1
Pokaż ćwiczenia:
1
Ćwiczenie 1

Spośród wymienionych postaci wybierz te, których dotyczą informacje zamieszczone w tabeli, i umieść je we właściwej rubryce.

R1JBRx4ej60kH
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
1
Ćwiczenie 2

Wskaż zdania prawdziwe i fałszywe.

RBHKJEZPHcKB3
Głównym ośrodkiem drukarstwa w Polsce był Gdańsk. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Język polski używany był wcześniej w literaturze pięknej niż w naukowej. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. W XVI-wiecznej Polsce greka była bardziej powszechna od łaciny. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
1
Ćwiczenie 3

Uzupełnij zdania.

RQ46Sj91U5Jsu
W Akademii Krakowskiej ożywione zainteresowanie humanizmem pojawiło się w fazie (tu wybierz) 1. początkowej, 2. rozkwitu, 3. schyłku renesansu. W 1519 r. w Poznaniu (tu wybierz) 1. Jan Dantyszek, 2. Stanisław Hozjusz, 3. Jan Lubrański założył akademię. Pod koniec XVI w. w (tu wybierz) 1. Warszawie, 2. Zamościu, 3. Sandomierzu powstała akademia, którą współorganizował Szymon Szymonowic. W XVI w. w Polsce zaczęły powstawać powoływane przez innowierców (tu wybierz) 1. akademie, 2. gimnazja, 3. kolegia, dla których alternatywą miały być tworzone przez jezuitów (tu wybierz) 1. akademie, 2. gimnazja, 3. kolegia.
211
Ćwiczenie 4

Na podstawie zamieszczonych poniżej danych statycznych i wiedzy własnej wskaż przyczyny zachodzących od XV do końca XVI w. zmian w procentowym udziale pochodzenia społecznego przedstawicieli trzech stanów w gronie pisarzy.

Pisarze polscy

Okres

Ogółem

Ogółem – w % – pisarze

z wykształceniem

duchowni

szlachta

mieszczanie

krajowym

zagranicznym

XV w.

43

77*

46*

88

33

67

1501–1550

66

62

35

71

33

67

1551–1600

154

46

49

43

61

39

Indeks dolny * Suma składników przekracza 100%, ponieważ pisarze posiadający wykształcenie krajowe i zagraniczne liczeni są podwójnie.
> Za: Historia Polski w liczbach, t. 1, Państwo, społeczeństwo, Warszawa 2003, s. 140. Indeks dolny koniec

RnXZFNeLXTyb1
(Uzupełnij).
211
Ćwiczenie 5

Na podstawie danych statystycznych scharakteryzuj zmiany, jakie zaszły w zainteresowaniach mieszczan w świetle tematyki zbiorów bibliotecznych tej grupy społecznej między drugą połową XVI a pierwszą połową XVII w.

Tematyka książek

Druga połowa XVI w.

Pierwsza połowa XVII w.

książki – w odsetkach

Ogółem

100,0

100,0

Religijna

33,5

33,4

Humanistyczna

33,5

28,7

Medyczna

10,1

4,7

Prawnicza

7,4

19,4

Historyczna

5,1

8,5

Astronomiczna

3,7

1,7

Słowniki

2,0

0,8

Matematyczne

1,0

0,6

Inne

3,7

2,2

Indeks dolny Za: Historia Polski w liczbach, t. 1, Państwo, społeczeństwo, Warszawa 2003, s. 138. Indeks dolny koniec

RvKffyfBvlAqU
(Uzupełnij).
21
Ćwiczenie 6

Przeczytaj tekst źródłowy i na podstawie jego treści rozstrzygnij, jaki model edukacji preferuje jego autor: scholastyczny czy humanistyczny. Uzasadnij odpowiedź.

Zapoznaj się z tekstem źródłowym i na podstawie jego treści rozstrzygnij, jaki model edukacji preferuje jego autor: scholastyczny czy humanistyczny. Uzasadnij odpowiedź.

Rady Piotra Illicino ze Sieny w kwestii reformy szkolnictwa polskiego

Wiesz, jak przychylnie i łaskawie królowie Polski patrzą na mędrców i uczonych; ty jesteś tej przychylności najlepszym przykładem, bo gdybyś nie był mądry i roztropny, nie byłbyś biskupem ani kanclerzem królestwa, które to godności wyłącznie dzięki swej cnocie uzyskałeś. W związku z Twoją pilnością i staraniem na tych obu urzędach wykazywanych jedno chcę powiedzieć: Ustal dla doktorów i magistrów najsłuszniejsze metody nauczania, nakaż wszystkim, by wykładali rzeczy najlepsze (jak zaleca Kwintylian), nie pozwalaj czytać autorów marnych i niedorzecznych, odrzuć błahostki i brednie, każ pominąć barbaryzmy. Niech zamilkną wykładowcy ksiąg pospolitych. Niech będą wykładane wyłącznie dzieła autorów najgodniejszych – Platona, Arystotelesa, Isokratesa, Demostenesa, Ksenofonta, Homera, Hezjoda, Sofoklesa, Cycerona, Wergiliusza, Salustiusza, Cezara i innych im podobnych.

A Źródło: Rady Piotra Illicino ze Sieny w kwestii reformy szkolnictwa polskiego, [w:] Teksty źródłowe do dziejów wychowania. Odrodzenie, t. 3, oprac. S. Możdżeń, Kielce 1993, s. 49–50.
R7OlGrSRrUEPM
Rozstrzygnięcie: (Uzupełnij). Uzasadnienie: (Uzupełnij).
31
Ćwiczenie 7

Oceń, czy termin „gramatyka” w źródle B został użyty w tym samym znaczeniu co w źródle A. Uzasadnij odpowiedź, odnosząc się do obu źródeł.

