1
Pokaż ćwiczenia:
1
Ćwiczenie 1

Kultura ludowa udomowiła diabły. Stały się one istotami mieszkającymi w domach i pomagającymi ludziom. Przeczytaj tekst o diable domowym, a następnie zastanów się, jaki był powód tego udomowienia. Wybierz właściwą odpowiedź:

Kultura ludowa udomowiła diabły. Stały się one istotami mieszkającymi w domach i pomagającymi ludziom. Zapoznaj się z tekstem o diable domowym, a następnie zastanów się, jaki był powód tego udomowienia. Wybierz właściwą odpowiedź:

Piotr Lasota Etnografia Lubelszczyzny – demonologia ludowa na Lubelszczyźnie

U nas sie Śmiejo, że jeden gospodarz miał diabła, który nazywa się domowy. Ale to był przyjazny diabełek temu gospodarzowi. Pomagał, by temu gospodarzowi wszystko się wiodło: i w zagrodzie, i w polu, i zdrowie mieli wszyscy w domu. Tak, że wyglądało na to, że to jest diabeł, ale dobry diabeł. Ale za to, że pomagał tym ludziom, to codziennie musiał dostać garnek kaszy. Wypieczonej, dobrej kaszy. Tylko, broń Panie Boże, ta kasza nie mogła być posolona. Raz gospodyni zapomniała i posoliła kaszę, wystawiła mu ten garnek na strych, bo diabeł siedział na strychu, to wyrzucił za nią ten saganek. Mało jo nie zabił tym garnkiem, bo skosztował, że była posolona. A on posolonej nie jadł.

cw1 Źródło: Piotr Lasota, Etnografia Lubelszczyzny – demonologia ludowa na Lubelszczyźnie, oprac. Piotr Lasota.
R19PGFoQV3k2R
Kultura ludowa udomowiła diabły, ponieważ: Możliwe odpowiedzi: 1. Opowieści o takich diabłach miały charakter żartobliwy i bawiły ludzi., 2. W ten sposób ludzie obłaskawiali egzystencjalny lęk przed złem., 3. Ludzie wierzyli, że diabła można nawrócić., 4. Ludzie chcieli spotykać te istoty w swoich domach.
11
Ćwiczenie 2

Wyjaśnij znaczenia podanych poniżej przysłów.

R11jnltFrk3Id
Bać się jak diabeł święconej wody. (Uzupełnij). Będzie z niego ksiądz jak z diabła kościelny. (Uzupełnij). Bogu świeczka, a diabłu ogarek. (Uzupełnij). Co nagle, to po diable. (Uzupełnij). Diabeł tkwi w szczegółach. (Uzupełnij). Nie taki diabeł straszny, jak go malują. (Uzupełnij). Tam, gdzie diabeł mówi dobranoc. (Uzupełnij). Złego diabli nie wezmą. (Uzupełnij).
RK4y1LpIQR4dM1
Ćwiczenie 3
Którego bohatera spektaklu Igraszki z diabłem najlepiej charakteryzuje dane przysłowie? Dopasuj przysłowia do imion postaci. Modli się pod figurą, a diabła ma za skórą. Możliwe odpowiedzi: 1. Kasia, 2. Lucjusz, 3. Scholastyk, 4. Sarka Farka, 5. Omnimor Czyha jak diabeł na dobrą duszę. Możliwe odpowiedzi: 1. Kasia, 2. Lucjusz, 3. Scholastyk, 4. Sarka Farka, 5. Omnimor Złego diabli nie biorą. Możliwe odpowiedzi: 1. Kasia, 2. Lucjusz, 3. Scholastyk, 4. Sarka Farka, 5. Omnimor Gdzie diabeł nie może, tam babę pośle. Możliwe odpowiedzi: 1. Kasia, 2. Lucjusz, 3. Scholastyk, 4. Sarka Farka, 5. Omnimor Boi się jak diabeł święconej wody. Możliwe odpowiedzi: 1. Kasia, 2. Lucjusz, 3. Scholastyk, 4. Sarka Farka, 5. Omnimor
11
Ćwiczenie 4

W spektaklu Igraszki z diabłem pokazane są różne diabły. Przyjrzyj się poniższym kadrom i wskaż najważniejsze cechy wyglądu i zachowania czartów. Wyjaśnij, jaką funkcję pełnią diabły w spektaklu Tadeusza Lisa.

