Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Zaloguj się, aby udostępnić materiał Dodaj całą stronę do teczki
R1VhzRaSt0S2u
Na ilustracji pokazana jest rodzina: matka, ojciec, czworo dzieci. Dwoje dzieci jest trzymanych na rękach: jedno przez matkę, drugie przez ojca. Nie są widoczne twarze tych postaci, gdyż ukazane są one w cieniu na tle zachodzącego lub wschodzącego słońca.

Role społeczne i role grupowe. Relacje między grupami społecznymi

Rodzina
pixabay, Rodzina, licencja: CC 0

Ja wśród moich najbliższych

Polecenie 1

Podzielcie się na cztery grupy – według roli, jaką odgrywacie wśród swoich najbliższych, np. rodziny:

  • Grupa 1. – jedynacy,

  • Grupa 2. – dzieci najstarsze,

  • Grupa 3. – dzieci „środkowe”,

  • Grupa 4. – dzieci najmłodsze.

Zastanówcie się, jakie są zalety i wady zajmowanego przez was miejsca wśród najbliższych.

Przygotujcie plakat i przedstawcie wnioski pozostałej części klasy.

RbcfgqQx9oYnd
zadanie interaktywne
R3LfbErhxTTaa
(Uzupełnij) -.
tsyRccgqEU_00000014

Role społeczne. Kim byłem? 
Kim jestem? Kim będę?

RJfgZpk5aXqjn
ILUSTRACJA: Kim byłem/ kim jestem
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Co potrafię?
  • rozpoznać typy więzi społecznych,

  • opisać relacje między jednostką a grupą,

  • wyjaśnić wpływ społeczeństwa na osobowość człowieka i jego zachowanie.

Nauczysz się
  • poznawać role społeczne, które może odgrywać człowiek,

  • rozumieć zagrożenia i możliwości płynące z odgrywania różnych ról społecznych,

  • porównywać wpływ odgrywanych ról społecznych na funkcjonowanie grupy,

  • wyjaśniać, na czym polega konflikt ról społecznych.

tsyRccgqEU_0000001W

Role społeczne

Odgrywając role społeczne, staramy się spełniać oczekiwania stawiane nam przez grupy, w których funkcjonujemy. Jesteśmy jednak osobami o określonych cechach i doświadczeniach. Tym samym, w odgrywanej przez każdego z nas roli społecznej spotykają się uniwersalne normy (oczekiwania wobec roli) i nasza niepowtarzalność jako jednostki (czyli konkretne działania i zachowania).

rola społeczna
Definicja: rola społeczna

to oczekiwania, które kierowane są wobec osób zajmujących określoną pozycję społeczną; role społeczne są ustalonymi i powszechnie akceptowanymi sposobami zachowań w danym społeczeństwie

Polecenie 2

Podzielcie się na trzyosobowe grupy i odpowiedzcie na pytanie: Co zyskam, 
co stracę, będąc osobą dorosłą. Przygotujcie plakat i przedstawcie wasze wnioski pozostałej części klasy.

RUKLIUM4ROxov
zadanie interaktywne
R1MZEnwZlTO3C
(Uzupełnij) -.
tsyRccgqEU_0000002V

Jeśli chcesz wiedzieć więcej

Etapy życia

Przyjrzyjmy się rolom społecznym dziecka i dorosłego. Oczekiwania wobec każdej z tych ról odwołują się zarówno do cech, które uważa się za wrodzone, jak i cech 
oraz umiejętności, które powinno się nabyć.

JESTEM DZIECKIEM

Już w dzieciństwie spędzamy czas poza domem i wchodzimy w relacje z grupą rówieśniczą. Uczymy się bycia kolegą: wspólnej zabawy, wymyślania sposobów spędzania wolnego czasu, pomocy innym. Dorośli mają swoje oczekiwania wobec dzieci, np. posłuszeństwa, gotowości do uczenia się i zdobywania kolejnych umiejętności. Jako wnuczek lub wnuczka w określony sposób wyrażamy swoje uczucia, przywiązanie do dziadków i babć, np. przygotowując upominki i wręczając 
je w dniach 21 i 22 stycznia. W przedszkolu i szkole stajemy się uczniami. Zaczynamy podlegać obowiązkowi edukacji - większości z was rola ucznia kojarzy się zapewne z mnóstwem zadań, koniecznością podejmowania kolejnych wyzwań. Jednak jako nastolatkowie macie dostęp do wielu możliwości, prawo do rozwijania swoich zainteresowań. Nikt nie oczekuje (a polskie prawo nawet tego zabrania) podejmowania pracy zarobkowej przez osoby poniżej 15. roku życia.

