Zastanów się, co tracili i czego nie zyskiwali Czartoryscy w wyniku polityki obranej przez Stanisława Augusta Poniatowskiego.

1. Czartoryscy czuli się lekceważeni w podejmowaniu ważnych decyzji przez króla.

2. Czartoryscy patrzyli nieprzychylnie na wpływy królewskich braci na dworze, zwłaszcza Kazimierza, oraz ambasadora rosyjskiego Mikołaja Repnina.

3. Wujowie Poniatowskiego mieli mu za złe, że próbuje on pozyskać ich przeciwników politycznych (zdrada interesów klanowych).

4. Przywódcy Familii bywali pomijani przy rozdzielaniu ważnych i intratnych urzędów.

Wybierz zdanie, w którym król oświadcza swój sprzeciw, a nie tłumaczy, dlaczego jest przeciwny równouprawnieniu dysydentów.

Pomiń fragmenty, w których minister pisze, do czego nie chce doprowadzić, i ostrzega, jakie mogą być konsekwencje wprowadzenia równouprawnienia w Rzeczpospolitej dla Rosji.

Mniej istotne są tu instrukcje, jak dyplomaci powinni się zachować wobec sprawy dysydentów.

Zacytuj fragment listu Stanisława Augusta Poniatowskiego do Katarzyny II, w którym władca nie zgadza się na równouprawnienie dysydentów.

„Natura wolnego państwa, tak jak jest nasze, nie dozwala przypuścić, choć pod najściślejszymi warunkami, do prawodawstwa tych, którzy panującej nie wyznają wiary”.

Wyjaśnienie: Król oznajmia, że ze względu na specyfikę ustrojową Rzeczpospolitej przyznanie równych praw różnowiercom nie jest możliwe.

Zacytuj fragment źródła, w którym minister Nikita Panin tłumaczy, dlaczego Katarzyna II popiera sprawę dysydentów.

[Sprawa dysydentów ma być] „jedynie dźwignią gwoli pozyskania sobie za pomocą naszych jednowierców i protestantów silnego i przyjaznego stronnictwa z prawem uczestnictwa we wszystkich polskich sprawach”.

Wyjaśnienie: Rosji zależy na włączeniu do polskiego życia politycznego różnowieczej szlachty, która będzie reprezentowała rosyjskie interesy.

Zacytuj fragment źródła, w którym Fryderyk II pisze o negatywnych z jego punktu widzenia konsekwencjach wprowadzenia równouprawnienia różnowierców w Rzeczpospolitej.

„[…] my niezawodnie utracilibyśmy wiele rodzin i innych ludzi w Polsce, którzy w obecnym stanie rzeczy woleliby się schronić do moich państw i zamieszkać w nich”.

Wyjaśnienie: Fryderyk II liczy na utrzymanie niekorzystnych dla różnowierców praw w Rzeczpospolitej, ponieważ dyskryminowani dysydenci mogliby zaludnić prowincje państwa pruskiego, przyczyniając się do jego rozwoju.

Przedstaw metody wywierania wpływu na wewnętrzne sprawy Rzeczpospolitej stosowane przez Rosję.

Zwróć uwagę na zabiegi mające na celu pozyskanie ważnych informacji oraz wywarcie poczucia wdzięczności u polskich polityków. Uwzględnij też stosowane przez Rosję środki przymusu.

Oceń, czy przyjmowanie pensji i podarków od ambasadora rosyjskiego przez szlachtę można uznać za praktykę moralnie naganną.

Na co przeznaczane były pieniądze z kasy rosyjskiej? Czym mogły się kierować osoby pobierające pensje od ambasadora rosyjskiego (np. własnym interesem czy dobrem ogółu)? Co musiały one ofiarować w zamian za wsparcie finansowe? Czy łatwo o jednoznaczną ocenę?

Przedstaw metody wywierania wpływu na wewnętrzne sprawy Rzeczpospolitej stosowane przez Rosję.

