full‑page
Pokaż ćwiczenia:
R1XeKJcjCHl3H1
Ćwiczenie 1
Dokończ zdanie.
Konstytucję PRL z 1952 r. znowelizowano w… Możliwe odpowiedzi: 1. 1976 r., 2. 1956 r., 3. 1977 r., 4. 1978 r.
21
Ćwiczenie 2
R1VHFfqyecNQk
KOR – (Uzupełnij) PPN – (Uzupełnij) ROPCiO – (Uzupełnij) KPN – (Uzupełnij) WZZ – (Uzupełnij) NZS – (Uzupełnij).
RAU1eWOTqdRZv2
Ćwiczenie 3
Zaznacz, które stwierdzenia są prawdziwe, a które fałszywe. 16 października 1978 r. Karol Wojtyła został głową Kościoła rzymskokatolickiego. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. W 1975 r. miała miejsce reforma administracyjna kraju, zamiast 49 województw wprowadzono 17. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. 24 czerwca 1976 r. została ogłoszona nowa „regulacja cen”, której skutkiem były liczne manifestacje oraz strajki robotników. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Międzynarodówka komunistyczna to organizacja międzynarodowa, która powstała z inicjatywy Lenina w Moskwie, w jej skład wchodziło 19 partii komunistycznych. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
21
Ćwiczenie 4

Zapoznaj się z mapą i wykonaj ćwiczenie.

RQsQiS2MGCJwX
Źródło: DemostenesBlade, licencja: CC BY-SA 4.0.
RG3gcylHYIT10
Podaj rok, w którym wprowadzono powyższy podział administracyjny. (Uzupełnij).
R1KaiGpedTjNh3
Ćwiczenie 5
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Źródło zdjęć: Peter.shaman, CC BY-SA 4.0; PGEGiEK, CC BY-SA 4.0; Brosen, CC BY-SA 3.0; Zbigniew Kosycarz / KFP (Andrzej Zybała, Ludzie. Pasje. Innowacje. Historia Grupy Kapitałowej LOTOS, Gdańsk 2012).
3
Ćwiczenie 5
RWjxsGlWetdEs
Zaznacz inwestycję, która nie została zbudowana w okresie, gdy na czele państwa polskiego stał Edward Gierek. Możliwe odpowiedzi: 1. Stocznia w Gdańsku, 2. Rafineria Nafty w Gdańsku, 3. Huta w Katowicach, 4. Elektrownia węglowa w Bełchatowie
3
Ćwiczenie 6

Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj ćwiczenie.

1
(…)

Od 1943 oficer polityczny PSZ w ZSRR, 1944–45 zastępca dowódcy 1. armii WP ds. polityczno‑wychowawczych; od 1944 w PPR, 1948–80 członek KC PZPR, 1970–80 członek Biura Politycznego KC; 1950–52 zastępca przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego; 1952–70 wicepremier i jednocześnie: 1952–55 minister górnictwa węglowego i 1955–70 stały przedstawiciel PRL w RWPG; 1970–80 premier; 1947–80 poseł na Sejm Ustawodawczy i Sejm PRL.

