Przygoda z diagnozą psychologiczno‑pedagogiczną
Cele zajęć
Wprowadzenie dzieci w tematykę diagnozy psychologiczno‑pedagogicznej – omówienie, czym jest diagnoza, w jakim celu jest prowadzona oraz kto ją prowadzi.
Omówienie, kiedy potrzebna jest wizyta w poradni psychologicznej i wskazanie, jakie korzyści płyną z diagnozy w poradni.
Przygotowanie dzieci do wizyty w PPP.
Praktyczne wskazówki, jak się przygotować do pierwszej wizyty.
Materiały
Tablica lub flipchart
Kolorowe długopisy oraz kartki A4
Załącznik 1. Karta postaci
Przebieg zajęć
Wprowadzenie do zajęć
Zajęcia rozpoczynają się przywitaniem dzieci oraz krótkim wprowadzeniem w tematykę zajęć. Następnie prowadzący rozdaje dzieciom materiały pomocnicze.
Czym jest diagnoza? W jakim celu jest prowadzona? Kto ją prowadzi?
Prowadzący przeprowadza ćwiczenie, podczas którego prosi dzieci, aby po jednej stronie karty postaci napisały lub narysowały wszystkie czynności, w których czują się dobrze, a po drugiej te, z którymi nie do końca sobie radzą.
Kiedy dzieci skończą, prowadzący prowadzi z dziećmi rozmowę, w czasie której wskazuje, że każdy posiada mocne i słabe strony. Wykorzystując przeprowadzone ćwiczenie oraz pogadankę, tłumaczy dzieciom: czym jest diagnoza, jaki jest jej cel oraz jakie korzyści płyną z jej przeprowadzenia.
Diagnozę warto przedstawić jako metodę, która pomaga lepiej poznać ucznia. Dzięki odpowiednio dobranym metodom, takim jak wywiad, obserwacja oraz testy, specjalista poznaje mocne i słabe strony dziecka, co pozwala na lepsze dostosowanie do jego indywidualnych potrzeb rozwojowych.
Po wyjaśnieniu, czym jest diagnoza, prowadzący zadaje dzieciom pytanie: czy wiedzą kto taką diagnozę może przeprowadzić? Jeżeli dzieci nie wiedzą, prowadzący wskazuje specjalistów, którzy pracują i są odpowiedzialni za przeprowadzenie diagnozy psychologiczno‑pedagogicznej: psycholog, logopeda, pedagog, w razie potrzeby lekarz, rehabilitant. Następnie prosi dzieci, aby zastanowiły się i wymieniły jak najwięcej „supermocy”, jakie ich zdaniem powinien posiadać diagnosta.
posiada odpowiednie wykształcenie, kwalifikację oraz wiedzę,
zna techniki diagnostyczne i potrafi się nimi posługiwać,
potrafi połączyć ze sobą różne informacje w sposób logiczny,
jest empatyczny i delikatny w relacjach z innymi ludźmi,
potrafi stworzyć bezpieczną, przyjazną atmosferę podczas spotkania z dzieckiem,
posiada wysokie zdolności komunikacyjne,
Tę część zajęć prowadzący podsumowuje razem z dziećmi, wskazując jeszcze raz:
Czym jest diagnoza?
W jakim celu jest prowadzona?
Kto ją prowadzi?
Jak przebiegaa diagnoza?
Prowadzący zaczyna od przeczytania dzieciom opowiadania o Ksawerym (załącznik 2). Następnie prosi dzieci, aby podzieliły się na grupy 5‑osobowe i spróbowały odpowiedzieć na następujące pytania:
Jakie trudności miał Ksawery?
Kto zauważył te trudności i co zrobił?
Gdzie Ksawery udał się, aby znaleźć sposób na swoje problemy?
Jak wyglądała diagnoza Ksawerego oraz czym się zakończyła?
Kiedy dzieci odpowiedzą na zadane pytania, prowadzący podsumowuje: kiedy potrzebna jest diagnoza, kto kieruje dziecko do PPP oraz jak wygląda przebieg całej diagnozy ze szczególnym zwróceniem uwagi, jaki jest cel kolejnych czynności. Przebieg diagnozy wraz ze wskazaniem na literaturę uzupełniającą prowadzący znajdzie poniżej w wskazówkach metodycznych.
