Podobieństwo wielokątów

R1be12UQZSCio1
Animacja
Przykład 1

Rysunki przedstawiają wielokąty. W każdej parze oba wielokąty mają tę samą liczbę boków.
Określ, które z rysunków nie przedstawiają wielokątów podobnych i dlaczego.

R1SziouWG5xXe1
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.

Jeśli dwa wielokąty o tej samej liczbie boków wyraźnie różnią się kształtem, od razu możemy powiedzieć, że nie są podobne. W przeciwnym wypadku, trudno od razu stwierdzić lub wykluczyć ich podobieństwo.

Przykład 2

Zaobserwuj, jakie cechy wspólne mają wielokąty podobne.

R1AyhefXcRZQ71
Animacja przedstawia dwa wklęsłe jedenastokąty podobne. Poruszając wierzchołkami jednego z wielokątów obserwujemy wygląd obu wielokątów poznając ich własności. Zauważamy, że zawsze wielokąty mają tę samą liczbę wierzchołków. Długości boków obu wielokątów nie są równe. Odpowiadające kąty w obu wielokątach są takie same.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY NC 3.0.

Odpowiedź: Wielokąty podobne mają odpowiednie kąty równe.

Przykład 3

Czworokąty na rysunku są podobne.

RLj8RrUdZCy5y1
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.

Najdłuższy bok czworokąta ABCD to BC, a najkrótszy to DC. Najdłuższy bok wielokąta AFGH to EF, a najkrótszy to FG.
Obliczmy w obu wielokątach stosunek boku najdłuższego do najkrótszego.

BCCD=62=3
EFFG=31=3

Zauważmy, że stosunki te są równe. Obliczmy jeszcze odpowiadające sobie stosunki pozostałych boków.

ABAD=54=1,25
EHHG=2,52=1,25

W każdym przypadku stosunek dwóch boków w jednym wielokącie jest równy stosunkowi odpowiednich boków w drugim wielokącie.
Zauważmy, że wielokąt EFGH jest obrazem wielokąta ABCD w skali 1: 2, zatem miary odpowiednich kątów tych wielokątów są równe.

Ważne!

W wielokątach podobnych odpowiednie boki są proporcjonalne. Odpowiednie kąty w  tych wielokątach są równe.

R4uMah9qSBBia1
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
Przykład 4

Trzy kąty czworokąta F są równe: 20°, 80°, 120°. Trzy kąty czworokąta W są równe: 120°, 80°, 130°.
Wykaż, że czworokąty te nie są podobne.
Korzystając z tego, że suma kątów czworokąta jest równa 360°, obliczymy miarę czwartego z kątów w czworokącie F i miarę czwartego kąta w czworokącie W.

360°-20°+80°+120°=140°
360°-120°+80°+130°=30°

Kąty czworokąta F są więc równe: 20°, 80°, 120°, 140°, a kąty czworokąta W: 120°, 80°, 130°, 30°.
Czworokąty mają dwa kąty o różnych miarach, nie są więc wielokątami podobnymi.

Przykład 5

Trapez prostokątny ABCD jest podobny do trapezu EFGH. Podstawy trapezu ABCD mają długości 20 cm i 29 cm. Wysokość tego trapezu jest równa 40 cm. Wysokość trapezu EFGH jest równa 25 cm. Oblicz obwód trapezu EFGH.

R16dCIRQEFYx21
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.

Aby obliczyć obwód trapezu EFGH, trzeba znać długości jego wszystkich boków.
Obliczmy najpierw długość x ramienia CB trapezu ABCD. Niech CM będzie wysokością trapezu ABCD poprowadzoną z wierzchołka M.
Trójkąt CMB jest prostokątny, możemy więc skorzystać z twierdzenia Pitagorasa.

x2=402+92
x2=1681
x=1681=41

bo

x>0

Wysokość trapezu ABCD jest równa 40 cm, a trapezu EFGH jest równa 25 cm. Zatem trapez EFGH jest podobny do trapezu ABCD w skali

k=2540=58

Niech EF, FG, GH, HE będą bokami trapezu EFGH odpowiadającymi odpowiednio bokom AB, BC, CD, DA trapezu ABCD.
Obliczamy długości boków trapezu EFGH.

RHuElYhzcU2El1
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
EF=k⋅29
EF=58⋅29=18,125
FG=k⋅41
FG=58⋅41=25,625
GH=k⋅20
GH=58⋅20=12,5
HE=k⋅40
HE=58⋅40=25

Obliczamy obwód trapezu.

L=18,125+25,625+12,5+25=81,25

Obwód trapezu jest równy 81,25 cm.

Przykład 6

Miary kątów czworokąta W są równe miarom kątów wielokąta K. Boki wielokąta W mają długości
5 cm, 15 cm, 6 cm i 10 cm. Boki wielokąta K mają długości 19 cm, 14 cm, 6 cm, 5 cm.
Podobieństwo czworokątów sprawdzimy dwoma sposobami.

