(niem. Achtliederbuch — „Książeczka ośmiu pieśni”), pierwszy drukowany zbiór pieśni luterańskich, wydany w latach 1523–1524 w Norymberdze.

(wł. a cappella — na sposób kaplicy), wykonanie utworu wyłącznie głosami, bez udziału instrumentów.

(łac. bulla — bańka, bąbel), dokument papieski o szczególnej wadze.

grupa poetów, kompozytorów i teoretyków muzyki działająca we Florencji pod koniec XVI w., głosząca potrzebę odejścia od polifonii wokalnej na rzecz nowego stylu deklamacyjnego.

(łac. cantus firmus ), struktura melodyczna stanowiąca podstawę kompozycji wielogłosowej, najczęściej zapożyczona z wcześniej istniejącego utworu.

jednogłosowy śpiew liturgiczny Kościoła zachodniego wykonywany w języku łacińskim, ukształtowany w VIII–IX wieku i oparty na systemie modalnym.

repertuar pieśni liturgicznych Kościoła luterańskiego przeznaczonych do wspólnego śpiewu wiernych, wykonywanych w języku narodowym i opartych na prostych, czytelnych melodiach.

ogólne określenie repertuaru pieśni liturgicznych Kościołów protestanckich; w niniejszym materiale odnosi się do tradycji chorału luterańskiego.

sposób muzycznego opracowania tekstu polegający na podporządkowaniu melodii akcentom i rytmowi mowy.

(z łac. elector ), tytuł książąt Rzeszy uprawnionych do udziału w wyborze cesarza.

(fr. fauxbourdon ), technika kompozytorska charakterystyczna dla XV wieku, polegająca na prowadzeniu trzech głosów z przewagą równoległych akordów w pierwszym przewrocie (sekstowych).

(niem. Geystliches Gesangk Buchleyn , pierwszy obszerny śpiewnik luterański opracowany przez Johanna Waltera i wydany w 1524 roku, zawierający czterogłosowe opracowania pieśni religijnych.

zbiór pieśni kościelnych i religijnych, przeznaczony do użytku liturgicznego lub domowego.

rodzaj faktury polifonicznej, w której podstawowe znaczenie mają samodzielnie prowadzone linie melodyczne, a nie następstwo współbrzmień.

organizacja materiału dźwiękowego oparta na skalach modalnych (kościelnych), charakterystyczna dla muzyki średniowiecza i renesansu.

system dźwiękowy oparty na stałych strukturach dźwiękowych (typach skal) oraz schematach melodycznych i rytmicznych zwanych modi.

styl muzyczny wykształcony na przełomie XVI i XVII wieku, w którym deklamacyjnemu śpiewowi jednego głosu towarzyszy akordowy akompaniament realizowany jako basso continuo.

(łac. nota contra notam — nuta przeciw nucie), technika kompozytorska polegająca na prowadzeniu wszystkich głosów w jednakowych wartościach rytmicznych.

technika kompozytorska oparta na równoczesnym prowadzeniu kilku samodzielnych linii melodycznych tworzących spójną całość muzyczną.

(łac. praeludium ), krótki utwór instrumentalny o charakterze improwizacyjnym, poprzedzający inny utwór lub stanowiący samodzielną kompozycję.

(łac. proprium missae ), zmienne części liturgii mszalnej zależne od dnia lub święta, m.in. introit, graduał, alleluja, offertorium i communio.

utwór organowy oparty na melodii chorału protestanckiego, wykonywany przed wspólnym śpiewem wiernych.

ruch religijny zapoczątkowany w XVI wieku, którego celem była odnowa Kościoła zachodniego; doprowadził do powstania Kościołów protestanckich oraz wywarł znaczący wpływ na rozwój muzyki liturgicznej.

śpiew liturgiczny wykonywany podczas mszy przed Ewangelią, należący do proprium missae; w średniowieczu rozwinął się jako samodzielny gatunek muzyki religijnej.

(wł. stile antico ), styl kompozytorski XVII i XVIII wieku oparty na zasadach renesansowej polifonii, zwłaszcza twórczości Giovanniego Pierluigiego da Palestriny; nazywany również stile osservato lub stile romano.

(wł. stile moderno ), styl kompozytorski ukształtowany na przełomie XVI i XVII wieku, oparty na monodii akompaniowanej, wyrazistej deklamacji tekstu oraz swobodniejszym traktowaniu zasad kontrapunktu; stanowił podstawę rozwoju opery, kantaty i oratorium.

sposób opracowania tekstu muzycznego polegający na przyporządkowaniu jednej sylaby tekstu jednej nucie.

(łac. toni ficti ), dźwięki uzyskane przez chromatyczne podwyższenie lub obniżenie stopni skali modalnej, stosowane w praktyce wykonawczej muzyki średniowiecza i renesansu.

(łac. Victimae paschali laudes), średniowieczna sekwencja wielkanocna przypisywana Wiponowi z Burgundii, stanowiąca jedno z najważniejszych źródeł tradycji wielkanocnego śpiewu liturgicznego.