Sole – zastosowanie

Składniki sztucznych ogni

W skład sztucznych ogni może wchodzić czarny proch**.** Jest to mieszanina składająca się z siarki, węgla drzewnego i azotanu(V) potasu. Azotan(V) potasu jest przykładem soli stosowanej w fajerwerkach i pełni on rolę utleniacza w reakcji spalania czarnego prochu.

Równanie reakcji spalania czarnego prochu:

4 KNO3+2 S+2 C→2 SO2+2 CO2+2 K2O+2 NO+N2↑

1
R1JRlmZEKR9ML1
Siarka jest składnikiem czarnego prochu. Siarka jest składnikiem czarnego prochu.
Licencja: CC 0., Węgiel drzewny jest substancją palną. Węgiel drzewny jest substancją palną.
Źródło: wikimedia.org, Licencja: CC BY SA 3.0, Azotan(pięć) potasu jest utleniaczem. Azotan(pięć) potasu jest utleniaczem.
Licencja: CC 0.

Siarka jest składnikiem czarnego prochu.

Indeks górny Licencja: domena publiczna; Źródło: commons.wikimedia.org Indeks górny koniec

Zdjęcie przedstawia żółte, lekko połyskujące kawałki siarki rozsypane na białym blacie.

Węgiel drzewny jest substancją palną.

Indeks górny Źródło: wikimedia.org, Licencja: CC BY SA 3.0 Indeks górny koniec

Zdjęcie przedstawia usypany w stożek węgiel oraz jego bryłkę o walcowatym kształcie. Mają one kolor ciemnoszary i miejscami lekko połyskują.

AzotanV potasu jest utleniaczem.
Indeks górny Licencja: domena publiczna; Źródło: commons.wikimedia.org Indeks górny koniec

Zdjęcie przedstawia azotanV potasu. Drobne, białe kryształy usypane są na szkiełku zegarkowym.

1
Symulacja 1

Stwórz własne fajerwerki w poniższej symulacji interaktywnej. Przed przystąpieniem do symulacji rozwiąż quiz dotyczący zasad postępowania z fajerwerkami znajdujący się poniżej.  

Zapoznaj się z opisem poniższej symulacji, a następnie wykonaj ćwiczenie sprawdzające.

RkL7qBnIj2Fqw
Symulacja przedstawia proces projektowania fajerwerków o różnych kolorach w zależności od wykorzystanego związku. Czerwony uzyskiwany dzięki wykorzystaniu soli strontu: S r C O indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, S r nawias, N O indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, zamknięcie nawiasu, indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, S r S O indeks dolny, cztery, koniec indeksu dolnego. Pomarańczowy uzyskiwany dzięki zastosowaniu soli wapnia: C a C l indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C a C O indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C a S O indeks dolny, cztery, koniec indeksu dolnego. Żółty otrzymywany dzięki użyciu soli sodowych: N a N O indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, N a indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, A l F indeks dolny, sześć, koniec indeksu dolnego, N a indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O indeks dolny, cztery, koniec indeksu dolnego. Zielony uzyskiwany dzięki zastosowaniu soli baru: B a C O indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, B a nawias, N O indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, zamknięcie nawiasu, indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, B a C l indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, B a C l O indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego. Niebieski otrzymywano dzięki użyciu związków miedzi: C u C l indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C u C O indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, C u O. Fioletowy otrzymywano dzięki zastosowaniu połączenia związków miedzi i strontu. Srebrny dzięki użyciu białego gorącego magnezu i glinu oraz biały dzięki zastosowaniu magnezu, glinu czy tytanu.

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D9XJT1B9E

Symulacja interaktywna pt. Twój projekt fajerwerków
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Podpowiedźgreenwhite

Przykłady zastosowań soli w medycynie

R1LrhWNz2Uwjc1
Schemat. Lista elementów:
  • Nazwa kategorii: SOLE W MEDYCYNIE
      • Elementy należące do kategorii SOLE W MEDYCYNIE
    • Nazwa kategorii: PŁYNY INFLUZYJNE
        • Elementy należące do kategorii PŁYNY INFLUZYJNE
      • Nazwa kategorii: chlorek sodu
        • Koniec elementów należących do kategorii PŁYNY INFLUZYJNE
    • Nazwa kategorii: WZIEWY
        • Elementy należące do kategorii WZIEWY
      • Nazwa kategorii: siarczan(sześć) salbutamolu
        • Koniec elementów należących do kategorii WZIEWY
    • Nazwa kategorii: LEKI USYPIAJĄCE (OPERACJE)
        • Elementy należące do kategorii LEKI USYPIAJĄCE (OPERACJE)
      • Nazwa kategorii: bromek pipekuronium
        • Koniec elementów należących do kategorii LEKI USYPIAJĄCE (OPERACJE)
    • Nazwa kategorii: TABLETKI ROZPUSZCZALNE
        • Elementy należące do kategorii TABLETKI ROZPUSZCZALNE
      • Nazwa kategorii: węglan magnezu
        • Koniec elementów należących do kategorii TABLETKI ROZPUSZCZALNE
    • Nazwa kategorii: USZTYWNIANIE ZŁAMAŃ
        • Elementy należące do kategorii USZTYWNIANIE ZŁAMAŃ
      • Nazwa kategorii: siarczan(sześć) wapnia
        • Koniec elementów należących do kategorii USZTYWNIANIE ZŁAMAŃ
    • Nazwa kategorii: MAŚCI
        • Elementy należące do kategorii MAŚCI
      • Nazwa kategorii: sól sodowa diklofenaku
        • Koniec elementów należących do kategorii MAŚCI
    • Nazwa kategorii: OPATRUNKI
        • Elementy należące do kategorii OPATRUNKI
      • Nazwa kategorii: azotan(pięć) srebra
        • Koniec elementów należących do kategorii OPATRUNKI
    • Nazwa kategorii: ROZTWORY ODKAŻAJĄCE
        • Elementy należące do kategorii ROZTWORY ODKAŻAJĄCE
      • Nazwa kategorii: manganian(siedem) potasu
        • Koniec elementów należących do kategorii ROZTWORY ODKAŻAJĄCE
      Koniec elementów należących do kategorii SOLE W MEDYCYNIE
Mapa myśli pt. Zastosowania soli w medycynie

Schemat przedstawia zastosowanie soli w medycynie. SOLE W MEDYCYNIE. 1. PŁYNY INFLUZYJNE 1.1. chlorek sodu 2. WZIEWY 2.1. siarczan(VI) salbutamolu 3. LEKI USYPIAJĄCE (OPERACJE) 3.1. bromek pipekuronium 4. TABLETKI ROZPUSZCZALNE 4.1. węglan magnezu 5. USZTYWNIANIE ZŁAMAŃ 5.1. siarczan(VI) wapnia 6. MAŚCI 6.1. sól sodowa diklofenaku 7. OPATRUNKI 7.1. azotan(V) srebra 8. ROZTWORY ODKAŻAJĄCE 8.1. manganian(VII) potasu.

1

Slajd 1 z 7

R1PqeVoMXxFKV
Fotografia przedstawia aparat do infuzji płynów. Składa się z przezroczystej podłużnej rurki. Górna część rurki zatkana jest plastikową zatyczką, z której kapie płyn. Na dole rurka jest połączona z gumowym wężykiem.
Chlorek sodu w płynach infuzyjnych
Źródło: Robert Geiger, licencja: CC BY 2.0.
RVVng1w6ZqVrr
Fotografia przedstawia tabletkę musującą w szklance wody.
Węglan magnezu w tabletkach musujących
Źródło: Marco Verch, licencja: CC BY 2.0.
R1Lm1iP3bZJNB
Fotografia przedstawia aparat do nebulizacji. Zbudowany jest między innymi z nebulizatora - komory i głowicy rozpylającej, w jej górnej części jest maseczka. Komora połączona jest rurką ze sprężarką.
Siarczan(VI) salbutamolu wykorzystywany do nebulizacji
Źródło: Marco Verch, licencja: CC BY 2.0.
R1JJObyWbV1Sd
Fotografia przedstawia czteroosobowy zespół operacyjny przeprowadzający zabieg.
Bromki (sole bromu) używane do narkozy w czasie operacji
Źródło: dostępny w internecie: pixabay.com, domena publiczna.
RoDVDimxi2cTV
Fotografia przedstawia dłoń umieszczoną w gipsie medycznym owiniętą bandażem.
Hydrat siarczanu(VI) wapnia wykorzystywany jest do gipsowania złamań
Źródło: dostępny w internecie: pixabay.com, domena publiczna.
RyAdVUWMeQE3M
Fotografia przedstawia opatrunek medyczny założony na dwa palce u dłoni.
Azotan(V) srebra wykorzystywany w opatrunkach medycznych
Źródło: dostępny w internecie: pixabay.com, domena publiczna.
Ra0UNJ5hPwyM1
Fotografia przedstawia proces odkażania rany dłoni. Widać dłoń młodej osoby, która przykłada gazę do skaleczonej dłoni osoby starszej.
Roztwór manganianu(VII) potasu wykorzystywany do odkażania ran
Źródło: dostępny w internecie: pixabay.com, domena publiczna.
Polecenie 1

Co to jest sól Epsoma i jakie ma zastosowania w medycynie? Przeanalizuj grafikę interaktywną na ten temat, a następnie rozwiąż ćwiczenia znajdujące się poniżej.

Co to jest sól Epsoma i jakie ma zastosowania w medycynie? Przeanalizuj opis grafiki interaktywnej na ten temat, a następnie rozwiąż ćwiczenia znajdujące się poniżej.

R15fqwxL0uCuz1
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Galeria mediów pt. Sól Epsoma
Źródło: GroMar Sp. z o.o., Materiał opracowany na podstawie informacji dostępnych pod adresem: https://www.imedpub.com/articles/pharmaceutical-influences-of-epsom-salts.php?aid=23254, licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 2

Czy sole rtęci były używane w medycynie? Jakie właściwości posiadały? Czy nadal są używane? Przeanalizuj grafikę interaktywną, a następnie rozwiąż ćwiczenia znajdujące się poniżej.

Czy sole rtęci były używane w medycynie? Jakie właściwości posiadały? Czy nadal są używane? Przeanalizuj opis grafiki interaktywnej, a następnie rozwiąż ćwiczenia znajdujące się poniżej.

R17mzqZRqcClc1
Ilustracja interaktywna przedstawia butelkę, w której jest merkurochrom. Obok butelki leży nakrętka z zakraplaczem - jest w nim związek w kolorze pomarańczowym. 1. Merkurochrom Ilustracja przedstawia wzór półstrukturalny. Składa się między innymi z czterech sześcioczłonowych pierścieni, dwóch atomów bromu, jednego atomu rtęci, dwóch kationów sodu, grupy C O O minus. Indeks górny Źródło: wikipedia.org; Licencja: domena publiczna;

Merkurochrom (merbromin) jest to metaloorganiczny związek chemiczny o wzorze sumarycznym:

C indeks dolny, dwadzieścia, koniec indeksu dolnego, H indeks dolny, osiem, koniec indeksu dolnego, B r indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, H g N a indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O indeks dolny, sześć, koniec indeksu dolnego.

W składzie znajdują się dwa atomy bromu i grupa hydroksyrtęciowa., 2. Merkurochrom ma działanie przeciwbakteryjne, dzięki czemu znalazł zastosowanie w lecznictwie jako środek odkażający:

  • skórę nieuszkodzoną (roztwory wodne i etanolowe w stężeniu do dwa %),
  • błony śluzowe i rany (roztwory wodne od 0,01 do 0,1).

    Jego stosowanie zostało ograniczone., 3. W medycynie stosowano sole rtęci ze względu na ich właściwości:

    • odkażające (chlorek rtęci(dwa));
    • przeciwłuszczące (azotan(pięć) rtęci(dwa));
    • przeciwgrzybicze (jodek rtęci(dwa)).


    , 4. Ciekawostka Zdjęcie mikroskopowe przedstawia długie, spiralnie zwinięte bakterie. Indeks górny Źródło: wikipedia.org; Autor: CDC / Dr. David Cox; Licencja: domena publiczna;

    Kiłę (chorobę przenoszoną głównie drogą płciową, wywoływaną przez krętka bladego), która masowo rozeszła się w Europie pod koniec piętnastego wieku, leczono za pomocą kuracji, zawierającej sole rtęci w postaci tzw. maści rtęciowej (główny składnik to H g C l indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego). Nacierano nią chorego. Często dodatkowo podawano też preparaty zawierające rtęć.

    Pomimo odkrycia toksyczności związków rtęci, to aż do odkrycia antybiotyków była to najpopularniejsza metoda leczenia., 5. Dzięki rozwojowi wiedzy o toksyczności związków rtęci oraz postępom naukowym ograniczono lub wręcz zakazano stosowania tych związków w medycynie. Toksyczne związki rtęci zastępuje się substancjami bezpiecznymi, zamiennikami o takich samych lub lepszych właściwościach.
    • Grafika interaktywna pt. Sole rtęci
    Źródło: wikipedia.org; Autor: X1987x~commonswiki; Licencja: CC BY-SA 2.5;, Materiał opracowany na podstawie informacji dostępnych pod adresem: https://kwartalnikchemiczny.pl/archiwum/2016/item/39-rtec-coraz-bardziej-zapominana-trucizna-cz-1.
    RSNZ9CRxDtF2t
    Ćwiczenie 1
    Wybierz prawidłowe odpowiedzi, opisujące sól Epsoma. Możliwe odpowiedzi: 1. siarczan(sześć) magnezu — wodajeden siedem, 2. M g S O indeks dolny, cztery, koniec indeksu dolnego, razy, siedem H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O, 3. M g S O indeks dolny, cztery, koniec indeksu dolnego, razy, sześć H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O, 4. siarczan(sześć) magnezu — wodajeden sześć
    1
    Ćwiczenie 2

    Wymień trzy zastosowania soli Epsoma w medycynie.

    RUaEtiILZi8He1
    Odpowiedź: (Uzupełnij).
    1
    Ćwiczenie 3

    Dlaczego ograniczono używanie związków rtęci w medycynie?

    R1e3XeHcCCQt11
    Odpowiedź: (Uzupełnij).

    Sole a kosmetologia

    Sole wykorzystywane są powszechnie w kosmetologii. Różnorodność oferowanych kosmetyków jest związana z większym zapotrzebowaniem konsumentów. Rośnie również świadomość odbiorców, dotycząca potrzeby pielęgnacji własnego wyglądu. W tej chwili to podstawowy element inwestowania we własny wizerunek.

    1
    R1PwFPfpunZTn1
    Schemat. Lista elementów:
    • Nazwa kategorii: RODZAJE KOSMETYKÓW
        • Elementy należące do kategorii RODZAJE KOSMETYKÓW
      • Nazwa kategorii: MLECZKA
          • Elementy należące do kategorii MLECZKA
        • Nazwa kategorii: węglan magnezu
        • Nazwa kategorii: węglan sodu‑woda(1/1)
          • Koniec elementów należących do kategorii MLECZKA
      • Nazwa kategorii: KREMY
          • Elementy należące do kategorii KREMY
        • Nazwa kategorii: węglan magnezu
        • Nazwa kategorii: węglan sodu‑woda(1/1)
          • Koniec elementów należących do kategorii KREMY
      • Nazwa kategorii: EMULSJE
          • Elementy należące do kategorii EMULSJE
        • Nazwa kategorii: węglan potasu
        • Nazwa kategorii: węglan sodu
          • Koniec elementów należących do kategorii EMULSJE
      • Nazwa kategorii: MYDŁA
          • Elementy należące do kategorii MYDŁA
        • Nazwa kategorii: węglan sodu‑woda(1/1)
        • Nazwa kategorii: palmitynian sodu
        • Nazwa kategorii: palmitynian potasu
          • Koniec elementów należących do kategorii MYDŁA
      • Nazwa kategorii: ZMYWACZE
          • Elementy należące do kategorii ZMYWACZE
        • Nazwa kategorii: wodorowęglan sodu
          • Koniec elementów należących do kategorii ZMYWACZE
      • Nazwa kategorii: SOLE KĄPIELOWE
          • Elementy należące do kategorii SOLE KĄPIELOWE
        • Nazwa kategorii: wodorowęglan sodu
        • Nazwa kategorii: heksametafosforan(V) sodu
          • Koniec elementów należących do kategorii SOLE KĄPIELOWE
      • Nazwa kategorii: DO WŁOSÓW
          • Elementy należące do kategorii DO WŁOSÓW
        • Nazwa kategorii: FARBY
            • Elementy należące do kategorii FARBY
          • Nazwa kategorii: azotan(V) bizmutu(III)
          • Nazwa kategorii: azotan(V) srebra(I)
            • Koniec elementów należących do kategorii FARBY
        • Nazwa kategorii: PŁUKANKI
            • Elementy należące do kategorii PŁUKANKI
          • Nazwa kategorii: heksametafosforan(V) sodu
            • Koniec elementów należących do kategorii PŁUKANKI
          Koniec elementów należących do kategorii DO WŁOSÓW
      • Nazwa kategorii: PREPARATY
          • Elementy należące do kategorii PREPARATY
        • Nazwa kategorii: PRZYŚPIESZAJĄCE OPALANIE
            • Elementy należące do kategorii PRZYŚPIESZAJĄCE OPALANIE
          • Nazwa kategorii: jabłczan tyrozyny
            • Koniec elementów należących do kategorii PRZYŚPIESZAJĄCE OPALANIE
        • Nazwa kategorii: PRZECIWTRĄDZIKOWE
            • Elementy należące do kategorii PRZECIWTRĄDZIKOWE
          • Nazwa kategorii: mleczan cynku
            • Koniec elementów należących do kategorii PRZECIWTRĄDZIKOWE
        • Nazwa kategorii: DO USUWANIA PIEGÓW
            • Elementy należące do kategorii DO USUWANIA PIEGÓW
          • Nazwa kategorii: tetraboran sodu
          • Nazwa kategorii: peroksoboran sodu
            • Koniec elementów należących do kategorii DO USUWANIA PIEGÓW
        • Nazwa kategorii: DO ZĘBÓW
            • Elementy należące do kategorii DO ZĘBÓW
          • Nazwa kategorii: węglan wapnia
          • Nazwa kategorii: stearynian magnezu
          • Nazwa kategorii: węglan magnezu
            • Koniec elementów należących do kategorii DO ZĘBÓW
        • Nazwa kategorii: DO GOLENIA
            • Elementy należące do kategorii DO GOLENIA
          • Nazwa kategorii: stearynian potasu
          • Nazwa kategorii: stearynian sodu
            • Koniec elementów należących do kategorii DO GOLENIA
          Koniec elementów należących do kategorii PREPARATY
      • Nazwa kategorii: DEPILATORY
          • Elementy należące do kategorii DEPILATORY
        • Nazwa kategorii: siarczek wapnia
          • Koniec elementów należących do kategorii DEPILATORY
      • Nazwa kategorii: PUDRY
          • Elementy należące do kategorii PUDRY
        • Nazwa kategorii: siarczan(VI) wapnia
        • Nazwa kategorii: stearynian cynku
        • Nazwa kategorii: węglan wapnia
        • Nazwa kategorii: węglan magnezu
          • Koniec elementów należących do kategorii PUDRY
      • Nazwa kategorii: SZMINKI
          • Elementy należące do kategorii SZMINKI
        • Nazwa kategorii: siarczan(VI) wapnia
          • Koniec elementów należących do kategorii SZMINKI
      • Nazwa kategorii: ZASYPKI
          • Elementy należące do kategorii ZASYPKI
        • Nazwa kategorii: dwuhydroksyazotan(V) bizmutu(III)
        • Nazwa kategorii: stearynian cynku
        • Nazwa kategorii: węglan wapnia
        • Nazwa kategorii: węglan magnezu
          • Koniec elementów należących do kategorii ZASYPKI
        Koniec elementów należących do kategorii RODZAJE KOSMETYKÓW
    Mapa myśli pt. „Sole a kosmetologia”
    Na półkach sklepowych oferowane są różne typy kosmetyków.

    Mapa myśli prezentuje RODZAJE KOSMETYKÓW. Są one następujące: 1. MLECZKA: węglan magnezu, węglan sodu woda 1/1. 2. KREMY: węglan magnezu, węglan sodu woda 1/1. 3. EMULSJE: węglan potasu, węglan sodu. 4. MYDŁA: węglan sodu woda 1/1, palmitynian sodu, palmitynian potasu. 5. ZMYWACZE: wodorowęglan sodu. 6. SOLE KĄPIELOWE: wodorowęglan sodu, heksametafosforan sodu. 7. DO WŁOSÓW. 7.1. FARBY: azotan bizmutu, azotan(V) srebra. 7.2. PŁUKANKI: heksametafosforan sodu. 8. PREPARATY. 8.1. PRZYŚPIESZAJĄCE OPALANIE: jabłczan tyrozyny. 8.2. UJĘDRNIAJĄCE: mleczan miedzi. 8.3. PRZECIWTRĄDZIKOWE: mleczan cynku. 8.4. DO USUWANIA PIEGÓW: czteroboran sodu, nadboran sodu. 8.5. DO ZĘBÓW: węglan wapnia, stearynian magnezu, węglan magnezu. 8.6. DO GOLENIA: stearynian potasu, stearynian sodu. 9. DEPILATORY: siarczek wapnia. 10. PUDRY: siarczan(VI) wapnia, stearynian cynku, węglan wapnia, węglan magnezu. 11. SZMINKI: siarczan(VI) wapnia. 12. ZASYPKI: dwuhydroksyazotan bizmutu, sterynian cynku, węglan wapnia, węglan magnezu.

    Polecenie 3

    W postaci jakich soli występuje cynk w kosmetyce? Jakie są zastosowania soli cynku w produktach kosmetycznych? Zapoznaj się z grafiką interaktywną, a następnie wykonaj ćwiczenia.

    R10ssKHhDAbP51
    Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
    Grafika interaktywna pt. „Zastosowanie soli cynku”
    Źródło: Bae Y.S., Hill N.D., Bibi Y., Dreiher J., Cohen A.D., Innovative uses for zinc in dermatology. Dermatol Clin. 2010, 28 (3):587-597; Abendrot, M.; Kalinowska-Lis†, U.; "Zinc-containing compounds for personal care applications", International Journal of Cosmetic Science, 2018, 40, 319–327, domena publiczna.
    bg‑blue

    Notatnik

    R17TY7A3VUjRk
    (Uzupełnij).
    Źródło: Gromar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
    Sole – właściwości fizyczne i chemiczne
    Hydroksosole i wodorosole