Temat

Zapisywanie dokumentów tekstowych w różnych formatach

Etap edukacyjny

Drugi

Podstawa programowa

Klasy VII‑VIII

II. Programowanie i rozwiązywanie problemów z wykorzystaniem komputera i innych urządzeń cyfrowych. Uczeń:

4) zapisuje efekty swojej pracy w różnych formatach i przygotowuje wydruki.

Czas

45 minut

Cel ogólny

Tworzenie dokumentów tekstowych.

Cele szczegółowe

1. Rozpoznawanie różnych formatów dokumentów tekstowych.

2. Zapisywanie plików tekstowych w różnych formatach.

Efekty uczenia

Uczeń:

- rozróżnia formaty dokumentów tekstowych,

- zapisuje pliki tekstowe w różnych formatach.

Metody kształcenia

1. Odwrócona klasa.

2. Niedokończone zadania.

3. Uczenie się przez obserwację.

Formy pracy

1. Praca indywidualna.

2. Praca z całą klasą.

Etapy lekcji

Wprowadzenie do lekcji

Uczniowie mają za zadanie przypomnieć sobie informacje na temat zapisywania plików w różnych formatach. Metodą niedokończonych zdań porządkują informacje na ten temat.

Plik tekstowy to plik zawierający wyłącznie znaki alfanumeryczne, czyli ____________ (litery i cyfry).

Podstawowym formatem zapisu plików tekstowych jest format ____________ (TXT).

Format stosowany do przenoszenia i drukowania plików, zachowujący oryginalny wygląd dokumentu to ____________ (PDF) .

Format stosowany do wymiany dokumentów pomiędzy różnymi edytorami tekstu, również w różnych systemach operacyjnych, to ____________ (RTF).

Otwarty standard wymiany dokumentów biurowych pomiędzy różnymi środowiskami pracy, domyślny format zapisu plików w edytorze Writer to ____________ (ODT).

Domyślny format zapisu dokumentów w programie MS Word (od wersji 2007) to ____________ (DOCX).

W starszych wersjach programu Word (do wersji 2003) domyślnym formatem zapisu dokumentów tekstowych jest format ____________ (DOC).

Format, który umożliwia zapisanie dokumentu jako strony sieci Web z przeznaczeniem do wyświetlania w przeglądarkach to ____________ (HTML).

Realizacja lekcji

Od kiedy edytory tekstów stały się rozbudowanymi programami, częściami pakietów biurowych, oprócz samego tekstu mogą zawierać szereg dodatkowych elementów, takich jak np.: tabele, zdjęcia, wykresy. Do zapisu takich dokumentów producenci oprogramowania stosują jeden z wybranych formatów zapisu dokumentu.

- Format otwarty – otwarty dla wszystkich standard zapisu dokumentów rozwijany przez niezależne organizacje non‑profit. Użytkownicy dokumentów zgodnych z tym standardem mają do nich dostęp z programów różnych producentów. Przykładem takiego zapisu dokumentu jest ODF (OpenDocument).
- Format zamknięty – opracowany i kontrolowany przez konkretną firmę. Znacznie utrudnia wymianę plików pomiędzy oprogramowaniem różnych producentów. Przykładam takiego standardu jest dokument DOC.
- Format półotwarty – otwarty format zapisu dokumentów, który nie został zatwierdzony jako norma przez większość twórców oprogramowania. Umożliwia co prawda wymianę danych pomiędzy programami różnych producentów, ale nie zapewnia kompatybilności wszystkich elementów dokumentu. Przykładem takiego dokumentu jest OOXML (Office Open XML).

Dla przykładu Word, najbardziej popularny edytor tekstów, potrafi zapisać swoje dokumenty jako:

- standardowy format zapisu dokumentu Word,
- szablon dokumentu Word,
- formaty wcześniejszych wersji programu Word,
- PDF,
- strona WWW,
- dokument XPS,
- OpenDocument,
- plik tekstowy,
- plik RTF.