JESTEM DOROSŁYM

Kolejnym etapem życia jest dorosłość. Zmieniają się wtedy nasze role w rodzinie i społeczeństwie. Sami zaczynamy decydować o własnej przyszłości i ponosimy odpowiedzialność (np. prawną) za nasze decyzje. Mamy zobowiązania wobec życiowych partnerów oraz dzieci, a w pewnym okresie również w stosunku do swoich rodziców. W dorosłym życiu odgrywamy też rolę pracodawcy lub pracownika
Bez względu na to, w jakim zawodzie pracujemy i jaka rola społeczna jest nam przypisana, powinniśmy pamiętać, że od jej właściwego wypełniania zależy nie tylko pomyślność i bezpieczeństwo ekonomiczne naszej rodziny, ale też dobro innych ludzi. Dlatego bardzo często poszczególne zawody tworzą własne kodeksy etyczne.

Z biegiem lat zaczynamy odgrywać kolejne role społeczne, np. w życiu rodzinnym stajemy się dziadkamibabciami. Możemy też podejmować inne zobowiązania społeczne, np. zaangażować się w działalność polityczną.

tsyRccgqEU_0000003F
Polecenie 3

Wybierz jeden z przedstawionych zawodów. Zastanów się, jakie cechy charakteru mogą istotnie utrudniać wykonywanie tego zawodu.

Przedyskutuj problem z osobą siedzącą obok. Ustalcie listę obejmującą pięć cech.

Przedstawcie opracowaną listę pozostałej części klasy. Uzasadnijcie dokonany wybór.

R1ZKuIXEmhzQI
ILUSTRACJA: Zawody
Źródło: pixabay, domena publiczna.
R1czKDOQ4uDR9
(Uzupełnij).

Polecenie 3

Wybierz jeden z podanych zawodów: ratownik, nauczyciel, kierowca autobusu lub informatyk. Zastanów się, jakie cechy mogą istotnie utrudniać wykonywanie tego zawodu.

Przedyskutuj problem z koleżanką / kolegą. Ustalcie listę obejmującą pięć cech.

Przedstawcie zebrane cechy pozostałej części klasy. Uzasadnijcie dokonany wybór.

RLvvZEBCqryjW
(Uzupełnij).
tsyRccgqEU_0000003S

Znaczenie więzi społecznych w odgrywaniu ról społecznych

Pierwsze więzi łączą nas z członkami rodziny. Mają one przede wszystkim charakter emocjonalny i dotyczą wzajemnego zaspokajania potrzeb w gronie najbliższych. Dzięki więziom w rodzinie uczymy się empatii i odpowiedzialności, które są fundamentem większości ról społecznych. Więzi koleżeńskie sprawiają, że współpraca czy życzliwość okazują się naturalnym elementem odgrywania roli kolegi/koleżanki. Jeśli podzielamy z naszymi nauczycielami pasje czy zainteresowania, to rola ucznia okazuje się fantastyczną przygodą. Można powiedzieć, że więzi stanowią serce ról społecznych, które dzięki naszym związkom z innymi ludźmi stają się formą doświadczania świata, nie zaś narzuconymi odgórnie obowiązkami.

Ćwiczenie 1
R1IBXJ4aKqzxq
zadanie interaktywne
ĆWICZENIE: Grupuj elementy
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
tsyRccgqEU_0000003X
RmWSUVORL0Tyx
ILUSTRACJA: Ogrywanie różnych ról społecznych
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
konflikt ról społecznych
Definicja: konflikt ról społecznych

problemy wynikające z konieczności odgrywania kilku, wzajemnie się wykluczających lub trudnych do pogodzenia, ról, które zostały nam przypisane 
lub które sami wybraliśmy

Ćwiczenie 2

Na podstawie ilustracji ukazującej różne role społeczne odgrywane przez  ludzi, wyjaśnij w ogólny sposób, kiedy może dochodzić do konfliktu ról społecznych u każdej z tych osób.

R1UsfuAm9cfmM
(Uzupełnij) -.

Ćwiczenie 2

Jedna osoba to dziecko grające w piłkę, druga - kobieta z dzieckiem na ręku, trzecia- pracownik idący do pracy z aktówką. Na podstawie charakterystyki przedstawionych osób, z których każda pełni określone role społeczne, wyjaśnij w ogólny sposób, kiedy może dochodzić do konfliktu ról społecznych u każdej z tych osób.