Źródło A

Jerzy Liban z Legnicy Mowa o pochwale filozofii (1539)

Jeśli zaś pragniemy przyjrzeć się dokładnie członkom tak wielkiego ciała, najpierw spójrzmy na naukę dotyczącą piśmiennictwa – literatury, nazwanej tak od liter, które strzegą swoich dźwięków i oddają je jak powierzony depozyt. Po grecku zwie się ona gramatyka. Jest to matka i żywicielka wszystkich innych nauk. Nasycony jej mlekiem znajdzie otwarte podwoje do wszelkich innych sztuk. […] Gramatyka bowiem należy do tego typu nauk, że jeśli nie da ona przyszłemu mówcy trwałych fundamentów, zawali się wszystko, co potem zechcielibyśmy budować. Jest ona niezbędna dla dzieci, miła dla starców. Ona jedna ze wszelkiego typu nauk więcej zamyka w sobie wysiłku niż zewnętrznych pozorów uczoności. Dlatego też w dawnych czasach krytycy i imperatorzy autorów chętnie używali tego imienia. Angelo Poliziano w utworze Czarownica nazywa ich gramatykami, twierdząc, że ich zadaniem jest zbadać i objaśnić wszelki rodzaj piśmiennictwa: poetów, historyków, mówców, filozofów, lekarzy, prawników. Lecz nasze pokolenie, mało obeznane ze starożytnością, dla gramatyki przeznaczyło bardzo wąski zakres. Natomiast niegdyś, w starożytnych czasach, stan ten cieszył się tak wielką powagą, że cenzorami i sędziami wszystkich pism byli wyłącznie gramatycy. Ich też właśnie dlatego nazywano krytykami. Przeto nie tylko wiersze zaznaczali (jak to określa Kwintylian) ołówkiem cenzora, lecz również i księgi, które w ich przekonaniu były nieautentyczne, pozwalali sobie usuwać, tak jak z rodziny wyrzuca się podrzutki. Ponadto jednych autorów ustawiali w określonym porządku, innych w ogóle wyłączali z liczby pisarzy.

B Źródło: Jerzy Liban z Legnicy, Mowa o pochwale filozofii (1539), [w:] Materiały źródłowe do historii kultury. Odrodzenie, oprac. M. Demska-Trębaczowa, Warszawa 1981, s. 162.

Źródło B

Jerzy Ziomek Historia literatury polskiej. Renesans

Gramatyka polska Statoriusa wyszła w roku 1568 u Wirzbięty w Krakowie […]. Źródłem przykładów dla polskiej gramatyki w znacznej części jest Rejowy Wizerunk w wydaniu z roku 1558.

W dedykacji swej gramatyki Stojeński twierdzi, że w języku polskim są określone i stałe prawa gramatyczne, dzięki którym nauka tego języka staje się nietrudna i przyjemna.

C Źródło: Jerzy Ziomek, Historia literatury polskiej. Renesans, Warszawa 1980, s. 56.
R62iFAgr9HRQx
Rozstrzygnięcie (Wybierz: tak, nie). Uzasadnienie (Uzupełnij).
31
Ćwiczenie 8

Przeczytaj fragmenty dwóch opracowań naukowych, a następnie porównaj poglądy obu historyków na temat przyczyny rozpowszechniania się języka polskiego w piśmiennictwie.

Zapoznaj się z fragmentami dwóch opracowań naukowych, a następnie porównaj poglądy obu historyków na temat przyczyny rozpowszechniania się języka polskiego w piśmiennictwie.

Andrzej Wyczański Dogonić Europę

Popularyzacja języka polskiego przez piśmiennictwo pierwszej połowy XVI w. łączyła się z paroma zjawiskami. Druki przestały służyć wyłącznie potrzebom środowiska kościelnego, szkolnego czy naukowego. Publikowano przecież wówczas przepisy prawne, dokumenty i konstytucje sejmowe (pierwsze z nich wydał Jan Łaski w swoich Statutach w 1506 r.), mowy i listy, poezję humanistyczną. Oprócz nich pojawiły się również teksty literackie niższych lotów, a później pisma polemiczne, modlitewniki, kazania, historie, kroniki itp. Od 1543 r. tylko po polsku drukowane były konstytucje sejmowe, polszczyzna dominowała w urzędowaniu i zapisach sądów szlacheckich oraz wiejskich (czyli chłopskich w tym okresie), potem spolonizowała się dokumentacja gospodarcza i skarbowa.

D Źródło: Andrzej Wyczański, Dogonić Europę, Kraków 1987, s. 41–42.
Jerzy Topolski Polska w czasach nowożytnych (1501–1795)

Tym niemniej już około połowy XVI wieku język polski zaczął dominować w życiu publicznym. Świadectwem tego jest m.in. fakt drukowania od połowy wieku uchwał sejmowych po polsku, a także coraz częstsze występowanie przeciw łacinie w sądach. […]

Autorom zaczynało zależeć na dotarciu do możliwie licznych czytelników. Starali się więc pisać po polsku. […] W XVI wieku, jak twierdzi Teresa Skubalanka, zaczął wykształcać się polski styl naukowy wraz z naukową, oczywiście w początkowym stadium, terminologią.

E Źródło: Jerzy Topolski, Polska w czasach nowożytnych (1501–1795), Poznań 1999, s. 123.
RInKtU7xTboQ1
(Uzupełnij).