Emilii Gentile Początki ideologii faszystowskiej

Nowa orientacja Mussoliniego stała się jasna w niewiele dni po usunięciu go z Partii Socjalistycznej. W przemówieniu w Parmie Mussolini zaprezentował racje, które są już racjami faszysty. Rozpoczął od pacyfizmu i iluzji nieograniczonego postępu, rozpowszechnianych w Europie od roku 1870, pod opatrznościowym znakiem uniwersalnego dobrobytu (…). Mussolini zadeklarował też, że nigdy nie wierzył w teorie pacyfistyczne, które kazały wiązać sprawę wojny z czynnikiem ekonomicznym. Były to dla niego teorie abstrakcyjne, ponieważ ekonomia nie była czynnikiem dominującym w dziejach, w życiu, w relacjach między ludami: „Człowiek ekonomiczny w czystej postaci nie istnieje. Historia świata nie jest rozgrywką księgowości, a interes materialny nie jest – na szczęście! – jedyną sprężyną działań ludzkich”. Przy takich stwierdzeniach – co oczywiste – Mussolini znalazł się poza jakimikolwiek koncepcjami, które można by nazwać socjalistycznymi, przynajmniej w znaczeniu marksistowskim.

cyt1 Źródło: Emilii Gentile, Początki ideologii faszystowskiej, Warszawa 2011, s. 82–83.

Benito Mussolini Doktryna faszyzmu

Z punktu widzenia państwowości koncepcja faszystowska jest antyindywidualistyczną, staje wszakże na stanowisku jednostki, o ile ta utożsamia się z państwem, jako świadomość i jego wola powszechna człowieka w jego istnieniu historycznym. Przeciwny jest klasycznemu liberalizmowi, który powstał z konieczności przeciwstawienia się absolutyzmowi i wyczerpał swe zadanie historyczne z chwilą, gdy państwo zmieniło się w świadomość i wolę zbiorową. Liberalizm w interesie poszczególnej jednostki przeczył państwu; faszyzm jest afirmacją państwa, uznając w nim prawdziwą rzeczywistość jednostki.

cyt2 Źródło: Benito Mussolini, Doktryna faszyzmu, Lwów 1935, s. 21–22.