1 Źródło: (…), dostępny w internecie: encyklopedia.pwn.pl [dostęp 18.02.2021 r.].
R1QeYBDri3aGa
Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
Tekst przedstawia fragment biografii… Możliwe odpowiedzi: 1. następcy Gierka – Stanisława Kani., 2. poprzednika Gierka – Władysława Gomułki., 3. przeciwnika Gierka – Mieczysława Moczara., 4. współpracownika Gierka – Piotra Jaroszewicza.
R1BX5YQRaX9Zy3
Ćwiczenie 7
Do podanych postaci dopasuj fragmenty ich wypowiedzi. Karol Wojtyła Możliwe odpowiedzi: 1. Złe, nieskuteczne metody ekonomicznego działania mogą zdruzgotać w odczuciach społecznych najbardziej wzniosłe cele., 2. Obywatelki i obywatele. Wielki jest ciężar odpowiedzialności, jaka spada na mnie w tym dramatycznym momencie polskiej historii. Obowiązkiem moim jest wziąć tę odpowiedzialność., 3. 13 maja 1981 r. jedna ręka trzymała pistolet, a inna prowadziła kulę… Odczułem ową niezwykłą macierzyńską troskę i opiekę, która okazała się mocniejsza od śmiercionośnej kuli., 4. Idzie o wielką sprawę – o to, aby w obrębie życia jednego pokolenia zbudować drugą Polskę., 5. Dla mnie Grudzień ’70 to była wielka lekcja. Bo zobaczyłem, do jakich strasznych nieszczęść prowadzi ślepy bunt ludzi zrozpaczonych, doprowadzonych do ostateczności. Wtedy w głowie naszych przyjaciół zaczęła kiełkować myśl, żeby znaleźć trzecią drogę między kapitulacją, serwilizmem wobec władzy a ślepym buntem. Adam Michnik Możliwe odpowiedzi: 1. Złe, nieskuteczne metody ekonomicznego działania mogą zdruzgotać w odczuciach społecznych najbardziej wzniosłe cele., 2. Obywatelki i obywatele. Wielki jest ciężar odpowiedzialności, jaka spada na mnie w tym dramatycznym momencie polskiej historii. Obowiązkiem moim jest wziąć tę odpowiedzialność., 3. 13 maja 1981 r. jedna ręka trzymała pistolet, a inna prowadziła kulę… Odczułem ową niezwykłą macierzyńską troskę i opiekę, która okazała się mocniejsza od śmiercionośnej kuli., 4. Idzie o wielką sprawę – o to, aby w obrębie życia jednego pokolenia zbudować drugą Polskę., 5. Dla mnie Grudzień ’70 to była wielka lekcja. Bo zobaczyłem, do jakich strasznych nieszczęść prowadzi ślepy bunt ludzi zrozpaczonych, doprowadzonych do ostateczności. Wtedy w głowie naszych przyjaciół zaczęła kiełkować myśl, żeby znaleźć trzecią drogę między kapitulacją, serwilizmem wobec władzy a ślepym buntem. Edward Gierek Możliwe odpowiedzi: 1. Złe, nieskuteczne metody ekonomicznego działania mogą zdruzgotać w odczuciach społecznych najbardziej wzniosłe cele., 2. Obywatelki i obywatele. Wielki jest ciężar odpowiedzialności, jaka spada na mnie w tym dramatycznym momencie polskiej historii. Obowiązkiem moim jest wziąć tę odpowiedzialność., 3. 13 maja 1981 r. jedna ręka trzymała pistolet, a inna prowadziła kulę… Odczułem ową niezwykłą macierzyńską troskę i opiekę, która okazała się mocniejsza od śmiercionośnej kuli., 4. Idzie o wielką sprawę – o to, aby w obrębie życia jednego pokolenia zbudować drugą Polskę., 5. Dla mnie Grudzień ’70 to była wielka lekcja. Bo zobaczyłem, do jakich strasznych nieszczęść prowadzi ślepy bunt ludzi zrozpaczonych, doprowadzonych do ostateczności. Wtedy w głowie naszych przyjaciół zaczęła kiełkować myśl, żeby znaleźć trzecią drogę między kapitulacją, serwilizmem wobec władzy a ślepym buntem. Piotr Jaroszewicz Możliwe odpowiedzi: 1. Złe, nieskuteczne metody ekonomicznego działania mogą zdruzgotać w odczuciach społecznych najbardziej wzniosłe cele., 2. Obywatelki i obywatele. Wielki jest ciężar odpowiedzialności, jaka spada na mnie w tym dramatycznym momencie polskiej historii. Obowiązkiem moim jest wziąć tę odpowiedzialność., 3. 13 maja 1981 r. jedna ręka trzymała pistolet, a inna prowadziła kulę… Odczułem ową niezwykłą macierzyńską troskę i opiekę, która okazała się mocniejsza od śmiercionośnej kuli., 4. Idzie o wielką sprawę – o to, aby w obrębie życia jednego pokolenia zbudować drugą Polskę., 5. Dla mnie Grudzień ’70 to była wielka lekcja. Bo zobaczyłem, do jakich strasznych nieszczęść prowadzi ślepy bunt ludzi zrozpaczonych, doprowadzonych do ostateczności. Wtedy w głowie naszych przyjaciół zaczęła kiełkować myśl, żeby znaleźć trzecią drogę między kapitulacją, serwilizmem wobec władzy a ślepym buntem. brak pasującego nazwiska Możliwe odpowiedzi: 1. Złe, nieskuteczne metody ekonomicznego działania mogą zdruzgotać w odczuciach społecznych najbardziej wzniosłe cele., 2. Obywatelki i obywatele. Wielki jest ciężar odpowiedzialności, jaka spada na mnie w tym dramatycznym momencie polskiej historii. Obowiązkiem moim jest wziąć tę odpowiedzialność., 3. 13 maja 1981 r. jedna ręka trzymała pistolet, a inna prowadziła kulę… Odczułem ową niezwykłą macierzyńską troskę i opiekę, która okazała się mocniejsza od śmiercionośnej kuli., 4. Idzie o wielką sprawę – o to, aby w obrębie życia jednego pokolenia zbudować drugą Polskę., 5. Dla mnie Grudzień ’70 to była wielka lekcja. Bo zobaczyłem, do jakich strasznych nieszczęść prowadzi ślepy bunt ludzi zrozpaczonych, doprowadzonych do ostateczności. Wtedy w głowie naszych przyjaciół zaczęła kiełkować myśl, żeby znaleźć trzecią drogę między kapitulacją, serwilizmem wobec władzy a ślepym buntem.
31
Ćwiczenie 8

Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj ćwiczenie.

1
Anna Winkler Czy za Gierka naprawdę żyło się tak dobrze? Koszty życia i zarobki Polaków w latach 70.

Wynika z nich, że dekada gierkowska niewątpliwie przyniosła Polakom pokaźny wzrost zarobków. Średnie roczne tempo przyrostu płac sięgnęło około 10%! W liczbach bezwzględnych „skoki” pensji prezentują się wręcz imponująco. Witold Jarno wylicza:

Według danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wysokość przeciętnej pensji miesięcznej w kraju wyniosła: 1008 zł w 1955 r., 1560 zł w 1960 r., 1867 zł w 1965 r., 2235 zł w 1970 r., 3913 zł w 1975 r. i 6040 zł w 1980 r. (…) W ślad za większą zasobnością portfela poszły poprawa warunków życia społeczeństwa i wzrost wydatków na konsumpcję.

Było to tym bardziej odczuwalne, że ceny podstawowych artykułów żywnościowych – jak podkreśla autor książki Gierkowska „prosperita” – przez dwie dekady, od 1960 do 1980 roku, nie ulegały zmianom. Próby wprowadzenia podwyżek w 1970 i 1976 roku wywołały burzliwe protesty, po których władza szybko wycofywała się na dawne pozycje. (…)

W drugiej połowie lat 70. niskie ceny i koszty życia oraz wzrost zarobków doprowadziły do tego, że Polacy nawet 40% swojej pensji mogli odkładać w ramach oszczędności albo wydawać na rzeczy inne niż towary pierwszej potrzeby.

Trzeba jednak zastrzec, że ten raj konsumentów z punktu widzenia polskich finansów przypominał raczej piekło. Bo niezależnie od woli rządzących, realne ceny powoli rosły – a różnicę pokrywało samo państwo. Co więcej, wyższe zarobki przekładały się na większy popyt na dobra bardziej luksusowe, z których produkcją państwo po prostu nie nadążało. Jak w książce Gierkowska „prosperita”. Łódź w latach 1971–1980 wyjaśnia Witold Jarno:

(…) pod koniec omawianej dekady, zaczęło brakować na rynku kolejnych grup artykułów, a stały wzrost płac oraz nadmierna podaż pieniądza (w 1970 r. w obiegu było niemal 59 mld zł, gdy w 1980 r. aż 297 mld zł) pogłębiały nierównowagę rynkową.

