Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki
RVqtqnLznxezR1

W służbie dworu i kościoła: muzyka twórców franko-flamandzkich XV i XVI wieku

Źródło: Marcin Simela.

Ważne daty

ok. 1410‑1497 – lata życia Johannesa Ockeghema

ok. 1440‑1521 – lata życia Josquina des Prés

1457 lub 1458‑1505 – lata życia Jacoba Obrechta

ok. 1450‑1517 – lata życia Heinricha Isaaca

ok. 1485‑1558 – lata życia Clémenta Janequina

ok. 1500‑ok.1560 – lata życia Nicolasa Gomberta

ok. 1490‑1562 – lata życia Adriana Willaerta

1501 – wydanie pierwszego drukowanego zbioru dzieł muzycznych Harmonice Musices Odhecaton

ok. 1510‑po 1555 – lata życia Clemensa non Papa

1517 – początek Reformacji

ok.1532‑1594 – lata życia Orlando di Lasso

1

Scenariusz lekcji dla nauczyciela

RLoQKlvZRLT5l1
Scenariusz zajęć do pobrania.
Źródło: Marcin Simela, cc0.

I. Muzyka w ujęciu historycznym – periodyzacja, język, właściwości i charakterystyka.

4. Renesans. Uczeń:

2) wymienia formy muzyki wokalnej i instrumentalnej;

3) omawia cechy wybranych form muzycznych (madrygał, pieśń, kanon);

5) zna kompozytorów renesansowych (Guillaume Dufay, Orlando di Lasso, Giovanni Pierluigi da Palestrina, Wacław z Szamotuł, Mikołaj Gomółka, Marcin Leopolita, Mikołaj Zieleński, i in.) i podaje przykłady ich twórczości;

7) zna pojęcia: tabulatura, polifonia wokalna, a cappella, polichóralność, imitacja, kapela.

II. Analiza i interpretacja dzieł muzycznych. Uczeń:

1. zna podstawowe terminy i pojęcia właściwe dla opisu i zrozumienia wybranych dzieł muzycznych;

2. nazywa i porządkuje główne nurty, gatunki i style muzyczne, wskazuje formy wypowiedzi artystycznej spoza tradycyjnej klasyfikacji, uzasadniając swoją wypowiedź.

III. Tworzenie wypowiedzi związanych z historią i kulturą muzyczną. Uczeń:

1. wypowiada się w formie ustnej (np. dyskusja, prezentacja, debata) i/lub pisemnej (np. esej, referat) o dziełach muzycznych w oparciu o podstawową terminologię;

3. interpretuje i odczytuje w kontekście dokonań epoki wybrane dzieła muzyczne.

Nauczysz się

opisywać twórczość kompozytorów franko‑flamandzkich z uwzględnieniem podziału na gatunki muzyki religijnej i świeckiej;

charakteryzować gatunki muzyki religijnej, w szczególności mszy i motetu w twórczości najwybitniejszych kompozytorów franko‑flamandzkich z uwzględnieniem technik w nich stosowanych

definiować cechy stylów indywidualnych u poszczególnych kompozytorów.

Znaczenie kompozytorów franko‑flamandzkich

W II poł XV i w XVI w. muzykę europejską zdominowali kompozytorzy pochodzący z północy kontynentu, zwłaszcza z terenów Flandrii i północnej Francji. Stworzyli oni uniwersalny styl, który przeszczepiony w różne części Europy wpłynął znacząco na kształtujące się ówcześnie style narodowe. Kilka generacji kompozytorów franko‑flamandzkich zajmowało czołowe stanowiska na ówczesnych europejskich dworach, w tym królewskich i książęcych oraz pełniło służbę w najważniejszych świątyniach europejskich miast. Flandria była terenem, na którym działało także wielu znakomitych artystów, także z innych dziedzin sztuki.

Półtora wieku dominacji niderlandzkiej polifonii, jak niektórzy określają tę twórczość, zaowocowało olbrzymim repertuarem. Wśród gatunków muzyki religijnej dominują dwa – msza i motet, choć warto także wspomnieć o sekwencjachSekwencjasekwencjach, magnifikatachMagnificatmagnifikatach czy pasjachPasjapasjach, powstających zwłaszcza w XVI w. Z kolei muzykę świecką reprezentują francuskie chanson, włoskie madrygały i niemieckieNiemiecka pieśń tenorowaniemieckie pieśni tenorowe.

