1
Pokaż ćwiczenia:
1
Ćwiczenie 1

Określ, czy poniższe stwierdzenia są prawdziwe, czy fałszywe.

R1NRhKN7DAHPS
Łączenie par. . W okresie PRL-u badania nad dziejami współczesnymi były utrudnione, przez co nie podejmowano prac o charakterze syntetycznym (składających w spoistą całość wielu szczegółów, wielu prac, wielu wyników badań).. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Spór o ocenę PRL toczy się wokół trzech podstawowych kwestii.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Badania nad dziejami najnowszymi Polski stały się łatwiejsze po zmianach ustrojowych, gdyż wtedy nauka historyczna po raz pierwszy wyzwoliła się spod wpływów polityki i ideologii.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
11
Ćwiczenie 2

Zapoznaj się z poniższymi fragmentami dotyczącymi różnych aspektów sporu między historykami na temat dziedzictwa PRL‑u. W sporze dominują trzy główne płaszczyzny oceny: a) czy PRL był państwem suwerennym, b) czy PRL był państwem totalitarnym; c) czy w czasach PRL‑u dokonał się postęp społeczno‑gospodarczy. Poniższe fragmenty dopasuj do właściwej opcji.

Fragment 1
Profesor Jerzy Holzer mówi, że po przełomie lat 1955/1956 zakres swobody własnych decyzji władz PRL „stał się większy niż w państwach kolaboranckich. Najbardziej porównywalny do sytuacji Polski w tym okresie był właśnie status państw satelitarnych III Rzeszy. Abstrahuję tu zupełnie od polityki wewnętrznej, biorę pod uwagę tylko swobodę tych państw w stosunku do metropolii”. Jerzy Eisler zauważa, że po 1956 r. pojawiły się elementy partnerstwa między przywódcami PRL a ZSRR, o czym wcześniej nie mogło być mowy. Wiesław Władyka stwierdza, że wiele strategicznych decyzji – na przykład marcowe 1968, gospodarcze Edwarda Gierka, polityczne z sierpnia 1980 (zgoda na powstanie wolnych związków zawodowych) – było „zaaranżowanych nad Wisłą i nie da się ani ich wytłumaczyć, ani usprawiedliwić zewnętrznym przymusem.

A Źródło: s. 17.

Fragment 2
Janusz Kaliński, autor wielu prac poświęconych dziejom powojennej gospodarki, stwierdza: „Ukształtowana w latach pięćdziesiątych struktura gospodarcza nawiązywała do kierunków rozwojowych ZSRR przed II wojną światową. Nie uwzględniała, poza sektorem zbrojeniowym, współczesnych tendencji w gospodarce światowej, inspirowanych rewolucją naukowo‑techniczną. Podobnie jak w systemie radzieckim, w bardzo małym stopniu wychodziła naprzeciw potrzebom konsumpcyjnym społeczeństwa.

B Źródło: s. 25.

Fragment 3
Zachowania funkcjonariuszy partii stalinowskiej na różnych szczeblach były bowiem zróżnicowane. Dla lokalnych administratorów sprzeczność między dyrektywami płynącymi „z centrali” a oporem społecznej materii była szczególnie widoczna. „W tej sytuacji katalog możliwych zachowań władzy zawierał się między rygorystycznym wypełnianiem poleceń zwierzchników z powiatu, województwa czy Warszawy a różnymi formami ich osłabiania aż do form sabotowania włącznie.

C Źródło: s. 22.

Indeks dolny Źródło fragmentów: Andrzej Friszke, Spór o PRL w III Rzeczypospolitej (1989–2001), dostępny w internecie: polska1918‑89.pl. Indeks dolny koniec

R1d8wXxXha1zp
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
111
Ćwiczenie 3

Zapoznaj się z dwoma fragmentami wypowiedzi dwóch historyków, a następnie odpowiedz, czy obaj autorzy kierują się podobną motywacją, zajmując się historią okresu PRL‑u. Uzasadnij odpowiedź.

