Ćwiczenia rozumienia zasady, że „doświadczyć znaczy wiedzieć” kształcą nieco bardziej złożoną umiejętność, która bazuje już na świadomości tego, że inni mogą myśleć i odczuwać inaczej. W tych zadaniach dziecko buduje rozumienie tego, że czynnikiem, który prowadzi do różnicy w wiedzy i perspektywie może być odmienne doświadczenie. W uproszczeniu chodzi o to, że prowadzący rozwija zabawę w taki sposób, by poszczególni uczestnicy zabawy wiedzieli o czymś, o czym nie wiedzą inni, w zależności od tego czy byli świadkami jakichś wydarzeń (bezpośrednimi, np. widzieli coś; lub pośrednimi, np. słyszeli o czymś), czy też nie. Zabawę można realizować w grupie lub w pracy indywidualnej. W tym drugim przypadku do zabawy dodatkowo wykorzystywane są misie, lalki lub ludziki Lego, które stają się jej uczestnikami.

Najczęściej takie ćwiczenie przypomina zabawę w chowanego. Poniżej znajduje się dość ogólny opis przebiegu ćwiczenia, które może być odpowiednio modyfikowane do potrzeb dziecka i sytuacji, z zachowaniem kluczowych elementów, tj. tego, że jeden z uczestników zabawy o czymś nie wie, bo tego nie doświadczył. Prowadzący zaprasza dziecko i proponuje zabawę z użyciem pudełka. Pokazuje je oraz różne elementy, które można tam ukryć. Prosi dziecko, by zamknęło oczy i zadaje mu pytanie, czy wie, który z przedmiotów został ukryty w pudełku. Dziecko nie zna odpowiedzi ponieważ nic nie widziało. Następnie nauczyciel pyta, dlaczego dziecko nie wie, co zostało schowane, prowokując lub prowadząc je w kierunku refleksji, że nie wiemy o czymś, czego nie widzieliśmy. To doświadczenie prowadzący wykorzystuje do tego, by wyjaśnić dziecku – oczywiście w sposób dostosowany do jego potrzeb i możliwości – że „zobaczyć/doświadczyć znaczy wiedzieć”.

W dalszej części zabawy lub w kolejnych jej odsłonach, prowadzący zaprasza do niej również innych uczestników (inne dzieci lub zabawki, np. misia lub lalkę). Nauczyciel realizuje analogiczną procedurę. Tym razem dziecko jest naocznym świadkiem wydarzeń, a dodatkowi uczestnicy tymi, którzy „nie widzieli, więc nie wiedzą”. Przykład takiej zabawy zaprezentowano podczas webinaru rozpoczynającego ten moduł szkoleniowy, gdzie jeden z kotków robi psikusa drugiemu i chowa rybkę do pudełka w czasie, gdy ten drugi kotek na chwilę zniknął. Inscenizując taką sytuację, nauczyciel może zadać pytanie: „Gdzie kotek – który jest celem żartu – będzie szukał rybki i co musi zrobić, by się dowiedzieć gdzie jest rybka?”. Prowadzący może wykorzystać taką sytuację, by wyjaśnić dziecku, że inni mogą czegoś nie wiedzieć, nawet jeśli dziecko wie (bo widziało) i na tej podstawie budować jego rozumienie odnośnie tego, że różni ludzie mogą wiedzieć o pewnych wydarzeniach – bo byli ich świadkami – ale nie mieć pojęcia o innych, gdyż ich nie doświadczyli.

Wskazówki metodyczne

Jeśli dziecko udziela prawidłowej odpowiedzi, prowadzący potwierdza i dodatkowo pogłębia rozumienie dziecka, zadając dodatkowe pytania (np. „Gdzie bohater będzie szukał przedmiotu?”, „Dlaczego tak zrobi?”), rozwijając omówienie różnic w perspektywie dziecka, które widziało, co się stało i drugiego uczestnika zabawy, który nie wie, co się wydarzyło. Jeśli dziecko ma kłopot ze zrozumieniem ćwiczenia, prowadzący podaje prawidłową odpowiedź i uzasadnia ją. Tłumaczy dziecku, że bohater nie wie, gdzie został schowany przedmiot, bo nie widział jak był tam chowany.

Więcej przykładów tego typu zabaw oraz szczegółowe instrukcje ich realizacji opisano w niezwykle praktycznej publikacji pt. Jak uczyć dzieci za autyzmem czytania umysłu autorstwa Howlin, Baron‑Cohen oraz Hadwin (2010).