Muzyka religijna

Msza

Msza, czyli wielogłosowe opracowanie części stałych liturgii mszalnej, tzw. ordinarium missae, w skład którego wchodzą: Kyrie, Gloria, Credo, SanctusAgnus Dei, to najważniejszy gatunek muzyki polifonicznej XV wieku. Początki praktyki wielogłosowego opracowania wymienionych części mszy mają miejsce w XIV wieku, lecz dopiero na przełomie epok msza zyskuje tak ważną pozycję, o czym świadczy twórczość Johannesa Cicconii, Johna Dunstable’a, a w szczególności najwybitniejszego przedstawiciela szkoły burgundzkiej Guillaume’a Dufaya.

Wśród typów renesansowej mszy należy wyróżnić: mszę tenorową, missa parodia, mszę dyszkantową oraz msze swobodne.
W mszy tenorowej cantus firmuscantus firmuscantus firmus, czyli melodia zaczerpnięta z chorału gregoriańskiego, z kompozycji świeckiej lub w szczególnych przypadkach pochodząca z inwencji kompozytora, stanowiąca podstawę, szkielet, utworu wielogłosowego, umieszczona była w tenorze. O wyjątkowym znaczeniu tych zaczerpniętych melodii świadczy fakt, że całe msze biorą swe tytuły od ich incipitówIncipitincipitów.
Missa parodia w jej konstrukcji wykorzystywano wielogłosowy materiał innej kompozycji, zwykle świeckiej chanson.
W mszach dyszkantowych melodia chorałowa prezentowana była w najwyższym głosie, zaś msze swobodne nie posiadały cantus firmus.

Twórczość mszalna kompozytorów franko‑flamandzkich

Już w twórczości pierwszego wielkiego Flamanda – Johannesa Ockeghema, działającego w II poł. XV w. na dworze królów francuskich, msza staje się najważniejszym gatunkiem. W opracowaniach ordinarium missae wprowadza niezwykle kunsztowne zabiegi kontrapunktyczne.
Sięganie po świeckie kompozycje spotykało się z zarzutem włączania elementu profanum do najważniejszego gatunku muzyki sakralnej. Był on najdobitniej podnoszony w trakcie obrad Soboru Trydenckiego w połowie XVI w. Niezwykle popularną świecką melodią, stosowaną jako cantus firmus w renesansowych mszach, była piosenka L’homme armé. Sięgali po nią najwybitniejsi twórcy epoki, od Dufaya, poprzez Ockeghema, Obrechta, Josquina des Présa, aż po wielkiego Palestrinę.

Sposób wykorzystania świeckiej piosenki w konstrukcji Kyrie z Missa l’homme armé Johannesa Ockeghema ilustrują przykłady dźwiękowe. Wpierw usłyszymy partię głosu tenorowego, stanowiącego cantus firmus, a następnie całą wielogłosową konstrukcję początkowego Kyrie.

R1ccg7NH1Jg4g1
Johannes Ockeghem – Kyrie z „Missa l’homme armé”, examenapium.it, CC BY 3.0
RSQ6SPtnP3oP41
Utwór muzyczny: Johannes Ockeghem, Kyrie z „Missa l’homme armé”. Kompozycja posiada spokojne tempo. Cechuje się majestatycznym charakterem.
R1Swkp7KDIDJn1
Utwór muzyczny: Johannes Ockeghem, Kyrie z „Missa l’homme armé”, na cztery głosy. Kompozycja posiada spokojne tempo. Cechuje się majestatycznym charakterem.

Wśród pozostałych z 15 mszy Ockeghema na szczególną uwagę zasługują Missa cuiusvis toni, w której kompozytor nie notując kluczy pozostawił wykonawcy wybór tonacji modalnejTonacja modalnatonacji modalnej, w jakiej zostanie wykonana msza, oraz oparta na niezwykle skomplikowanej technice kanonicznejTechnika kanonicznatechnice kanonicznej Missa prolationum. W mszy tej kompozytor zapisał tylko dwa głosy, pozostałe należy odczytać poprzez właściwe rozszyfrowanie skomplikowanych oznaczeń.