Fragment 1
Za jedno z najważniejszych zadań stojących przed autorami prac naukowych z historii PRL‑u uważam walkę z mitami zarówno tymi rodem z komunistycznej propagandy, jak i antykomunistycznymi, wyrosłymi z nurtów różnych nurtów opozycji antykomunistycznej. Nie sądzę, aby historycy PRL‑u musieli się zachowywać tak, jak politycy, którzy pamiętając o przeszłości na wszelki wypadek unikają mówienia rzeczy może trudnych, czasami przykrych, ale prawdziwych.

D Źródło: Dariusz Jarosz, Głos w dyskusji: Jak pisać o komunizmie? Jak pisać o PRL?, „Arcana” 2000, nr 2, s. 10.

Fragment 2
Ja, na przykład, zajmuję się historią PRL‑u nie tylko dlatego, że mnie to interesuje, ale czuję nakaz o charakterze moralnym: czytam o setkach krzywd, jakie to państwo wyrządziło tysiącom ludzi, i uważam, że nie można o tym zapomnieć, nawet większość społeczeństwa o tym zapomniała. Wiedzę o tym należy przenieść do następnych pokoleń.

E Źródło: fragment wypowiedzi Antoniego Dudka w rozmowie Czym była PRL?, „Więź” 1996, nr 2, s. 116.
R1ZahLAWhQGcC
(Uzupełnij).
21
Ćwiczenie 4

Zapoznaj się z poniższym fragmentem wypowiedzi Jerzego Wiatra i wybierz właściwe stwierdzenia odnoszące się do niego.

1

[…] w 1989 r. następuje przełom, skok jakościowy, to jest bezsporne i tego nikt nie kwestionuje, ale druga strona zagadnienia polega na tym, że poprzednia historiografia okresu PRL‑owskiego, również w odniesieniu do PRL‑u, jest inna pod koniec istnienia ludowego państwa, a inna wcześniej. […] Książki, które ukazywały się w latach osiemdziesiątych, czy nawet pod koniec lat siedemdziesiątych […], są zupełnie inne niż to, co się ukazywało na temat Polski międzywojennej wcześniej, czyli pewien postęp w kierunku większego obiektywizmu odbywał się już wtedy, chociaż najważniejsze jest to, czego nikt nie kwestionuje, że przełom nastąpił po 1989 r. Skoro mamy do czynienia z przełomem, to pytanie bardziej kontrowersyjne w tym wypadku nie o historię, ale o historiografię, jest takie: Czy ten przełom jest wyłącznie pozytywny? […] Uważam, że na tej historiografii [tj. po 1989 r.], a przynajmniej jej sporej części, ciąży, choć w zmienionych warunkach, podobna tendencja jak ta, która występowała silniej, bardziej brutalnie w oficjalnej historiografii PRL‑owskiej. Jest to traktowanie historiografii nie tylko jako naukowego poznania historii niedawno minionej, ale jako instrumentu kształtowania świadomości z założoną tezą. Zdaję sobie sprawę, że zwłaszcza w odniesieniu do historii najnowszej nie można odmawiać historykowi prawa formułowania ocen moralnych. […] Przykładem może być dyskusja o stanie wojennym. Jeżeli pominąć stronę faktograficzną, jeżeli przejść na poziom ocen, to doskonale rozumiem, że historyk, który był sam zaangażowany po stronie ówczesnej opozycji, nie będzie dzisiaj pisał o stanie wojennym w sposób całkowicie wyprany z własnych ocen moralnych, a nawet emocjonalnych. Chodzi o to, czy nie powinien próbować również przedstawić, jakie były moralne przesłanki działań innych. Inaczej mówiąc, czy nie można mówić w ten sposób: tak, myśmy mieli rację, także w sensie moralnym, przeciwstawiając się istniejącemu systemowi. Ci, którzy byli po przeciwnej stronie, a w każdym razie ci, do których taki bardziej wnikliwy osąd moralny by się stosował, też mieli określone racje, ponieważ byli przekonani, że w ten sposób chronią Polskę przed katastrofą.