W spektaklu Igraszki z diabłem pokazane są różne diabły. Zapoznaj się z opisami poniższych kadrów i spróbuj podać najważniejsze cechy wyglądu i zachowania czartów. Wyjaśnij, jaką funkcję pełnią diabły w spektaklu Tadeusza Lisa.

RUuojOQbWeQfT
R1BRMkEn9V4TK
(Uzupełnij).
21
Ćwiczenie 5

W kilku scenach spektaklu Lucjusz kusi bohaterów i podsuwa im do podpisania cyrograf. Zinterpretuj wymowę tych scen.

Ry31lHAma2KE5
R12JIcCQIge48
(Uzupełnij).
21
Ćwiczenie 6

Przypomnij sobie scenę pobytu Kasi w Piekle. Scharakteryzuj jej postawę i oceń zachowanie diabłów. Odpowiedz na pytanie: Jaki to ma związek ze stereotypami dotyczącymi relacji kobieta – diabeł?

RWLSkX0OIp3bZ
Kadr ze spektaklu Igraszki z diabłem,
tylko do użytku edukacyjnego.
RsxicTseAssWp
(Uzupełnij).
31
Ćwiczenie 7

Przeczytaj fragment Boskiej komedii Dantego (część Piekło), a następnie porównaj wygląd Lucyfera z Belzebubem, bohaterem sztuki Igraszki z diabłem.

Zapoznaj się z fragmentem Boskiej komedii Dantego (część Piekło), a następnie porównaj wygląd Lucyfera z Belzebubem, bohaterem sztuki Igraszki z diabłem.

Dante Alighieri Boska komedia

Gdyśmy podeszli tak, iż się możliwą
Zdało Mistrzowi, ażeby mi zjawił
Twarz cudotworu, dawniej urodziwą,
Przystanął i mnie za sobą postawił.
„Oto Dis, oto miejsce, gdzie w odwadze
Trzeba — powiada — byś serce zaprawił!”
Jakem tam skośniał, w członkach stracił władzę,
Wyobraź sobie, słuchaczu życzliwy:
Nie mówię, bowiem słowy nie poradzę.
Anim padł martwy, anim został żywy:
Jeżeliś bystry, to oblicz, jak między
Dwoma stanami stan mój był wątpliwy!...
Cesarz, władnący nad krainą nędzy,
Z lodu wysterczał do połowy łona,
A olbrzym ze mną porówna się prędzej
Niż z olbrzymami jego dwa ramiona;
Jakiż ogromny, jeśli miara kości
Była w nim całym równo rozmierzona!
Jeśli tak brzydki, jakiej był piękności,
Gdy przeciw Stwórcy stroszył brew do góry —
Słuszna, iż zwie się źródłem wszelkiej złości!
O, jakiż mi się jawił cud natury!
Ujrzałem troje lic w jednym istnieniu:
Jedno na przedzie, koloru purpury,
A zaś dwa drugie każdemu ramieniu
Odpowiadały, razem tworząc głowę,
Co się kończyła w grzebień na ciemieniu.
Prawe oblicze było bladopłowe,
Lewe, jak szczepu, który się wywodzi
Z krain, gdzie wody wpadają Nilowe.
Pod każdym licem, jako to się godzi
Takiemu ptaku, po dwa skrzydła wioną:
Żagiel równie duży po morzach nie chodzi.
Jako nietoperz, miał nieupierzoną
Skrzydeł pokrywę, a gdy nimi śmigał,
Trzy wiatry budził pod okropną błoną.
Od tego wiania Kocyt w lód zastygał;
Z ócz sześci łzami ciekł i na trzy szczęki
Ustawnie śliną zakrwawioną rzygał.
Z ust każdych sterczał grzesznik i jak pęki
Trawy w miętlicy na miazgę był tarty:
Te jednocześnie trzej cierpieli męki.
Skazaniec przedni, nie dość że w zażartej
Tkwił paszczy, szarpan Disowymi szpony,
Raz po raz łypał ze skóry obdarty.
Rzecze Mistrz: „Zbrodzień najsrożej męczony,
Dowiedz się, Judasz jest Iskariota;
Wewnątrz ma głowę, na zewnątrz nóg trzony.
Z głową na zewnątrz, ten, który przez wrota
Sterczy lic czarnych, cień jest Brutusowy,
Słowa nie rzecze, tylko sobą miota;
Kasjusz ten trzeci, ogromnej budowy.
Lecz już wieczorne rumienią się zarze,
Widziałeś wszystko, teraz bądź gotowy!

