Istotnym założeniem koncepcji rozwoju poznawczego Piageta (Vasta, Haith, Miller, 2002) jest to, że rozwój przebiega w kolejno następujących po sobie stadiach, które mają swoją odmienną charakterystykę. Każde dziecko przechodzi przez kolejne stadia, choć nie każde w tym samym wieku, stopniu lub zakresie, gdyż mogą istnieć różnice indywidualne decydujące o mniej lub bardziej dynamicznym rozwoju poznawczym lub o tym, że niektóre dzieci przechodzą przez wskazane stadia zdecydowanie wolniej albo wcale nie osiągają późniejszych etapów. W przypadku dziecka rozwijającego się typowo, stadia rozwojowe następują po sobie, a płynne przechodzenie jednego w drugie następuje w określonych momentach życia dziecka. Oczywiście te granice wiekowe ustalone są dość umownie i należy brać pod uwagę specyfikę dynamiki i możliwości rozwoju konkretnego dziecka. Poniżej opisano kolejne wyróżnione przez Piageta stadia.

To okres koncentracji na doznaniach sensorycznych płynących z interakcji ze światem i czas nauki koordynowania własnych ruchów. Dziecko poznaje świat poprzez zmysły i działanie. W początkowej fazie tego stadium dziecko żyje w czasie teraźniejszym. Dopiero z czasem zaczyna zdawać sobie sprawę z tego, że obiekty nie przestają istnieć, nawet jeśli na chwilę stracimy je z oczu, i nabywa pojęcia stałości. Pod koniec tego okresu pojawiają się zalążki mentalnej reprezentacji własnej osoby – dziecko zaczyna rozpoznawać siebie w lustrze czy używać zaimka „Ja”. To początek tworzenia schematu odnoszącego się do własnej osoby i różnicowania struktur poznawczych, odnoszących się do innych osób czy otoczenia (najpierw w formie struktur „nie Ja”, a dopiero potem bardziej złożonych reprezentacji świata społecznego, np. opiekuna).

Na początku tego stadium dziecko dalekie jest jeszcze od używania logiki w myśleniu, a jego rozumowanie bazuje na tym, jak aktualnie postrzega świat. Intensywnie rozwijają się schematy poznawcze – maluch doskonali umiejętność mentalnego reprezentowania świata poprzez język i wyobraźnię. Pojawia się funkcja symboliczna i wiele typowych dla tego okresu zniekształceń w myśleniu. Dziecko jest przekonane że ilość czy jakość zmienia się wraz ze zmianą kształtu lub innych fasadowych cech. W tym okresie pojawia się zabawa w udawanie i odgrywanie ról – istotna dla rozwijania wiedzy i rozumienia świata oraz przekraczania egocentryzmu w myśleniu. Stadium przedoperacyjne przypada na okres przedszkolny, dlatego też szczegółowo omówiono jego specyfikę w kolejnym rozdziale tego opracowania.

Dziecko wchodzi w to stadium w momencie, gdy zaczyna używać reguł logicznych (operacji myślowych). Występuje pojęcie stałości ilości, masy i wagi (bez względu na wygląd przedmiotu, czy zmianom, jakim ten wygląd podlega). Dziecko zdaje sobie również sprawę z tego, że ludzie widzą świat na różne sposoby, ma możliwość wglądu w tę odmienną perspektywę (zdolność do decentracji) i demonstruje zrozumienie relacji między zbiorem a podzbiorem. Stadium operacji konkretnych nosi taką nazwę ze względu na to, że dziecku łatwiej wykonywać różnego rodzaju operacje umysłowe, jeśli może manipulować realnymi obiektami lub ich obrazem. Wciąż może popełniać błędy, gdy operacje wymagają myślenia abstrakcyjnego czy rozwiazywania hipotetycznych problemów.

Na tym etapie dzieci uzyskują zdolność do myślenia w sposób abstrakcyjny. Potrafią rozwiązywać hipotetyczne problemy. Uzyskują zdolność złożonej kategoryzacji obiektów, również z uwzględnieniem abstrakcyjnych kategorii. Ich rozumowanie wchodzi na wyższy poziom. Potrafią dokonywać systematycznych analiz problemu, z uwzględnieniem różnych punktów widzenia oraz hipotetycznych rozwiązań, jak również podążać za argumentacją bez konieczności odwoływania się do konkretnych przykładów.