R13txNg5CLXax1
Johannes Ockeghem – Kyrie z „Missa prolationum”, wikimedia.org, CC BY 3.0

Spośród 19 mszy Josquina des Présa na szczególną uwagę zasługują te, w których powstanie cantus firmus wiąże się z wyjątkowymi okolicznościami. W Missa la‑sol‑fa‑re‑mi cantus firmus jest transpozycją na nazwy solmizacyjne okrzyku Lascia farmi – daj mi spokój, którym jeden z kardynałów zbywał Josquina upominającego się o należną mu zapłatę. Z kolei w Missa Hercules Dux Ferrariae transpozycjaTranspozycjatranspozycja na nazwy solmizacyjne imienia i tytułu księcia Ferrary, była sposobem okazania wdzięczności hojnemu mecenasowi.
Z kolei w Missa Pange lingua sięgnął po imitację syntaktycznąimitacja syntaktycznaimitację syntaktyczną jako główną zasadę konstrukcyjną. Technikę przeimitowania rozwinie w pełni uczeń Josquina – Nicolas Gombert.

W twórczości Jacoba Obrechta szczególne miejsce zajmuje Missa Maria zart. Jest to szczególnie obszerna kompozycja, której wykonanie zajmuje około 70 minut, co niewątpliwie oznacza, że przeznaczona była na wyjątkowo uroczystą liturgię. Z kolei inny przedstawiciel generacji josquinowskiej – Heinrich Isaac wykorzystał jako cantus firmus w swojej Missa carminum melodie świeckich piosenek.
Antoine Brumel komponując Missa Et ecce terrae motus sięgnął po wyjątkowo liczną obsadę 12‑głosową. Dzieło to, oparte na cantus firmus wielkanocnej antyfonyAntyfonaantyfony zapewniło mu trwałe miejsce w historii muzyki.
Ostatni wielki Flamand – Orlando di Lasso komponował głównie msze‑parodie, wykorzystując w nich wielogłosowe kompozycje Cipriana de Rore, Nicolasa Gomberta, Adriana Willaerta czy Giovaniego Pierluigi da Palestriny.

mcce9299728d8f340_0000000000086

Motet w twórczości kompozytorów franko‑flamandzkich

W XVI w. wiodącą pozycję zyskuje motet, w którym od czasu powstania w średniowieczu, dokonały się istotne zmiany. Teksty motetów czerpano z części zmiennych mszy – propium missae, do których należy m.in. Introit, Graduał, Ofertorium oraz ze spiewów officium. Sięgnięcie po teksty psalmów doprowadziło do powstania odmiennego typu motetu, zwanego motetem psalmowym, który odnajdujemy m.in. w twórczości Josquina des Présa czy Orlano di Lasso. W motetach dominowała faktura 4‑głosowa, zapewniająca pełnię akordowego brzmienia. Trzon XV‑wiecznego motetu stanowił chorałowy cantus firmus. W XVI wieku powstaje odmienny rodzaj motetu – motet przeimitowany, w którym nie występuje cantus firmus, a naczelną zasadą konstrukcyjną staje się imitacja syntaktycznaimitacja syntaktycznaimitacja syntaktyczna. W motecie takim każdy kolejny odcinek tekstu posiada własny temat, który zostaje przeprowadzony przez wszystkie głosy. Technikę przeimitowania doprowadził do mistrzostwa uczeń Josquina – Nicolas Gombert.

Przykładem zastosowania imitacji syntaktycznej jest motet Josquina des Présa Ave Maria… virgo serena.

RQiBahUVjMy8g1
Utwór muzyczny: Josquin des Prés, „Ave Maria… virgo serena” t.1-30”. Kompozycja posiada spokojne tempo. Cechuje się wirtuozerskim charakterem.

Dążenie Josquina do możliwie wyrazistej interpretacji tekstów za pomocą muzyki spowodowała sięganie po zróżnicowane środki w jednej kompozycji, m.in. w zakresie operowania fakturą. W tym samym motecie Ave Maria… virgo serena Josquin zestawia dwugłosowe odcinki, tworząc słynne pary josquinowskie, co ilustruje kolejny przykład muzyczny.

R8EQSl5LK5EXG1
Utwór muzyczny: Josquin des Prés, „Ave Maria… virgo serena” t.78-93. Kompozycja posiada spokojne tempo. Cechuje się wirtuozerskim charakterem.