cw5 Źródło: Dante Alighieri, Boska komedia, tłum. E. Porębowicz, Wrocław 1977.
R1J0QVC4u0d42
Lucyfer, kadr ze spektaklu Igraszki z diabłem,
tylko do użytku edukacyjnego.
R1UkFyfxhLApo
(Uzupełnij).
Rov80OAaYJWQQ
Franz Stuck, Lucyfer. ok. 1890
Źródło: WikiArt, domena publiczna.
RRU8rc0DaLoWO
(Uzupełnij).
31
Ćwiczenie 8

Sąd Ostateczny to tryptyk Hansa Memlinga, który powstał w XV wieku, a więc w jesieni średniowiecza. Obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Gdańsku. Przyjrzyj się obrazowi i przeczytaj informacje na temat diabłów znajdujących się po prawej stronie tryptyku. Następnie wpisz w tabelę elementy pogańskie i chrześcijańskie, jakie dostrzegasz w wizerunkach diabłów i obrazie piekła.

Sąd Ostateczny to tryptyk Hansa Memlinga, który powstał w piętnastym wieku, a więc w jesieni średniowiecza. Obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Gdańsku. Zapoznaj się z opisem obrazu oraz informacjami na temat diabłów znajdujących się po prawej stronie tryptyku. Następnie wpisz w tabelę elementy pogańskie i chrześcijańskie, jakie dostrzegasz w wizerunkach diabłów i obrazie piekła.

RqaL6j4GvLNRv
Źródło: Hans Memling, Sąd Ostateczny, olej na desce, Wikimedia Commons, domena publiczna.
R157Jp1reAOYq

Diabeł ze skrzydłami motyla – alegoria niestałości - walczy w głębi obrazu z aniołem o duszę.

Diabeł w rudym futrze – alegoria obżarstwa i pijaństwa - w prawej części tryptyku na środku.

Diabeł z ryjem dzikiej świni, znajduje się wyżej i trzyma kobietę i mężczyznę (grzech cudzołóstwa).

Diabeł o skrzydłach ćmy wyżej – symbol nieczystości.

Diabeł o twarzy małpy - w prawym dolnym rogu - symbol wszelkiego zła.

RiqGovTcew5Nn
Elementy pogańskie. (Uzupełnij). Elementy chrześcijańskie. (Uzupełnij).
31
Ćwiczenie 9

Prześledź losy Marcina Kabata, głównego bohatera sztuki Jana Drdy. Napisz w jednym zdaniu, w jakim celu spotyka diabły i jakie jest główne przesłanie utworu.

RSlToEngqGIxr
RCCozp5ZORtmB
(Uzupełnij).

Ćwiczenie dodatkowe dla zainteresowanych

doktryna
synkretyzm
archetyp
11
Ćwiczenie 10

Przeczytaj tekst o ewolucji wierzeń w diabła i wskaż jej kluczowe momenty.

Zapoznaj się z tekstem o ewolucji wierzeń w diabła i podaj jej kluczowe momenty.