2 Źródło: Anna Winkler, Czy za Gierka naprawdę żyło się tak dobrze? Koszty życia i zarobki Polaków w latach 70., 9.12.2019 r., dostępny w internecie: wielkahistoria.pl [dostęp 19.03.2021 r.].
RwR68EogrpjKW
Wyjaśnij, do czego doprowadziła nadmierna podaż pieniądza w epoce gierkowskiej. (Uzupełnij).
3
Ćwiczenie 9

Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj ćwiczenie.

1
Gierek siedział na wulkanie, który w końcu eksplodował

Prof. Antoni Dudek: Było ono w pierwszych latach rzeczywiście realizowane. Pierwsze pięciolecie rządów Gierka jest rekordową w historii Polski Ludowej pięciolatką, jeśli chodzi o wzrost gospodarczy i równoczesny wzrost poziomu życia. Okazało się jednak, że w warunkach gospodarki realnego socjalizmu nie można gwałtownie zwiększać produkcji, a jednocześnie poziomu życia, bo powstawały napięcia, między innymi wynikające z presji inflacyjnej. Gierek rozbudził w Polakach przekonanie, że z każdym rokiem będzie coraz lepiej i padł ofiarą tego przekonania. Poziom życia w roku 1980 był bez porównania wyższy niż w roku 1970, ale aspiracje społeczeństwa były też o wiele większe. Skoro, jak wtedy głoszono, byliśmy dziesiątą potęgą przemysłową świata, to musimy mieć wszystkiego coraz więcej, a okazało się, że po roku 1976 było coraz gorzej.
Nastąpiło przegrzanie gospodarki, trzeba było zacząć spłacać długi i okazało się, że gospodarka się wali. Pozostało ratowanie się nowymi kredytami, w efekcie zaczęła się zaciskać pętla zadłużeniowa. Drugie pięciolecie Gierka to już była tylko nieudana ucieczka przed nadciągającą katastrofą, która doprowadziła w 1980 roku do największej fali strajków po wojnie.

3 Źródło: Gierek siedział na wulkanie, który w końcu eksplodował, 4.01.2013 r., dostępny w internecie: muzhp.pl [dostęp 19.03.2021 r.].
RYHOwWNuZQ4hx
Zdecyduj, które stwierdzenia są prawdziwe, a które fałszywe. Jednym z najważniejszych celów polityki Edwarda Gierka było podniesienie stopy życiowej Polaków i wzmocnienie gospodarcze Polski. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Jednym z najważniejszych skutków polityki gospodarczej Edwarda Gierka były strajki sierpniowe i narodziny Solidarności. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Polityka gospodarcza Edwarda Gierka była realizowana w ramach RWPG, wyłącznie dzięki wewnętrznym środkom pieniężnym. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Edward Gierek zreformował system gospodarczy Polski odszedł od zasad gospodarki centralnie planowanej. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
31
Ćwiczenie 10

Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj ćwiczenie.

1
Apel KOR do społeczeństwa i władz PRL

Robotniczy protest przeciwko wygórowanym podwyżkom, który był wyrazem postawy niemal całego społeczeństwa, pociągnął za sobą brutalne prześladowania. W Ursusie, Radomiu i innych miastach bito, kopano i masowo aresztowano demonstrantów. Najszerszy zasięg miało wyrzucanie z pracy, co obok aresztowań szczególnie uderzyło w rodziny represjonowanych. Stosowanie represji z reguły związane było z łamaniem prawa przez organa władzy. Sądy wydawały orzeczenia bez materiału dowodowego, z pracy wyrzucano naruszając przepisy k.p. Nie cofnięto się przed wymuszaniem przemocą zeznań. Postępowanie takie nie jest niestety u nas nowością. Wystarczy przypomnieć bezprawne represje, które spadły na sygnatariuszy listów protestujących przeciwko zmianom w konstytucji: niektórych wyrzucano z pracy, uczelni, bezprawnie przesłuchiwano, szantażowano. Od dawna jednak represje nie były tak brutalne i masowe jak ostatnio. Po raz pierwszy od wielu lat aresztowaniom i przesłuchiwaniem towarzyszył terror fizyczny.