Obok dwóch głównych gatunków muzyki religijnej – mszy i motetu – w XVI wieku pojawiają się coraz częściej inne gatunki, m.in. wielogłosowe pasje i sekwencje, a także liczne opracowania Kantyku Maryjnego – Magnificat. Sam Orlando di Lasso pozostawił ponad sto magnifikatów, co dowodzi jego niezwykłej inwencji twórczej. Znakomitym przykładem pasji motetowej jest dzieło ucznia Adriana Willaerta – Cipriana de Rore – Pasja wg św. Jana. Wśród sekwencji szczególne miejsce zajmują wielogłosowe opracowania Stabat Mater Dolorosa m.in. Josquina des Présa i Giovanniego Pierluigi da Palestriny. Posłuchajmy jak muzycznie interpretuje pełen ekspresji tekst sekwencji wielki Flamand, książę muzyków Josquin.

RnWrduLdD3KoR
Utwór muzyczny: Josquin des Prés - „Stabat Mater dolorosa”. Kompozycja posiada spokojne tempo. Cechuje się wirtuozerskim charakterem.
mcce9299728d8f340_0000000000111

Gatunki muzyki świeckiej w twórczości kompozytorów franko‑flamandzkich

Twórczość świecka – chanson

Obok twórczości religijnej kompozytorzy generacji franko‑flamandzkich pozostawili bogaty repertuar kompozycji świeckich. Od przełomu XV i XVI wieku najważniejszą pozycję zajmowała francuska chanson. Jej popularność ściśle wiąże się ze wzrostem znaczenia mieszczaństwa jako grupy społecznej. W tekstach chanson podejmowano rozmaitą tematykę, od miłosnej, intymnej, po społeczną. Cechą charakterystyczną jest realizm przedstawianych sytuacji. Wybitni franko‑flamandzcy kompozytorzy sięgali po chanson, by poprzez muzykę spotęgować oddziaływanie treści zawartych w tekście. Jednym z twórców XVI‑wiecznej francuskiej chanson był Josquin des Prés, także wielu innych kompozytorów XVI‑wiecznych sięgało po ten gatunek, m.in. Clemens non Papa, jednakże najwybitniejszym jego twórcą był Clément Jannequin.

R1adinPG0Xd7Y1
Jean De Court, Clément Jannequin, Muzeum Kondeuszy, Paryż, wikimedia.org, CC BY 3.0

Stosując parlandaparlandoparlandaonomatopejeonomatopejaonomatopeje, wprowadzając nietypowe formuły rytmiczne, w bardzo sugestywny sposób podkreśla znaczenie śpiewanych słów. Wybitną chanson Jannequina jest muzyczny obraz bitwy stoczonej przez armię Federacji Szwajcarskiej z armią francuską, w której po raz pierwszy w historii użyto artylerii. Nosi ona tytuł La GuerreBitwa pod Marignano. Kompozytor środkami muzycznymi oddaje zróżnicowane odgłosy z pola walki: m.in. sygnał trąbek, tętent galopujących koni, walkę oraz zwycięstwo.
Często chanson były muzycznym portretem miejsca, i tak Clément Jannequin w swej chanson ukazał odgłosy Paryża, Adrian Willaert rynku w Arras, a Orlando Gibbons – Londynu.

RIgslNigVEwQ3
Utwór muzyczny: La Guerre - „Bitwa pod Marignano”. Kompozycja posiada spokojne tempo. Cechuje się wirtuozerskim charakterem.
Rni1BKtp5tuhS1
przypisywany Maître à la Ratière, Bitwa pod Marignano, Muzeum Kondeuszy, Paryż, blogspot.com, CC BY 3.0

Twórczość świecka – pozostałe gatunki

Inne ważne gatunki muzyki świeckiej obecne w twórczości kompozytorów franko‑flamandzkich to włoska frottolaFrottolafrottola, niemiecka pieśń tenorowaNiemiecka pieśń tenorowaniemiecka pieśń tenorowa i włoski madrygałMadrygałmadrygał. Flamandowie wiele podróżując po Europie, często zmieniając miejsce zatrudnienia, nie tylko rozpowszechniali styl polifonii franko‑flamandzkiej, ale także poznawali rozmaite gatunki i style muzyczne, typowe dla różnych narodów, stąd też nie dziwi w ich dorobku taka różnorodność. Szczególnie wszechstronnymi twórcami byli m.in. Heinrich Isaac – twórca niemieckiej pieśni tenorowej czy Orlando di Lasso. W dorobku tego ostatniego szczególną popularność zyskała 5‑głosowa chanson Susanne un jour. Chanson ta stała się podstawą mszy‑parodii o tym samym tytule.

