Rozwojowe zaburzenie językowe
Rozwojowe zaburzenie językowe oznacza istotne deficyty w obrębie jednego lub kilku subsystemów języka po wykluczeniu przyczyn niezwiązanych bezpośrednio z tym systemem, a mogących tłumaczyć obserwowane problemy, jak na przykład niepełnosprawność intelektualna czy znaczące dysfunkcje słuchu (Krasowicz‑Kupis, 2012). Główną cechą zaburzenia rozwoju językowego jest to, że pojawia się ono w okresie rozwoju mowy (do 6.–7. roku życia) i determinuje komunikowanie się z otoczeniem. Rozwojowe zaburzenie języka ujawnia się na tyle wcześnie, że wpływa na większość obszarów aktywności dziecka, przede wszystkim osiągnięcia poznawcze, oddziałując na kształtowanie się sfer niepowiązanych z językiem, głównie emocjonalnej i społecznej. Deficyty językowe utrudniają edukację bazującą na rozumieniu wypowiedzi ustnych i czytaniu ze zrozumieniem, co nasila frustrację dzieci i skutkuje niepowodzeniami (Conti‑Ramsden, Durkin, Simkin, Knox, 2009; Durkin, Mok, Conti‑Ramsden, 2015; Krasowicz‑Kupis, 2012).
W DSM‑5 zaburzenie języka jest opisywane jako uporczywe trudności w przyswajaniu i używaniu języka w różnych modalnościach (to jest mówionym, pisanym, migowym lub innym) z powodu deficytów w rozumieniu lub ekspresji. Obejmują one przede wszystkim deficyt leksykalny (ograniczona znajomość i użycie słów) oraz deficyty składniowe i gramatyczne związane z budową zdań (umiejętność łączenia wyrazów i końcówek w zdania na podstawie zasad gramatyki i morfologii). Ponadto obserwuje się trudności dotyczące dyskursu (problemy z używaniem słownictwa i łączeniem zdań w celu wyjaśnienia lub opisania tematu lub serii wydarzeń, jak również prowadzenia rozmowy). W przypadku rozwojowego zaburzenia językowego trudności językowych nie można przypisać dysfunkcji słuchu lub innym deficytom sensorycznym, dysfunkcjom motorycznym ani innym schorzeniom medycznym lub neurologicznym, a także wyjaśnić niepełnosprawnością intelektualną (DSM‑5, 2013).
W zaburzeniu językowym pierwsze słowa zazwyczaj pojawiają się z opóźnieniem, w efekcie czego zasób słownictwa jest mniejszy i mniej zróżnicowany niż u większości rówieśników. Pierwsze zdania są krótsze i mniej złożone, zawierają błędy gramatyczne. Deficyty rozumienia języka są często niedoceniane, ponieważ dzieci mogą efektywnie posługiwać się kontekstem w rozpoznawaniu znaczenia. Mogą wystąpić problemy ze znajdowaniem słów, ograniczone definicje werbalne lub słabe rozumienie synonimów, wieloznaczności wielorakich znaczeń lub gier słownych, stosownie do wieku i warunków kulturowych. Z kolei problemy z zapamiętywaniem nowych słów i zdań przejawiają się trudnościami w przestrzeganiu instrukcji o wzrastającej długości, trudnościami z powtarzaniem ciągów informacji werbalnych (na przykład zapamiętaniem numeru telefonu lub listy zakupów) oraz trudnościami z zapamiętaniem nowych sekwencji głosek. Trudności z dyskursem objawiają się zmniejszoną umiejętnością przekazywania adekwatnych informacji o kluczowych wydarzeniach oraz opowiadania spójnej historii. Zaburzenie językowe wyraźnie zakłóca osiągnięcia w nauce, osiągnięcia zawodowe, efektywną komunikację i kontakty społeczne, dlatego ważne jest jak najwcześniejsze wdrożenie działań pomocowych.