[Ilustracja 1]

Każdy edytor tekstowy posiada domyślny typ pliku, w jakim zapisywany jest dokument. Jeśli chcemy zmienić typ na inny, musimy skorzystać z opcji Zapisz jako. Zaraz pod polem nazwy pliku znajduje się rozwijana lista o nazwie Zapisz jako typ, zawierająca wszystkie standardy zapisu plików obsługiwane przez edytor.

[Grafika interaktywna]

Szablon dokumentu – umożliwia zapisanie dokumentu w postaci szablonu, na podstawie którego można tworzyć nowe dokumenty. Pozwala zapisać dokument wraz z ustawieniami, takimi jak: style, układy stron, a nawet niestandardowe skróty klawiaturowe i menu.

Strona sieci Web (HTM/HTML) – umożliwia zapisanie dokumentu w celu wyświetlania w internecie. Utworzona w ten sposób strona najczęściej różni się od oryginału układem tekstu i grafiki.

Z chwilą zapisania dokumentu tekstowego w formacie HTML, pojawi się na dysku dodatkowy folder, w którym umieszczone są pliki graficzne zawarte w dokumencie oraz inne pliki pomocnicze.

[Ilustracja 2]

Dokument PDF – format pliku wykorzystywany do prezentacji, przenoszenia i drukowania dokumentów. Niektóre edytory pozwalają zabezpieczyć powstały plik hasłem przed kopiowaniem.

Dokument XPS – konkurencyjny w stosunku do PDF sposób przechowywania i przeglądania dokumentów, wspierany przez niektórych producentów systemów drukowania.

Edytory tekstu pozwalają na zapis dokumentu w standardach wykorzystywanych do zapisu plików w poprzednich wersjach. Odczyt plików starszych wersji jest najczęściej bezproblemowy.

O tym, w jakim formacie został zapisany dokument, mówi nam zarówno ikona dokumentu, jak i rozszerzenie zapisanego pliku.

[Ilustracja 3]

Polecenie 1

W edytorze tekstów zainstalowanym na twoim komputerze zaprojektuj plan zajęć. Umieść go w tabeli, do każdego z dni tygodnia dodaj inną grafikę. Wybierz orientację poziomą dokumentu. Zapisz plik w formacie HTM/HTML. Jak prezentuje się strona internetowa utworzona w ten sposób?

Komisja Europejska zaleca format OpenDocument (znany również jako ODF oraz ISO/IEC 26300) jako standard do stosowania w administracji i w biznesie. Używany jest on przez wiele instytucji UE oraz firm prywatnych w Polsce i Europie jako pełnowartościowe i bezpłatne rozwiązanie zastępujące płatne oprogramowanie biurowe. Podobne rozwiązanie przyjął polski rząd.

W programie Word możesz automatyzować często wykonywane zadania przez tworzenie i uruchamianie makropoleceń. Makro to szereg poleceń i instrukcji zgrupowanych w jedno polecenie automatycznego wykonania określonego zadania. Można zdecydować, czy makra będą automatycznie uruchomione w docelowym dokumencie, czy nie. W rozszerzeniu pliku Worda z uruchomionymi automatycznie makrami litera m zastąpiła x. Pamiętaj, makra – choć bardzo użyteczne – mogą również zawierać wirusy!

Polecenie 2

Utworzony w poprzednim ćwiczeniu plan zajęć zapisz w różnych formatach. Porównaj rozmiary plików, które otrzymasz. Czy pliki zajmują tyle samo miejsca na dysku? Czy nie straciłeś żadnych danych?

Podsumowanie lekcji

Większość obecnych standardów zapisu plików, nie tylko tekstowych, opartych jest na języku XML. XML to uniwersalny język formalny, przeznaczony do reprezentowania różnych danych w ustrukturalizowany sposób. Swoją budową przypomina nieco HTML; tak jak on wykorzystuje znaczniki. Dzięki formatowi XML możliwe jest stosowanie nowych funkcji, obiektów oraz elementów formatowania. Pozwala na zapisanie w dokumencie np. SmartArtów 3D czy wzorów matematycznych.