RQgoyIKj3cQ9X
Utwór muzyczny: Orlando di Lasso - „Susanne un jour”. Kompozycja posiada spokojne tempo. Cechuje się wirtuozerskim charakterem.

Wynaleziony w XV wieku druk miał olbrzymi wpływ na recepcję muzyki mistrzów franko‑flamandzkich. Wielkie zasługi na tym polu miał Ottaviano Petrucci, działający w Wenecji drukarz muzyczny, który odkrył możliwość drukowania znaków notacji menzuralnejnotacja menzuralnanotacji menzuralnej.

RpWK8kUaesXsa1
Znaki notacji menzuralnej, online skills, CC BY 3.0

Początkowo kompozycje wydawano w zbiorach, zawierających dzieła różnych autorów. Z czasem pojawiały się publikacje wypełnione kompozycjami jednego autora, które dowodziły wielkiego uznania jakim cieszył się twórca. Prezentowana animacja zawiera przegląd notacji muzycznej w renesansie, uwzględniająca źródła rękopiśmienne XV wieku oraz źródła drukowane XVI wieku.

mcce9299728d8f340_0000000000128

Znaczenie stylu franko‑flamandzkiego

RmFdrqMoCv1dt1
Ilustracja interaktywna przedstawia: zapis nutowy Johannesa Ockeghema – „Missa Ecce ancilla Domini”. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: Karta bogato iluminowanego manuskryptu – Chigi Codex z XV wieku zawierająca partię sopranu i tenoru z Kyrie otwierającego Missa Ecce ancilla Domini Johannesa Ockeghema. Kodeks ten jest świadectwem wzajemnego dopełniania się sztuki muzycznej i sztuk plastycznych. Nuty otoczone są kolorowymi wzorami na obrzeżach kartki. Są tam głównie motywy kwiatowe. W lewym górnym rogu kartki znajduja się miniaturki obrazów. Lewy przedstawia anioła, a prawy ludzi przy klęczniku.
Johannes Ockeghem – „Missa Ecce ancilla Domini”, musicfuturist.net, CC BY 3.0
R2NFGI9JHjgVE1
Ilustracja interaktywna przedstawia: zapis nutowy Josquina des Présa – motet „Qui habitat in in adjutorio altissimi“. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: Fragment motetu Josquina des Prés Qui habitat in in adjutorio altissimi, zawartego w zbiorze Cantiones Triginta Selectissimae wydanym w Norymberdze w 1568 r. Zbiór ten zawiera także kompozycje innych wybitnych kompozytorów franko-flamandzkich, m.in. Heinricha Isaaca i Nicolasa Gomberta.
Josquin des Prés – motet „Qui habitat in in adjutorio altissimi“, imslp.org, CC BY 3.0
R1AGibGNYu5Rl1
Ilustracja interaktywna przedstawia: zapis nutowy Nicola Gomberta – chanson „Le chant des oyseaux”. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: Partia wokalna chanson Nicolasa Gomberta Le chant des oyseaux pochodząca z wydania z 1545 roku.
Nicola Gombert – chanson „Le chant des oyseaux”, indianapublicmedia.org, CC BY 3.0
R1A0qJLLsrycy1
Ilustracja interaktywna przedstawia zapis nutowy Adriana Willaerta – motet „Beati pauperes spiritu”. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: Partia głosu altus w motecie Beati pauperes spiritu wydanym w zbiorze Musica nova w Wenecji w 1559 roku.
Adrian Willaert – motet „Beati pauperes spiritu”, guides.lib.berkeley.edu, CC BY 3.0
RKYDZERM997FX1
Ilustracja interaktywna przedstawia zapis nutowy Orlando di Lasso – karty zbioru „Sacre Cantiones”. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: Karty zbioru Sacre Cantiones wydanego w Norymberdze w 1564 roku zawierające partie basu.
Orlando di Lasso – karty zbioru „Sacre Cantiones”, guides.lib.berkeley.edu, CC BY 3.0