Piotr Lasota Etnografia Lubelszczyzny – demonologia ludowa na Lubelszczyźnie

Mianem demonologii określić można wierzenia demoniczne i związane z nimi praktyki magiczno‑religijne. Wierzenia te stanowią istotny składnik doktryndoktrynadoktryn religijnych oraz zajmują określone miejsce w archetypiearchetyparchetypie magiczno‑mitologicznych poglądów ludowych na rzeczywistość przyrodniczą i społeczną. To określony zespół poglądów wyjaśniających genezę, istotę i funkcje demonów oraz możliwości i sposoby wykorzystywania lub unikania ich mocy.
Pierwotnie słowo‑pojęcie demon oznaczało wyższą, nadnaturalną, bezosobową siłę, pewną moc identyfikowaną zwykle ze złym duchem. Siła ta wywierała wpływ, zazwyczaj negatywny, na człowieka i jego losy. Z czasem pojęcie to zaczęło oznaczać bóstwa niższego rzędu niż ówcześni pogańscy bogowie, następnie terminem tym zaczęto określać istotę pośrednią między bogami a ludźmi. Dawni poganie rozróżniali dobre i złe demony, po chrystianizacji Słowian wszystkie demony (oraz bóstwa pogańskie) zaczęto określać mianem złych. Właśnie w toku procesu chrystianizacji ukształtowało się zjawisko tzw. dwuwiary, które doskonale obrazuje wyobrażenia demonologiczne, będące swoistym połączeniem wątków chrześcijańskich i pogańskich. Dzisiejsze pozostałości wierzeń są więc efektem dawnego synkretyzmusynkretyzmsynkretyzmu kulturowego, któremu zawdzięczamy  m.in. znaną nam dziś ludową postać diabła czy czarownicy. […]

Mimo upływu czasu, przemian cywilizacyjnych, społecznych i mentalnych wierzenia demoniczne nadal pozostają nieodłącznym składnikiem kultury ludowej, jednakże wraz ze wspomnianymi zmianami ulegają one znacznemu zubożeniu i deformacji, co doprowadzi wkrótce zapewne do ich zaniku w formie, jakiej żyły przez wieki wśród ludu. Wierzenia te zawierają w swych treściach różnorodne aspekty personifikacji poszczególnych zjawisk i procesów występujących w świecie przyrody oraz w życiu społecznym. W swojej mitologicznej wykładni zawierają również pewne wskazania praktyczne, człowiek odwołuje się do nich podczas modelowania, klasyfikacji, interpretacji przyrody czy społeczeństwa. Obecnie polski lud zatracił niemal bezpowrotnie olbrzymią część swych dawnych wierzeń i zwyczajów, zamierających w świadomości społecznej mieszkańców wsi. W reliktowej postaci odnajdujemy je jeszcze w folklorze słownym – baśniach, podaniach, opowieściach, przysłowiach oraz w sztuce ludowej.

cw1 Źródło: Piotr Lasota, Etnografia Lubelszczyzny – demonologia ludowa na Lubelszczyźnie, oprac. Piotr Lasota.
R1bYMHWeSuB4D
(Uzupełnij).
Praca domowa

Przeczytaj tekst Zbigniewa Herberta Diabeł. Odpowiedz na pytanie: Jaki jest diabeł w wierszu, a jaki w tradycji? Zinterpretuj utwór.

Zapoznaj się z tekstem Zbigniewa Herberta Diabeł. Odpowiedz na pytanie: Jaki jest diabeł w wierszu, a jaki w tradycji? Zinterpretuj utwór.

Zbigniew Herbert Diabeł

To jest zupełnie nieudany diabeł. Choćby ogon. Nie długi, mięsisty z czarnym pędzlem włosów na końcu, ale mały, puszysty i zabawnie sterczący jak u zajączka. Skórę ma różową, tylko pod lewą łopatką znamię wielkości dukata. Ale najgorsze są rogi. Nie rosną na zewnątrz jak u innych diabłów, ale wewnątrz, w mózgu. Dlatego tak często cierpi na ból głowy.

Jest smutny. Całe dnie śpi. Nie pociąga go ani zło, ani dobro. Kiedy idzie ulicą, widać wyraźnie, jak poruszają się jego różowe skrzydła płuc.

zd Źródło: Zbigniew Herbert, Diabeł.
Rba9RjBqDz78s
(Uzupełnij).