opis własnego życia w formie literackiej lub filmowej.

obrzędy orgiastyczne ku czci Dionizosa (Bachusa) poświadczone w VI w. p.n.e. na terenie kolonii greckich nad Morzu Czarnym i Wielkiej Grecji (południowa Italia), skąd za sprawą wędrownych kapłanów przedostały się do Etrurii, a stamtąd do Rzymu.

forma artystyczna łącząca elementy teatru, opery i koncertu. Bajka muzyczna to gatunek sztuki scenicznej, w którym narracja bajkowa jest opowiadana za pomocą muzyki, dialogów i ruchów scenicznych.

instrument muzyczny, chordofon szarpany, odmiana teorbanu o długiej szyjce (1.20 m).

forma utworu instrumentalnego, często wirtuozowskiego, w którym kompozytor może swobodnie eksperymentować z formą i materiałem muzycznym.  Fantazja symfoniczna to utwór muzyczny na orkiestrę symfoniczną, który charakteryzuje się swobodnym zestawieniem różnych melodii, często inspirowanych operą, operetką, muzyką ludową lub innymi źródłami.

przerwa, pauza, medytacyjny moment, lub krótka kompozycja, która służy jako oddech między większymi sekcjami utworu Interludium w muzyce to instrumentalna wstawka lub fragment, zazwyczaj umieszczany między częściami utworu wokalnego lub instrumentalnego.

rozwinięta apostrofa będąca bezpośrednią prośbą do Boga lub bóstwa o poetyckie natchnienie.

środki, dzięki którym w kompozycji instrumentalnej mogą zaistnieć odniesienia pozamuzyczne. Słownymi środkami są tytuł utworu i jego program. Do środków muzycznych należą np. cytat, stylizacja, motywy przewodnie, symbole i charaktery muzyczne.

struktura muzyczna (najczęściej pojedynczy motyw, akord, fraza), która w muzyce wokalnej albo programowej jest związana z określoną sytuacją, osobą, przedmiotem, ideą.

muzyka instrumentalna komponowana z myślą o określonym programie pozamuzycznym, zaopatrzona w tytuł lub też odautorski komentarz słowny dołączony do zapisu nutowego. Związki kompozycji programowej z jej programem (np. literackim, historycznym, autobiograficznym, malarskim, związanym ze zjawiskami przyrody, krajobrazami, ideami) są realizowane za pomocą środków muzycznych (media programowości).

1. krótki utwór wokalny, często do tekstu poetyckiego, wykonywany zespołowo lub solowo, zwykle za akompaniamentem; 2. rozpowszechniony w starożytnej Grecji wiersz liryczny przeznaczony do recytacji lub śpiewu.

utwór instrumentalny na orkiestrę symfoniczną inspirowany wątkami pozamuzycznymi (często literackimi), czyli programem – zwykle sugerowanym już w tytule. Forma poematu symfonicznego nie jest z góry ustalona, lecz jest podporządkowana wymogom fabularnej treści.

powstaje przez podział oktawy na sześć całych tonów. W systemie dwunastotonowym są dwie możliwe transpozycje skali całotonowej, zbudowane na dźwiękach – 1: c, d, e, fis, gis, ais albo 2: cis, dis, f, g, a, h.

w muzyce programowej są to pewne mikrostruktury (motywy, akordy, frazy itp.), które pozwalają zrealizować w muzyce program pozamuzyczny. Należą do nich np. odgłosy ptaków, motywy naśladujące okrzyk bólu albo westchnienie, symbol trytonu, symbol krzyża, odgłosy dzwonków itd.

wieloczęściowy utwór na orkiestrę symfoniczną, którego forma jest podporządkowana programowi pozamuzycznemu, co oznacza, że jest o wiele bardziej swobodna niż w klasyczno‑romantycznym gatunku symfonii.

grupy kompozytorów powstające w połowie XIX wieku w wielu krajach europejskich i tworzące pod wpływem rosnącego poczucia odrębności narodowej; w utworach kompozytorzy nawiązywali do rodzimego folkloru, tradycji muzycznych oraz tematyki historycznej.

1) afryk. instrument muz. z grupy idiofonów; wydrążony kloc drewna z wyciętą szczeliną w bocznej ściance; uderzając pałkami w krawędzie szczeliny, uzyskuje się 2 donośne dźwięki, wyższy i niższy, których kombinacje umożliwiają przekazywanie sygnałów na odległość; 2) instrument muz. z grupy idiofonów (metalofon), stosowany w orkiestrach symfonicznych; odmiana gongu.

teorban (wł. tiorba, fr. théorbe, ang. theorbo) to historyczny instrument strunowy szarpany, należący do rodziny lutni.

[fr. < gr.],muz. interwał równy 3 całym tonom, czyli 6 półtonom, w skali durowej zawarty między IV a VII stopniem lub VII a IV, interpretowany zatem albo jako kwarta zwiększona albo kwinta zmniejszona.

instrumentalny wstęp m.in. do opery, baletu, operetki lub oratorium.

odrębny, nie związany z operą, jednoczęściowy utwór na orkiestrę symfoniczną, który posiada program pozamuzyczny. Uwertura jest mniej rozbudowana niż poemat symfoniczny.