Przeczytaj
Dwie przypowieści o odnalezionej zgubie
PrzypowieśćPrzypowieść o synu marnotrawnym zamyka cykl trzech historii opowiedzianych przez Jezusa. Pierwsza z nich dotyczy pasterza, który nie zważając na niebezpieczeństwo, udaje się na poszukiwanie jednej, zaginionej owcy ze stada liczącego sto sztuk.
Łk 15, 7Tak samo w niebie większa będzie radość z jednego grzesznika, który się nawraca, niż z dziewięćdziesięciu dziewięciu sprawiedliwych, którzy nie potrzebują nawrócenia.
Źródło: Łk 15, 7, [w:] Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych, oprac. Zespół Biblistów Polskich z inicjatywy benedyktynów tynieckich, Poznań-Warszawa 1980, s. 1201.
Druga przypowieść (złożona tylko z trzech wersetówwersetów) opowiada o kobiecie, która szukając jednej, zgubionej drachmy (miała ich jeszcze dziewięć), przeszukuje starannie cały dom. Kiedy ją znajduje, cieszy się i sprasza sąsiadki. Wydarzenie to podsumowuje zdanie:
Łk 15, 10Tak samo, powiadam wam, radość powstaje u aniołów Bożych z jednego grzesznika, który się nawraca.
Źródło: Łk 15, 10, [w:] Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych, oprac. Zespół Biblistów Polskich z inicjatywy benedyktynów tynieckich, Poznań-Warszawa 1980.
Paralelne historie
Fabuła obu przypowieści wykazuje wiele podobieństw. Najpierw Jezus przedstawia głównych bohaterów: pasterza i kobietę, następnie podkreśla, że utrata owcy czy jednej drachmy nie powoduje znaczącej straty w dorobku. Pasterzowi pozostaje dziewięćdziesiąt dziewięć owiec, a kobiecie dziewięć drachm. Kolejnym etapem jest poszukiwanie zgub zakończone ich odzyskaniem. Na koniec pasterz i kobieta zapraszają sąsiadów oraz znajomych, by podzielić się swoją radością. Przypowieści kończą zdania interpretujące historię w kontekście religijnym: nawrócenie każdego grzesznika jest cenne.
Przypowieść o synu, który się zagubił
Cykl trzech historii kończy się przypowieścią, którą zazwyczaj tytułowano O synu marnotrawnym. Jest najbardziej rozbudowana, liczy aż dwadzieścia dwa wersety, ale strukturę fabularną ma podobną: najpierw dochodzi do straty (owcy, drachmy, tu: syna), następnie zguba zostaje odzyskana, co powoduje radość (pasterza, kobiety, tu: ojca). Tym, co łączy spisane przez św. Łukasza historie jest ciąg czasowników określających poszczególne etapy : „zagubić”, „szukać”, „cieszyć się”. Sens wszystkich trzech jest podobny – paralelizmowiparalelizmowi kompozycyjnemu towarzyszy paralelizm przenośnego znaczenia tych narracji. Nie oznacza to, że Jezus zmieniał w opowieściach tylko scenerię: historia o synu marnotrawnym mówi o największej stracie oraz zawiera motywy nieobecne w dwóch poprzedzających ją przypowieściach. Tu ważną rolę odgrywa starszy z synów, który odmawia wejścia do domu i przyjęcia młodszego brata. Ojciec w rozmowie ze starszym potomkiem podkreśla swoją miłość do niego, ale także przedstawia powody świętowania. Nieznana jest reakcja starszego syna, gdyż przypowieść pozostaje otwarta. Każdy może dopisać zakończenie swoim życiem. Przypowieści mają wymiar apelatywny – zachęcają słuchaczy do działania, do poświęcenia i służby, do rozpoznania Boga w drugim człowieku.
Syn marnotrawny na obrazach Murilla
Przypowieść o synu marnotrawnym zainspirowała wielu twórców. Do zafascynowanych tą historią artystów należał Bartolomé Esteban MurilloBartolomé Esteban Murillo, wybitny hiszpański malarz XVII wieku.
Artysta namalował wiele dzieł o tematyce religijnej. Z tych, które dotyczą syna marnotrawnego, można ułożyć cały cykl, choć powstałe w latach 1670‒1675 obrazy nie miały tworzyć zamkniętej całości. Zapoznanie się z nimi pozwoli na lepsze zrozumienie opowieści.
Obrazy
Słownik
(gr. dekalogos ‒ dziesięć słów) ‒ zbiór dziesięciu zakazów i nakazów, który został przekazany przez Boga przywódcy Żydów – Mojżeszowi – na górze Synaj
(hebr. peruszim – oddzieleni)
1. Żydowskie stronnictwo religijno‑polityczne, istniejące od II w. p.n.e. do końca I w. n.e. w starożytnej Judei. Faryzeusze kładli nacisk na dokładne przestrzeganie przepisów rytualnych, wierzyli w nadejście Mesjasza, nieśmiertelność duszy i zmartwychwstanie ciał. Oskarżani przez Jezusa o obłudę, w ewangeliach są przedmiotem ostrej krytyki;
2. Współcześnie człowiek obłudny, dwulicowy
(gr. parainesis ‒ pouczenie) – utwory, które propagują określone (typowe dla danej grupy społecznej) wzorce postępowania
(gr. parallēlismós – zestawienie, porównanie) – podobieństwo lub powtórzenie konstrukcyjne lub treściowe
(gr. parabole – zestawienie obok siebie) – jeden z najstarszych gatunków literackich z kręgu literatury dydaktycznej. Charakterystycznymi cechami przypowieści (paraboli) są: uproszczona fabuła, schematyczne postaci, brak jasno określonego czasu i miejsca akcji, uniwersalizm, obecność alegorii i symboli. Świat przedstawiony przypowieści podporządkowany jest ukrytemu, przenośnemu sensowi danej historii, którego rozszyfrowanie jest kluczowe dla zrozumienia całej przypowieści
(łac. versus – wiersz) – wyodrębniony graficznie fragment tekstu obejmujący kilka zestawionych podrzędnie lub współrzędnie zdań, spoisty wewnętrznie, zwykle numerowany. Podział na wersety występuje w Biblii i tekstach na nią stylizowanych, jak również w Koranie. Wersety pełnią w prozie rytmicznej rolę zbliżoną do tej, jaką pełnią wersy lub zwrotki w poezji