F Źródło: Polityka wobec historii, historiografia wobec polityki: PRL i III Rzeczpospolita, dyskusja wokół tez prof. Andrzeja Friszkego, tekst dostępny online: cejsh.icm.edu.pl.
R1ToYNHbpCH8u
Możliwe odpowiedzi: 1. Historiografia okresu PRL-u i III Rzeczypospolitej w taki sam sposób ocenia czasy władzy komunistycznej w Polsce., 2. Historiografia po przełomie 1989 r. prezentuje o wiele większą wartość pod względem warsztatu naukowego niż badania prowadzone w okresie władzy ludowej., 3. Po przełomie 1989 r. historycy o wiele częściej podejmowali się zagadnień związanych z okresem PRL-u i powstawało więcej prac dotyczących tego okresu., 4. Historiografii okresu III Rzeczypospolitej można stawiać pewne zarzuty., 5. Historyk ma prawo formułować argumenty oskarżające i osądzać w sposób kategoryczny w swoich badaniach., 6. Historycy powinni mieć bardziej wyważone sądy i w swoich analizach brać pod uwagę racje jednej i drugiej strony.
21
Ćwiczenie 5

Zapoznaj się z dwoma zdjęciami przedstawiającymi okładki książek historycznych dotyczących dziejów najnowszych Polski. Są to okładki tej samej książki, z tym że pierwsze zdjęcie przedstawia wydanie z roku 1987, a drugie z 2003. Wskaż różnice między nimi i odpowiedz, z czego mogły one wynikać.

RDTpbLIxC9dUv
(Uzupełnij).
21
Ćwiczenie 6

Przeanalizuj dwa poniższe plakaty dotyczące dwóch różnych aspektów dziedzictwa PRL‑u. Napisz komentarz do obu, do pierwszego z perspektywy przeciwnika okresu PRL‑u, a drugi – jego zwolennika.

RZkj5N46tCWFi
(Uzupełnij) (Uzupełnij).
Ćwiczenie 6
R5qqMQ8C010Dl
(Uzupełnij).
31
Ćwiczenie 7

Przeanalizuj fragment wypowiedzi Andrzeja Werblana na temat Wojciecha Jaruzelskiego oraz zapoznaj się z notką biograficzną autora. Następnie wskaż, jaką wartość i jakie ograniczenia pod względem pochodzenia i celu prezentuje poniższy fragment jako źródło historyczne.

Fragment wypowiedzi
To był bardzo wybitny polityk, bardzo dobry żołnierz, a jeszcze bardziej wybitny człowiek: sympatyczny, lojalny, najlepiej wykształcony ze wszystkich przywódców PRL‑u. Był zwolennikiem Realpolitik, co osobiście jest mi bardzo bliskie. Po wprowadzeniu stanu wojennego chyba zmarnował szansę reformy ekonomicznej kraju, ale na jego usprawiedliwienie trzeba pamiętać, jaką wówczas dysponował bazą, która nie nadawała się do wsparcia takiej reformy.

G Źródło: Krzysztof Różycki, Człowiek o wielu twarzach, „Angora” nr 23, 8 czerwca 2014, s. 15, tekst dostępny online: pl.wikiquote.org.

Notka biograficzna Andrzeja Werblana
Andrzej Werblan (ur. 1924 r.) – polski historyk, politolog i polityk, działacz socjalistyczny i komunistyczny, profesor nauk politycznych. Budowniczy Polski Ludowej.

Członek Rady Naczelnej Polskiej Partii Socjalistycznej (1948). Poseł na Sejm PRL I, III, IV, V, VI, VII i VIII kadencji, w latach 1971–1982 wicemarszałek Sejmu V, VI, VII i VIII kadencji. Członek (1956–1981) i sekretarz (1974–1980) Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, w 1980 członek Biura Politycznego KC PZPR. Kierownik wydziałów: propagandy (1956–1960) oraz nauki i oświaty (1960–1963, 1964–1971) KC PZPR. Wykładowca Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach i Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji.

H Źródło: tekst dostępny online: pl.wikipedia.org.
R1AUlIP1DHyQk
(Uzupełnij) (Uzupełnij).
31
Ćwiczenie 8

Z okazji rocznicy wyborów czerwcowych z 1989 r. otrzymałeś/otrzymałaś zadanie zorganizowania w szkole konferencji uczniowskiej na temat ocen czasów Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Zaproponuj trzy główne bloki tematyczne (poza wymienionymi w e‑materiale), które wzbudzają kontrowersje wśród osób oceniających okres władzy ludowej w Polsce, a które mogłyby się okazać interesujące dla twoich rówieśników.

R1boIpWGOjX8y
(Uzupełnij).