Wykształcony w połowie XV wieku styl franko‑flamandzki stał się fundamentem twórczości muzycznej w epoce renesansu w całej Europie. Jego oddziaływanie odnajdujemy zarówno w Hiszpanii, co było owocem działalności Nicolasa Gomberta, Włoszech, dokąd udawało się wielu kompozytorów z północy Europy, w tym Josquin des Prés oraz na terenach niemieckojęzycznych, zwłaszcza za sprawą Heinricha Isaaca i Orlanda di Lasso. Z kolei w krajach tych kompozytorzy poznawali rodzimą twórczość, zwłaszcza świecką. Wzajemne oddziaływanie muzyki religijnej i świeckiej doprowadziło do przemian stylu franko‑flamandzkiego, w którym z czasem odchodzono od ścisłej linearnej polifonii na rzecz różnicowania faktury, co miało na celu spotęgować znaczenie wyśpiewywanych słów. Nierzadko były to treści głęboko teologiczne, podkreślane za pomocą ukrytych symboli. Styl szkoły weneckiej wykształcony w oparciu o zdobycze Flamandów stał się zapowiedzią przemian w muzyce w II połowie XVI wieku, które doprowadziły do odejścia od polifonii wokalnej na rzecz nowego stylu monodycznego, zwiastującego nadejście epoki baroku.

mcce9299728d8f340_0000000000221

Zadania

R19rJun3PXkZe
Ćwiczenie 1
Najwybitniejszym kompozytorem renesansowej chanson w XVI w. był francuski kompozytor: Możliwe odpowiedzi: 1. Johannes Ockeghem, 2. Clément Jannequin, 3. Jacob Obrecht
R1R2TSCsTwXfD
Ćwiczenie 2
Które z poniższych gatunków muzycznych reprezentują muzykę świecką? Możliwe odpowiedzi: 1. msza, 2. motet, 3. sekwencja, 4. magnifikat, 5. pasja, 6. chanson, 7. madrygał, 8. pieśń tenorowa
RtyfiEAtTApNB
Ćwiczenie 3
Przyporządkuj nazwiska twórców do kompozycji: Clément Janequin. Możliwe odpowiedzi: 1. Susanne un jour, 2. La Guerre Bitwa pod Marignano, 3. Missa Hercules Dux Ferrariae. Josquin des Prés. Możliwe odpowiedzi: 1. Susanne un jour, 2. La Guerre Bitwa pod Marignano, 3. Missa Hercules Dux Ferrariae. Orlando di Lasso. Możliwe odpowiedzi: 1. Susanne un jour, 2. La Guerre Bitwa pod Marignano, 3. Missa Hercules Dux Ferrariae.
Rm3B0PNqN8UmM
Ćwiczenie 4
Najważniejsze gatunki muzyki religijnej w twórczości kompozytorów franko-flamandzkich to: Możliwe odpowiedzi: 1. motet, 2. msza, 3. kantata
R1WmiFzkG0vEU
Ćwiczenie 5
Połącz w pary słowo z odpowiadającą mu definicją. Parlando. Możliwe odpowiedzi: 1. technika dźwiękonaśladowcza. 2. utwór wielogłosowy, w konstrukcji którego wykorzystano inną wielogłosową kompozycję. 3. nazwa wartości rytmicznej stosowanej w notacji menzuralnej. 4. melodeklamacja, zbliżony do mowy sposób śpiewania. Onomatopeja. Możliwe odpowiedzi: 1. technika dźwiękonaśladowcza. 2. utwór wielogłosowy, w konstrukcji którego wykorzystano inną wielogłosową kompozycję. 3. nazwa wartości rytmicznej stosowanej w notacji menzuralnej. 4. melodeklamacja, zbliżony do mowy sposób śpiewania. Brevis. Możliwe odpowiedzi: 1. technika dźwiękonaśladowcza. 2. utwór wielogłosowy, w konstrukcji którego wykorzystano inną wielogłosową kompozycję. 3. nazwa wartości rytmicznej stosowanej w notacji menzuralnej. 4. melodeklamacja, zbliżony do mowy sposób śpiewania. missa parodia. Możliwe odpowiedzi: 1. technika dźwiękonaśladowcza. 2. utwór wielogłosowy, w konstrukcji którego wykorzystano inną wielogłosową kompozycję. 3. nazwa wartości rytmicznej stosowanej w notacji menzuralnej. 4. melodeklamacja, zbliżony do mowy sposób śpiewania.
RHXlKBHUuUP1Z
Utwór 1
R19KtpU29SiV9
Ćwiczenie 6
Wyjaśnij pojęcie Frottola.
R1QndUvAe4yYf
Ćwiczenie 7
Połącz w pary kompozytorów i kraje, w których wykazali się szczególną aktywnością: Josquin des Prés. Możliwe odpowiedzi: 1. Włochy. 2. Niemcy. 3. Hiszpania. Orlando di Lasso. Możliwe odpowiedzi: 1. Włochy. 2. Niemcy. 3. Hiszpania. Nicolas Gombert. Możliwe odpowiedzi: 1. Włochy. 2. Niemcy. 3. Hiszpania.

Słownik pojęć

Antyfona
Antyfona

w liturgii chrześcijańskiej: krótki tekst modlitewny przeplatający psalmy, hymny, litanie lub będący samodzielną modlitwą»

cantus firmus
cantus firmus

z łac. śpiew stały, melodia wykorzystywana w utworze wielogłosowym, istniejąca przed powstaniem tego utworu.

Frottola
Frottola

wesoła, włoska wielogłoskowa pieśń zwrotkowa z refrenem, zwykle z towarzyszeniem instrumentów, popularna we Włoszech w XV i XVI wieku

imitacja syntaktyczna
imitacja syntaktyczna

technika polegająca na tym, że każdy temat w wielogłosowej kompozycji pojawiający się wraz z kolejnym odcinkiem tekstu jest imitowany we wszystkich głosach.

Incipit
Incipit

początkowe słowa tekstu, pełniące niekiedy rolę jego tytułu

Madrygał
Madrygał

włoski gatunek muzyki wielogłosowej, o tematyce świeckiej, popularny od XIV do XVI wieku. Szczególne znaczenie odegrał w późnej fazie renesansu, przyczyniając się do przemiany stylu muzycznego

Magnificat
Magnificat

– kantyk Maryjny, śpiewany w trakcie nieszporów, o charakterze dziękczynnym, oparty na tekście zaczerpniętym z Ewangelii wg. św. Łukasza,

Niemiecka pieśń tenorowa
Niemiecka pieśń tenorowa

pieśń czterogłosowa, w której główna melodia znajdowała się w tenorze, stanowiąca, wraz z melodią w głosie najwyższym, fundament kompozycji

notacja menzuralna
notacja menzuralna

system notacji muzycznej obowiązujący od XIII do końca XVI wieku, w którym czas trwania dźwięków był oznaczony za pomocą kształtu nut.

onomatopeja
onomatopeja

technika dźwiękonaśladowcza.

parlando
parlando

melodeklamacja, zbliżony do mowy sposób śpiewania.

Pasja
Pasja

utwór muzyczny, oparty na ewangelicznym tekście o męce Chrystusa

Sekwencja
Sekwencja

rodzaj pieśni liturgicznej, wykonywana od XI do XVI w. po śpiewie Alleluja. Posiada charakterystyczną formę muzyczną – każdy muzyczny fragment wykonywany jest dwukrotnie.

Technika kanoniczna
Technika kanoniczna

opiera się na ścisłej imitacji; melodię głosu prowadzącego powtarza kolejny głos (lub głosy) wg. ściśle określonych reguł kontrapunktycznych

Tonacja modalna
Tonacja modalna

oparta jest o jedną z siedmiostopniowych skal modalnych: dorycką, frygijską, lidyjską, miksolidyjską, jońską i eolską; każda ze skal może występować w odmianie autentycznej lub plagalnej

Transpozycja
Transpozycja

przystosowanie czegoś do innego użytku niż poprzedni

Źródło:

encyklopedia.pwn.pl

Galeria dzieł sztuki

mcce9299728d8f340_0000000000301

Biblioteka muzyczna

RSQ6SPtnP3oP41
RQiBahUVjMy8g1
R8EQSl5LK5EXG1
R1Swkp7KDIDJn1
RnWrduLdD3KoR
RIgslNigVEwQ3
RQgoyIKj3cQ9X
Przewiń
Głośność

    Bibliografia

    Bukofzer M., Muzyka w epoce baroku. Od Monteverdiego do Bacha, PWN 1970.

    Gwizdalanka D., Historia muzyki 2, PWM 2006.

    Habela J, Słowniczek muzyczny, PWN 1983.

    Szlagowska D. Muzyka Baroku, Akademia Muz. w Gdańsku, 1998.