Przeciwko władzy

R1WYQ0t1wOnDz1
Kartka na cukier z 1976 r., która uprawniała jej posiadacza do zakupu ograniczonej ilości cukru
Źródło: domena publiczna.

Lata 70. i 80. minionego wieku to w Polsce czas wzmożonej walki z władzami komunistycznymi, w którą wspólnie zaangażowali się przedstawiciele inteligencji i środowisk robotniczych. W czerwcu 1976 roku, po ogłoszeniu przez rząd Piotra Jaroszewicza drastycznych, bo sięgających 70%, podwyżek na niektóre artykuły żywnościowe, całą Polskę objęła fala strajków i protestów. Władze zareagowały zdecydowanie, tłumiąc wystąpienia i osadzając protestujących w więzieniach.

Odpowiedzią działaczy opozycji stało się powołanie Komitetu Obrony Robotników (KOR), którego podstawowym zadaniem miało być informowanie o represjachrepresjarepresjach, pomoc prawna dla uwięzionych, udzielanie finansowego wsparcia ich rodzinom. Członkami założycielami KOR‑u byli: Jerzy Andrzejewski, Stanisław Barańczak, Ludwik Cohn, Jacek Kuroń, Edward Lipiński, Jan Józef Lipski, Antoni Macierewicz, Piotr Naimski, Antoni Pajdak, Józef Rybicki, Aniela Steinsbergowa, Adam Szczypiorski, ks. Jan Zieja oraz Wojciech Ziembiński. Z KOR‑em związane było pierwsze niezależne wydawnictwo książkowe NOWANOWaNOWA. Członkowie Komitetu wspierali niezależną działalność studencką oraz oświatową, nawiązali kontakty z przedstawicielami opozycji w innych państwach komunistycznych.

W cieniu tych wydarzeń historycznych bujnie rozwijała się niezależna kultura studencka. W wywiadzie z Janem Pietrzakiem, opublikowanym w książce Krzysztofa Gajdy, można przeczytać:

NOWA
Krzysztof Gajda Jacek Kaczmarski. To moja droga

To była kultura obca socjalizmowisocjalizmsocjalizmowi. Teraz się tego nie widzi, ale dla tamtych ludzi to był przełom [...]. W latach czterdziestych i pięćdziesiątych puszczano nam tylko pieśni kołchozowe. A tutaj coś naprawdę innego, nowego, estetyka innego świata, dostęp do innej kultury. [...] Tłem była potworna szarzyzna PRL‑u. Prasa, telewizja, radio – na poziomie troglodytów. Okropny partyjny język, dno myślowe, ciemne, bezmyślne powtarzanie formuł z przemówień komunistycznych.

to Źródło: Krzysztof Gajda, Jacek Kaczmarski. To moja droga, Wrocław 2009, s. 87.
PRL
socjalizm
R1CKyBfPFIgrY
Jacek Halicki, Alegoria komunistycznej cenzury prasowej, collage 1989
Źródło: licencja: CC BY-SA 3.0.

Organizowano kursy, odczyty, koncerty, inicjowano dyskusje dotyczące przyszłości Polski. Krzysztof Gajda pisze:

Krzysztof Gajda Jacek Kaczmarski. To moja droga

Kluby studenckie, których w drugiej połowie lat siedemdziesiątych działało przeszło trzysta, stały się miejscem spotkań młodych, niepokornych ludzi. Dzięki furtkom zostawionym przez cenzurę koncerty dla ograniczonej liczby widzów, tzw. imprezy zamknięte, odbywały się bez kontroli urzędników sprawujących władzę nad myślami.

kluby Źródło: Krzysztof Gajda, Jacek Kaczmarski. To moja droga, Wrocław 2009, s. 88.
R1SW5tHGZoRtY
Instalacja artystyczna na zieleńcu wokół placu Solidarności w Gdańsku (2014–2015), fot. B. Kozielski
Źródło: licencja: CC BY 4.0.

Członkowie, współpracownicy i sympatycy KOR‑u byli represjonowani, usuwani z pracy oraz uczelni, stale inwigilowani przez Służbę BezpieczeństwaSłużba BezpieczeństwaSłużbę Bezpieczeństwa. Wielokrotnie padali ofiarami napadów i pobić. Wielu z nich zaangażowało się w tworzenie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”, którego działalność w 1980 roku została na krótko zalegalizowana przez władze komunistyczne, a w 1989 roku doprowadziła do upadku komunizmu w Polsce. W takiej właśnie atmosferze pojawił się na polskiej scenie artystycznej Jacek Kaczmarski.

R1eVNadX3mCpZ
Paweł Plenzner, Jacek Kaczmarski podczas koncertu „Wojna postu z karnawałem”, Gdańsk, 7 listopada 1992 r.
Źródło: licencja: CC BY-SA 3.0.
Służba Bezpieczeństwa

Słownik

drugi obieg
drugi obieg

określenie oznaczające produkcję oraz społeczny obieg niecenzurowanych publikacji, materiałów ikonograficznych i audiowizualnych o charakterze społecznym, politycznym, literackim, historycznym itp., wydawanych w Polsce w latach 1976–1990

ekfraza
ekfraza

(gr. ékphrasis – dokładny opis) – utwór poetycki będący opisem dzieła malarskiego, rzeźby lub budowli

dysydent
dysydent

(łac. dissidens – siedzieć po przeciwnej stronie; nie zgadzać się) - osoba o zapatrywaniach odmiennych od ogólnie przyjętych w danym kraju; opozycjonista w państwie rządzonym autokratycznie

inercja
inercja

(łac. inertia – bezczynność, opieszałość) – bezwładność, bierność, niechęć do podejmowania jakichkolwiek działań

represja
represja

(łac. repressus – naciśnięty) – surowy środek stosowany jako forma odwetu lub nacisku