RblE516lTsDpN1
Ilustracja przedstawia zamazany zeszyt nut, na którym zostały wymalowane skrzypce.

Przełom baroku i klasycyzmu. Rola szkoły mannheimeiskiej w powstaniu nowoczesnej instrumentacji i faktury symfonicznej

Źródło: Barbara Mielcarek-Krzyżanowska, cc0.
bg‑yellow

Słownik

Crescendo
Crescendo

Efekt dynamiczny, z wł. coraz głośniej.

Ekspozycja
Ekspozycja

pierwsza część formy sonatowej (nazywanej też allegrem sonatowym), jej zadaniem jest prezentacja dwóch tematów (głównych melodii) w tonacji zasadniczej (temat 1) i dominantowej (temat 2) w skalach majorowych lub w tonacji zasadniczej (temat 1) i paralelnej (temat 2) w skalach minorowych; melodie te stanowić będą główny budulec melodyczny utworu.

Faktura polifoniczna
Faktura polifoniczna

inaczej faktura wielogłosowa, kształtowanie utworu muzycznego polegające na samodzielnym traktowaniu wszystkich (minimum dwóch) głosów.

Klasycy wiedeńscy
Klasycy wiedeńscy

Grupa kompozytorów uważanych za twórców dojrzałego stylu klasycznego: Joseph Haydn, Wolfgang Amadeusz Mozart, Ludwig van Beethoven.

Koda
Koda

niewielki fragment stanowiący zwieńczenie, podsumowanie kompozycji.

Mannheimska szkoła
Mannheimska szkoła

Działająca w Mannheim (a następnie w Monachium) grupa instrumentalistów i kompozytorów, którzy doprowadzili do wykształcenia stylu klasycznego.

Menuet
Menuet

Trójdzielny taniec dworski, który stał się częścią symfonii.

Oratorium
Oratorium

Estradowe dzieło wokalno‑instrumentalne, w którym muzyka współgra z librettem o charakterze religijnym.

Plan toniczno‑dominantowy
Plan toniczno‑dominantowy

charakterystyczne dla dwuczęściowych barokowych i wczesnoklasycznych kompozycji kształtowanie formy w taki sposób, by pierwsza faza utworu przebiegała od tonacji zasadniczej (tonicznej) do dominantowej, zaś druga – od dominantowej do tonicznej; ta zasada kształtowania wykorzystana została jako główne założenie „królowej form” w klasycyzmie – formy sonatowej. W pierwszym ogniwie tej formy zaprezentowane są dwa tematy (dwie melodie); pierwsza w tonacji zasadniczej, druga – w tonacji dominantowej.

Przetworzenie
Przetworzenie

środkowa część formy sonatowej, w której kompozytor „manipuluje” materiałem dwóch tematów (głównych melodii) zaprezentowanych w ekspozycji.

Repryza
Repryza

ostatnia część formy sonatowej, w której dwa główne tematy zaprezentowane zostają w tonacji zasadniczej.

Rondo
Rondo

Forma muzyczna złożona ze stałego refrenu i zmieniających się kupletów; jej budowę można przedstawić za pomocą liter, gdzie powracająca litera A symbolizuje stałą strukturę refreniczną: ABACA.

Symfonia
Symfonia

Orkiestrowy odpowiednik sonaty, jako samodzielny gatunek muzyczny przeznaczony do wykonania przez największy instrumentalny skład wykonawczy wypracowany w klasycyzmie; od czasów IX Symfonii Beethovena powstawać zaczęły także symfonie wokalno‑instrumentalne.

Uwertura
Uwertura

instrumentalny wstęp do większego dzieła (opery, oratorium, baletu etc.).