R5v5rmn0wJ0by

Odpowiedź:  Konflikt ról społecznych zachodzi wtedy, gdy dany człowiek pełni różne role społeczne, lecz one się wzajemnie wypierają lub są trudne do połączenia.

(Uzupełnij).

Odpowiedź:  Konflikt ról społecznych zachodzi wtedy, gdy dany człowiek pełni różne role społeczne, lecz one się wzajemnie wypierają lub są trudne do połączenia.

Ćwiczenie 3

Wyjaśnij, jakie mogą być skutki konfliktu ról społecznych. Odnieś się do wszystkich osób przedstawionych na ilustracji.

R89zKDvn2hmpA
(Uzupełnij) -.

Ćwiczenie 3

Wyjaśnij, jakie mogą być skutki konfliktu ról społecznych. Odnieś się do wszystkich wymienionych osób.

R1WaPfhVTtjc6
(Uzupełnij).

Odpowiedź:  Skutki konfliktu ról społecznych mogą wyrażać się w tym, że dany człowiek nie jest w stanie w pełni wywiązywać się ze swoich obowiązków. Powoduje to stres, frustrację czy zniechęcenie. Opierając się na wymienionych postaciach można stwierdzić, że np. pracownik z aktówką nie wykonuje rzetelnie swoich obowiązków z powodu braku czasu, ponieważ pełni inne role społeczne, np. rodzica i zajmuje się dzieckiem.

Ćwiczenie 4

Podaj przykłady innych sytuacji, w których występuje konflikt ról społecznych.

Rc8goHjwz4V2C
(Uzupełnij) -.
tsyRccgqEU_0000004H

Jeśli chcesz wiedzieć więcej

Specyficznym rodzajem ról są odgrywane przez nas role grupowe.

RGUL5lpBK7P6L
ILUSTRACJA: Rysunek przedstawiający role grupowe
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 4

Wykonajcie zadanie, pracując w parach.

  • Nazwijcie i krótko scharakteryzujcie, inne niż wymienione, rodzaje ról grupowych.

RwXiz75QHeA1S
(Uzupełnij) -.

Wyróżniamy różne role grupowe, takie jak: przywódca, szara eminencja, błazen, kozioł ofiarny,  ekspert. Nazwijcie i krótko scharakteryzujcie, inne niż wymienione, rodzaje ról grupowych.

RPDRMfyn34zuQ
(Uzupełnij).
tsyRccgqEU_0000004Z

Podsumowanie

Przez całe życie odgrywamy różne role społeczne. Wynikają one np. z naszego wieku, płci, sytuacji życiowej czy dokonywanych wyborów i predyspozycji. Przygotowanie 
do odgrywania większości ról społecznych zaczyna się już w dzieciństwie. Abyście mogli z sukcesem odgrywać różne role społeczne, powinniście być do nich przygotowani i przekonani o ich wartości i znaczeniu. Nie zawsze jest to możliwe. Pamiętajcie, że niejednokrotnie będziecie musieli sprostać kilku zadaniom jednocześnie. Będziecie godzili wymagania wynikające z odgrywania kilku ról społecznych, dokonywali wyborów, rozwiązywali konflikty. To bardzo trudne zadanie, ale potrafi sprawić, że życie to pasjonująca przygoda.

Literatura uzupełniająca

Goffman E., Człowiek w teatrze życia codziennego, Aletheia, Warszawa 2008. Goodman N., Wstęp do socjologii, Zysk i S‑ka, Poznań 2001.
Sztompka P., Socjologia. Analiza społeczeństwa, Znak, Kraków 2012.

Ćwiczenie 5
RN2sTVdQDkShx
zadanie interaktywne
ĆWICZENIE: Jednokrotny wybór
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 6
  1. Anna martwi się, że nie zdąży posprzątać domu przed przyjazdem gości. Musi 
    do jutra sprawdzić zaległe klasówki swoich uczniów.

  2. Adam kolejny raz pokłócił się z kolegą z klasy. Siedzą razem w jednej ławce, 
    a nie mogą osiągnąć porozumienia. To dla nich coraz większy problem.

  3. Nauka matematyki i biologii jednocześnie jest bardzo trudna – narzeka Hania. W tym tygodniu musi się przygotować do dwóch trudnych klasówek.

  4. Tomek i jego brat bliźniak mają zupełnie inne zainteresowania. Jeden uwielbia czytać książki, a drugi interesuje się sportem. Często nie daje się tego pogodzić, kiedy rodzice planują wspólny urlop.

RhqFeX4MJeWEL
zadanie interaktywne
ĆWICZENIE: Konflikt ról społecznych
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., Contentplus.pl sp. z o.o..
Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida