Zwróć uwagę na obecność lub brak pewnych organów rozrodczych w kwiatach jednej i drugiej grupy osobników.

Rośliny dwupienne to takie, u których na różnych osobnikach znajdują się kwiaty żeńskie (ze słupkami) i męskie (z pręcikami). Rośliny jednopienne to takie, u których na jednym osobniku występują zarówno kwiaty żeńskie, jak i męskie (gdy są to kwiaty rozdzielnopłciowe) lub gdy kwiat danej rośliny jest obupłciowy, czyli zawiera zarówno słupki, jak i pręciki.

Oprócz czynności życiowych i przystosowania do środowiska zwróć uwagę na różnice w budowie tkanek i organów roślin nago- i okrytonasiennych oraz wynikające z tego korzyści i straty.

Rośliny okrytonasienne zdobyły przewagę nad nagonasiennymi między innymi dzięki temu, że oprócz cewek zawierały wiązki przewodzące z naczyniami. Pozwoliło to na szybszy transport wody i lepsze przystosowywanie się do różnych warunków środowiska. Swoją pozycję okrytonasienne zawdzięczają ponadto wytworzeniu kwiatów i owoców. Ukryte w kwiatach zalążki i zamknięte w owocach nasiona są dobrze chronione, dzięki czemu okrytonasienne wykazują większą odporność na zmiany środowiska niż nagonasienne. Pozwoliło im to w przeszłości wyprzeć nagonasienne z większości środowisk. Od czasu pojawienia się okwiatu zapylanie może się odbywać nie tylko z wykorzystaniem wiatru, ale też zwierząt. Także liście o dużej powierzchni blaszki są przystosowane do wydajnej fotosyntezy, choć w klimacie umiarkowanym chłodnym lepiej sprawdzają się igły.

Przedstawione na zdjęciach rośliny to słonecznik z kwiatostanem o typie koszyczka oraz żyto z kwiatostanem o typie kłosa złożonego. Obie rośliny mają kwiatostany zaliczane do groniastych. U słonecznika jest to kwiatostan prosty – ma jedną oś spłaszczoną i rozszerzoną. Żyto natomiast ma kwiatostan złożony – dominującą oś główną z osiami bocznymi. Zarówno kwiaty słonecznika, jak i żyta nie mają szypułek.

Jaką cechą budowy zarodka różnią się przedstawione nasiona?

A – rośliny jednoliścienne, B – rośliny dwuliścienne. Zarodek rośliny jednoliściennej (A) ma jeden liść zarodkowy (liścień), natomiast zarodek rośliny dwuliściennej (B) ma dwa liście zarodkowe (liścienie).

Zwróć uwagę na czynniki, które powodują kiełkowanie nasion tych roślin.

Niektóre nasiona roślin twardolistnych zarośli obszaru śródziemnomorskiego, Kalifornii oraz południowego krańca Afryki do przerwania stanu spoczynku i wykiełkowania wymagają karrikin wytwarzanych podczas spalania masy roślinnej/pożaru. Opady deszczu zmywają karrikiny do gleby, w której znajdują się nasiona w stanie spoczynku. Karrikiny aktywują banki nasion zalegających w glebie. Oznacza to, że nasiona wyżej wymienionych roślin mogą pozostawać w stanie spoczynku przez dziesięciolecia, dopóki nie nastąpią w odpowiedniej kolejności: pożar i opady deszczu.

Zastanów się, które rośliny są na tyle cenne, że należałoby je chronić przez bankowanie ich nasion.

Rośliny, których nasiona mogłyby być bankowane, to zboża i inne rośliny użytkowe oraz gatunki zagrożone. Pozwoli to na zachowanie bioróżnorodności, np. w sytuacji, kiedy z jakiegoś powodu uprawy uległyby uszkodzeniu (np. w wyniku działania patogenów). Zapobiegnie to również wyginięciu gatunków, które uważane są za zagrożone, i umożliwi ich reintrodukcję do środowiska naturalnego.

Kształt przekroju pnia drzewa powiązany jest ze sposobem jego wzrostu.

• Rośliny dwuliścienne mają wiązki przewodzące zawierające kambium. Dzięki temu możliwe jest odkładanie drewna i łyka wtórnego, a w konsekwencji przyrost łodygi/pnia na grubość. Gdyby wiązki przewodzące rośliny dwuliściennej były ułożone w sposób rozproszony, pień rósłby nieregularnie i w konsekwencji doszłoby do jego uszkodzenia.

• Wiązki przewodzące rośliny dwuliściennej są otwarte. Oznacza to, że kambium/miazga wiązkotwórcza odkłada kolejne warstwy drewna i łyka wtórnego. W tym przypadku konieczne jest pierścieniowe ułożenie wiązek w pniu rośliny dwuliściennej, ponieważ umożliwia ono wytwarzanie słojów przyrostu wtórnego i równomierny wzrost na grubość. Byłoby to niemożliwe w przypadku rozproszonego ułożenia wiązek.

Wszystkie wymienione grupy mają wspólnego przodka, ale czy wszystkie należą do dwuliściennych?

Takson parafiletyczny.

Zastanów się, jakie pierwiastki są niezbędne roślinom do wzrostu. Z którym z nich ma związek symbioza z bakteriami brodawkowymi?

Dzięki symbiozie z bakteriami brodawkowymi rośliny bobowate otrzymują przyswajalne związki azotu, które mogą wykorzystać do syntezy aminokwasów i białek. Związki te są magazynowane w tkankach rośliny, które trafiają do gleby i zostają tam rozłożone przez mikroorganizmy będące destruentami. W ten sposób gleba wzbogacana jest w związki azotu przyswajalne dla innych roślin.

Zwróć uwagę na budowę wiązki przewodzącej. Jakie tkanki występują w obrębie wiązki? Jakiej tkanki tu nie ma?

U traw, tak jak u wszystkich roślin jednoliściennych, występują wiązki przewodzące zamknięte – pozbawione kambium wiązkowego (miazgi), czyli tkanki twórczej odpowiedzialnej za przyrost wtórny roślin. Niektóre rośliny jednoliścienne mogą jednak nieznacznie przyrastać na grubość przez odkładanie kolejnych wiązek przewodzących na obwodzie łodygi.

Zwróć uwagę, jaki materiał zapasowy jest zmagazynowany w bielmie.

Bielmo jest magazynem węglowodanów złożonych (skrobi), które służą jako źródło energii do kiełkowania i wzrostu siewki. Człowiek wykorzystuje obecność dużej ilości węglowodanów w ziarniakach zbóż w przemyśle spożywczym – do pozyskiwania skrobi, produkcji mąki, kasz, płatków czy pasz dla zwierząt.