Wskazówki metodyczne
Proces diagnozowania w PPP możemy podzielić na 6 podstawowych etapów:
Podczas tego etapu psycholog spotyka się najpierw z rodzicami, a następnie z dzieckiem. Podczas pierwszych wizyt przeprowadza wywiad oraz analizuje zebrane informacje na temat ucznia. Podczas wizyty najpierw z rodzicem, a następnie z dzieckiem zawierany jest kontrakt na badanie diagnostyczne. Kontrakt z dzieckiem zawiera:
informacje o celu badania i ewentualnych jego skutkach, w tym korzyściach dla dziecka,
ustalenia dotyczące poufności uzyskanych informacji oraz zasadach ewentualnego odstąpienia od poufności,
informacje o miejscu badania, jego organizacji, czasie trwania itp.,
informacje o prawach dziecka – wyrażenie zgody na badanie i możliwość rezygnacji w trakcie jego trwania, sygnalizowanie zmęczenia, głodu, innych potrzeb itp.,
informacje o odbiorcach wyników badania.
Standardowo pełen proces diagnostyczny powinien obejmować co najmniej 3 spotkania z osobami uczestniczącymi w diagnozie. Spotkania te powinny być zaplanowane w taki sposób, aby sformułowana diagnoza była kompletna, trafna i rzetelna. Na tym etapie diagnosta opracowuje strategię procesu diagnozowania, która powinna uwzględniać:
co należy ocenić, aby odpowiedzieć na pytanie diagnostyczne,
jakie oraz w jakiej kolejności zastosować narzędzia diagnostyczne,
o jakie badania dodatkowe (nie psychologiczne) należy uzupełnić diagnozę,
kogo należy objąć procesem diagnostycznym (poza dzieckiem).
Jest to etap, podczas którego diagnosta przeprowadza wcześniej ustalone i zatwierdzone zgodnie z kontraktem czynności mające na celu wykonanie diagnozy, np. przeprowadza testy inteligencji, testy osobowości, testy zdolności itp.
Podczas tego etapu diagnosta dokonuje obliczeń uzyskanych wyników oraz ich interpretacji zgodnie z procedurą, która jest opisana w podręczniku testowym. Na koniec tego etapu powstaje raport końcowy, który powinien zostać przekazany i omówiony zgodnie z zawartym wcześniej kontraktem.
Diagnoza nie powinna kończyć się tylko odpowiedzią na pytanie diagnostyczne, a powinna dostarczać informacji na temat kolejnych kroków postępowania. W związku z tym kolejnym etapem jest planowanie i wdrożenie interwencji, która uprzednio powinna być omówiona i zaakceptowana przez rodziców/opiekunów oraz dziecko.
Więcej szczegółów można znaleźć w literaturze dla specjalistów. Poniżej zostały przedstawione rekomendowane pozycje:
Krasowicz‑Kupis G., Wiejak K., Filipiak M., Gruszczyńska K. (2019) Diagnoza psychologiczna dla potrzeb edukacji. Standardy dla psychologów pracujących w poradniach psychologiczno‑pedagogicznych. Wydawnictwo Harmonia
Gruszczyńska K., Krasowicz‑Kupis G., Potapska A., Wiejak K., Filipiak M., Bednarek D. (2018) Standardy diagnozy psychologicznej w edukacji. https://brpd.gov.pl/sites/default/files/standardy_diagnozy_psychologicznej_w_edukacji.pdf
Czarnocka, M. (2021) Diagnoza – obszary, sposoby, narzędzia: DOI: 10.47050/65591838.162–172.
Jak się przygotować do diagnozy w poradni psychologiczno‑pedagogicznej?
Prowadzący wyjaśnia dzieciom, że taka wizyta to duże przeżycie i lęk przed nią jest naturalną reakcją. Podkreśla, że w razie jakichkolwiek wątpliwości dzieci zawsze mogą diagnoście na początku spotkania zadać pytanie, np. jak będzie wyglądało to spotkanie itp. Następnie przechodzi do zagadnienia: jak przygotować się do wizyty w poradni psychologiczno‑pedagogicznej.
Zastanów się, o jakich trudnościach chciałbyś porozmawiać z psychologiem. Możesz zapisać je sobie wcześniej na kartce.
Nie bój się zadawać pytań. W poradni pedagogiczno‑psychologicznej nikt nie będzie Cię oceniać.
Pamiętaj, żeby się wyspać przed wizytą.
Nie idź na wizytę bez zjedzenia posiłku.
Zakończenie
Na zakończenie prowadzący podsumowuje zebrane informacje oraz wskazuje, że celem przeprowadzenia diagnozy jest odkrywanie mocnych i słabych stron. To pozwala na pracę nad naszymi słabszymi stronami oraz dalsze rozwijanie mocnych stron. Dzięki temu możemy dążyć do coraz większego zadowolenia i szczęścia.