Rosjanie próbowali wywierać wpływ na decyzje podejmowane przez szlachtę poprzez wypłacanie pensji za współpracę oraz finansowanie działalności w jej ramach: podróży, wynagrodzeń i prezentów dla stronników (klientów), oddziałów zbrojnych. Ponadto ambasador Repnin zatrudniał szpiega, aby mieć dostęp do ważnych informacji (na liście wydatków widzimy jedną osobę, ale niewykluczone, że było ich więcej). Minister rosyjski zachęcał ambasadora do składania królowi i szlachcie obietnic na przyszłość, tak aby licząc na potencjalne korzyści, poparli Rosję i nawiązali z nią ściślejszą współpracę. Trwały i zacięty opór przeciwników polityki rosyjskiej mógł się zakończyć aresztowaniami, tak jak stało się w przypadku biskupa Kajetana Sołtyka.

Wyjaśnij, dlaczego uchwalenie praw kardynalnych na sejmie delegacyjnym w 1768 r. można uznać za sukces ambasadora rosyjskiego Mikołaja Repnina.

Przypomnij sobie, jaki był wówczas kierunek polityki Rosji wobec Rzeczpospolitej. Jakie korzyści odniosła Rosja, doprowadzając do uchwalenia praw kardynalnych.

Członkowie opozycji antykrólewskiej, którzy przystąpili do konfederacji radomskiej, byli zwolennikami wolności szlacheckich i republikańskiego ustroju w wydaniu znanym im z czasów panowania Augusta III. Dlaczego więc uchwalenie praw kardynalnych, które zablokowało reformatorskie zapędy dworu, wywołało wielkie oburzenie wśród tej części szlachty?

Przypomnij sobie, czego oczekiwała opozycja, gdy zwróciła się o pomoc do Rosji po zawiązaniu konfederacji w Słucku i Toruniu. Jaki był jej stosunek do dysydentów? Jakie postanowienia w tej sprawie zapadły na sejmie w 1768 r.? W razie potrzeby wróć do treści lekcji, do podrozdziału „Dysydenci”.

Wyjaśnij, dlaczego uchwalenie praw kardynalnych na sejmie delegacyjnym w 1768 r. można uznać za sukces ambasadora rosyjskiego Mikołaja Repnina.

Uchwalenie praw kardynalnych na sejmie w lutym 1768 r. było sukcesem rosyjskiego ambasadora, gdyż prawa te podtrzymywały zasadę jednomyślności w głosowaniach na sejmie w najważniejszych sprawach państwowych (utrzymanie zasady liberum veto), wolną elekcję i prawo szlachty do wypowiedzenia posłuszeństwa królowi, na czym szczególnie zależało carycy Katarzynie II. W ten sposób sejm uniemożliwił wprowadzenie reformatorskich projektów Stanisława Augusta Poniatowskiego i jego stronników, które groziły (z perspektywy Rosjan) wzmocnieniem państwa polskiego i jego stopniowym uniezależnianiem się od wpływów rosyjskich.

Członkowie opozycji antykrólewskiej, którzy przystąpili do konfederacji radomskiej byli zwolennikami wolności szlacheckich i republikańskiego ustroju w wydaniu, które znali z czasów panowania Augusta III. Dlaczego więc uchwalenie praw kardynalnych, które zablokowało reformatorskie zapędy dworu, wywołało wielkie oburzenie wśród tej części szlachty?

Opozycyjna szlachta, która zaraz po zawiązaniu konfederacji różnowierczych w Słucku i Toruniu zwróciła się do Katarzyny II z propozycją współpracy, oczekiwała, że Rosja doprowadzi nie tylko do utrzymania podstawowych wolności szlacheckich (powstrzymania reform dworu), ale też do detronizacji Stanisława Augusta Poniatowskiego. Szlachta poczuła się zdradzona przez Mikołaja Repnina, gdy dowiedziała się, że konfederacja radomska została zawiązana przy królu, a nie przeciwko niemu. Co więcej, prawa kardynalne gwarantowały równouprawnienie dysydentów, a to właśnie ta część narodu politycznego nie chciała do niego dopuścić.