[niem.], arch., bud. w klasycznych porządkach architektonicznych najwyższy poziomy element spoczywający na kolumnach (półkolumnach, pilastrach); trójdzielny, składający się z architrawu, fryzu i gzymsu; w budownictwie zespół belek ułożonych w jednej płaszczyźnie, najczęściej równolegle do siebie (np. belkowanie stropu).

łac., dawca, ofiarodawca dzieła sztuki (ołtarza, obrazu, przedmiotu rzemiosła artystycznego); zwyczajowo przedstawiany na ofiarowanym przez siebie dziele, czasem w otoczeniu rodziny.

fr. diptyque, późnołac. Diptychum, gr. díptychos - złożony we dwoje, dyptych:
1) 2 prostokątne tabliczki drewniane, metalowe lub z kości słoniowej połączone zawiasami;
2) przenośne ołtarzyki metalowe lub z kości słoniowej, zdobione płaskorzeźbionymi scenami religijnymi;
3) nastawa ołtarzowa składająca się z 2 ruchomych skrzydeł, podzielonych zwykle na kwatery.

[wym. ã grizaj] sposób malowania polegający na stosowaniu kilku odcieni szarego koloru, imitujący płaskorzeźbę

łac. epitaphium oracja pogrzebowa, gr. epí na, táphos grób, zwięzły napis nagrobny, zazwyczaj wierszowany, także utwór żałobny utrzymany w stylu takiej inskrypcji.

[łac.], szt. plast. miniatura do tekstu rękopiśmiennego na pergaminie; malarz wykonujący takie miniatury był zwany iluminatorem; iluminacje występują głównie w sztuce średniowiecznej do XVI w.

[wł. impasto ‘ugniatam’], szt. plast. w malarstwie (głównie olejnym, rzadziej temperowym) wypukłe nałożenie farby pędzlem lub szpachlą; impast jest stosowany w celu zaakcentowania efektów światła (np. w XVI i XVII w. w malarstwie holenderskim, flamandzki i włoskim, w XVIII w. — angielskim) oraz w celu uzyskania urozmaiconej faktury (np. w obrazach impresjonistów i abstrakcjonistów).

[niem.], szt. plast. wykończeniowa, przezroczysta warstwa farby położona na powierzchni obrazu olejnego lub temperowego, zmieniająca zabarwienie partii pokrytej laserunkiem; znany w starożytności, w średniowieczu stosowany w złotnictwie, od XVI w. w malarstwie.

wydobycie kształtu postaci lub przedmiotu; w malarstwie — stosowanie światłocienia i modulacji kolorystycznej, w rzeźbie — odtwarzanie kształtu w bryle, w grafice — akcentowanie linią lub szrafowanie.

umiejętność ukazywania trójwymiarowych przedmiotów na płaszczyźnie, zgodnie z prawami widzenia.

technika przedstawiania trójwymiarowej przestrzeni na płaskiej powierzchni, która tworzy złudzenie głębi. Polega na tym, że równoległe linie w rzeczywistości wydają się zbiegać w jednym lub kilku punktach na linii horyzontu, a  obiekty stają się mniejsze w miarę oddalania się od obserwatora. Jest to geometryczny system, który oddaje sposób postrzegania świata przez ludzkie oo.

nazywana również atmosferyczną, to technika malarska służąca do tworzenia iluzji głębi poprzez naśladowanie wpływu atmosfery na obiekty znajdujące się w oddali. W miarę oddalania się od widza, obiekty na obrazie stają się jaśniejsze, mniej nasycone, bardziej niebieskawe i mniej wyraźne.

gr. polýptychos wielokrotnie złożony , wieloskrzydłowa nastawa ołtarzowa (ołtarz).

łac. Santa Conversatione święta rozmowa, w sztukach plastycznych przedstawienie tronującej lub stojącej Marii z Dzieciątkiem w otoczeniu świętych.

poziomy element konstrukcyjny oddzielający kondygnacje budynku; składa się z konstrukcji nośnej, sufitu, podłogi oraz warstw izolacji cieplnej, dźwiękochłonnej, wodnej; gł. zadania s. to: przenoszenie obciążeń (ciężaru własnego, obciążenia użytkowego) i przekazywanie ich na ściany i  słupy, usztywnienie budynku w kierunku poziomym, podział na kondygnacj

rozłożenie świateł i cieni w obrazie, grafice lub rysunku przez zastosowanie różnego natężenia barw lub zagęszczenia kreski.

gr. tríptychos złożony we troje
1) rodzaj poliptyku;
2) trzyczęściowa kompozycja malarska lub rzeźbiarska.

przezroczysta substancja, głównie żywiczna, używana w malarstwie i grafice; służy do pokrywania powierzchni obrazów olejnych i temperowych w celu zabezpieczenia farby przed wpływami atmosferycznymi, a także (przy farbach temperowych) dla pogłębienia i ożywienia barw; werniks jest stosowany w postaci żywicy rozpuszczonej w terpentynie, nafcie itp.; używa się żywic naturalnych, miękkich (mastyks, damara) i syntetycznych — akrylowych i winylowych.