Ofiary obecnych represji nie mogą liczyć na żadną pomoc i obronę ze strony instytucji do tego powołanych, np. związków zawodowych, których rola jest żałosna. Pomocy odmawiają też agendy opieki społecznej. W tej sytuacji rolę tę musi wziąć na siebie społeczeństwo, w interesie którego wystąpili prześladowani. Społeczeństwo bowiem nie ma innych metod obrony przed bezprawiem jak solidarność i wzajemna pomoc.

Dlatego niżej podpisani zawiązują Komitet Obrony Robotników w celu zainicjowania wszechstronnych form obrony i pomocy. Niezbędna jest pomoc prawna, finansowa i lekarska. Nie mniej istotna jest pełna informacja o prześladowaniach. Jesteśmy przekonani, że jedynie publiczne ujawnianie poczynań władzy może być skuteczną obroną. Dlatego m.in. prosimy wszystkich, którzy podlegali prześladowaniom lub wiedzą o nich, o przekazywanie członkom Komitetu wiadomości na ten temat (…).

4 Źródło: Apel KOR do społeczeństwa i władz PRL, 16.06.2011 r., dostępny w internecie: polskieradio.pl [dostęp 19.03.2021 r.].
RkkgW6IwgBCqO
Rozstrzygnij, czy Polska Rzeczpospolita Ludowa była państwem prawa. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do argumentów z tekstu. (Uzupełnij).
31
Ćwiczenie 11

Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj ćwiczenie.

1
Paweł Fiktus Ocena nowelizacji Konstytucji PRL w 1976 r. według publicystyki paryskiej „Kultury”

Wynikało z wprowadzonych postanowień, które zawierały ustalenia stanowiące, że Polska Rzeczpospolita Ludowa jest państwem socjalistycznym. Ponadto nowelizacja dodawała nowe artykuły, w myśl których przewodnią siłą polityczną społeczeństwa w budowie socjalizmu jest Polska Zjednoczona Partia Robotnicza, współdziałanie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego stanowi podstawę Frontu Jedności Narodu, jak i Front Jedności Narodu jest wspólną płaszczyzną działania organizacji społecznych ludu pracującego i patriotycznego zespolenia wszystkich obywateli – członków partii, stronnictw politycznych i bezpartyjnych, niezależnie od ich stosunku do religii – wokół żywotnych interesów Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (art. 2a). W dalszej części wprowadzone przepisy stanowiły, że w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej podstawowym celem działalności państwa jest wszechstronny rozwój społeczeństwa socjalistycznego, rozwój twórczych sił narodu i każdego człowieka, coraz lepsze zaspokajanie potrzeb obywateli (art. 2b). Ponadto, w myśl nowych przepisów, określono zadania Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, do których zaliczono m.in. ochronę i rozwój socjalistycznych zdobyczy polskiego ludu pracującego miast i wsi, jego władzę i wolność. Do najbardziej kontrowersyjnych postanowień należał zapis z art. 3a pkt 2, zgodnie z którym Polska Rzeczpospolita Ludowa w swej polityce nawiązuje do szczytnych tradycji solidarności z siłami wolności i postępu, umacnia przyjaźń i współpracę ze Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich i innymi państwami socjalistycznymi.

5 Źródło: Paweł Fiktus, Ocena nowelizacji Konstytucji PRL w 1976 r. według publicystyki paryskiej „Kultury”, dostępny w internecie: repozytorium.uni.wroc.pl [dostęp 19.03.2021 r.].
R1R4Ainbs5jjo
Uzasadnij, na podstawie fragmentu konstytucji, że po nowelizacji z 1976 roku Polska Zjednoczona Partia Robotnicza była partią hegemoniczną. (Uzupełnij).