  • sposób I

Sprawdzimy, czy stosunki długości boków w czworokącie W są równe stosunkom odpowiadających im długości boków w wielokącie K.
Zapiszmy długości boków obu wielokątów w kolejności rosnącej , uzyskamy w ten sposób w kolumnach pary odpowiadających sobie boków .

Tabela. Dane

Wielokąt W

 5 cm
 6 cm
10 cm 
15 cm

Wielokąt K

 5 cm
6 cm 
14 cm 
 19 cm 

Badamy równość odpowiednich stosunków.

65=65
1510≠1914
106≠146

Nie wszystkie z zapisanych stosunków są równe, zatem choć miary ich kątów są równe, wielokąty nie są podobne.

  • sposób II

Sprawdzamy, czy boki obu czworokątów są proporcjonalne.

55=66≠1014≠1519

Boki nie są proporcjonalne – czworokąty nie są podobne.

iyhXHOKHxN_d5e284

Podobieństwo wielokątów foremnych

Rysując przekątne pięciokąta foremnego, otrzymujemy wielokąt gwiaździsty, zwany pentagramem. Pentagram uważany był przez pitagorejczyków za symbol doskonałości.

R1DsNIns2YReD1
Animacja ilustruje jak z pięciokąta foremnego (pentagon) tworzy się pięciokąt gwiaździsty (pentagram). Pięciokąt gwiaździsty powstaje poprzez wyrysowanie przekątnych pięciokąta foremnego. Następnie należy połączyć odcinkami pierwszy wierzchołek pięciokąta z trzecim, potem trzeci z piątym, piąty z drugim, drugi z czwartym i czwarty z pierwszym.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY NC 3.0.
Ciekawostka

Z pentagramu można otrzymać gwiazdę pięcioramienną, która występuje na flagach wielu państw.

RgpditP7ce9x91
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.

Zastanówmy się, czy pięciokąt, w który jest wpisany pentagram, i pięciokąt, na którym zbudowane są ramiona pentagramu, to wielokąty podobne.

RI356PgXuPzJM1
Animacja prezentuje pięciokąt foremny z poprowadzonymi przekątnymi. Przekątne tworzą pentagram. Boki dużego pentagramu tworzą mały pięciokąt foremny, z którego otrzymujemy kolejny pentagram. Animacja pozwala obliczyć skalę podobieństwa.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY NC 3.0.

W każdym z  tych pięciokątów miara kąta wewnętrznego wynosi 108°.
Pięciokąty te mają więc równe kąty.
Ponieważ wszystkie boki pięciokąta foremnego są równe, zatem boki większego z pięciokątów i mniejszego są proporcjonalne.
Stwierdzamy zatem, że wielokąty te są podobne.
Zauważmy, że w podobny sposób można uzasadnić podobieństwo wielokątów foremnych o tej samej liczbie boków.

Ważne!

Każde dwa wielokąty foremne o tej samej liczbie boków są podobne.

Przykład 7

Obwód sześciokąta foremnego G jest równy 120 mm. Sześciokąt K jest podobny do sześciokąta G w skali 1: 5. Oblicz długość dłuższej przekątnej sześciokąta K.
W sześciokącie G wszystkie boki są równe. Zatem długość jednego boku wynosi

120 mm : 6 = 20 mm

Sześciokąt K jest podobny do sześciokąta foremnego, jest więc również sześciokątem foremnym.
Długość jego boku wynosi

20 mm : 5= 4 mm
RoFPjWh1HKyAC1
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.

Dłuższe przekątne sześciokąta foremnego przecinając się, tworzą trójkąty równoboczne. Przekątna zatem jest dwa razy dłuższa od boku sześciokąta .

2⋅4 mm = 8 mm

Dłuższa przekątna sześciokąta K ma długość 8 mm.

Podobieństwo prostokątów

Wiemy już, że dwa wielokąty są podobne, gdy mają równe kąty i odpowiednie ich boki są proporcjonalne.
W prostokącie każdy kąt ma miarę 90°, więc dla każdych dwóch prostokątów zawsze jest spełniony pierwszy z warunków podobieństwa.
Zatem do stwierdzenia podobieństwa prostokątów wystarczy zbadanie proporcjonalności ich odpowiednich boków.

Przykład 8

Sprawdzimy, czy koperty o standardowych rozmiarach 114 mm na 152 mm, 110 mm na 220 mm i 162 mm na 229 mm są w kształcie prostokątów podobnych.

RO2aTHDUT3BOT1
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
  • sposób I

Badamy, czy boki odpowiednich prostokątów są proporcjonalne.
C6 i DL: 114110=1,03636...,152220=0,69090...,114110≠152220 - prostokąty nie są podobne
C6 i C5: 114162=0,7037...≈0,7,162229=0,7074..≈0,7,114162≈162229 - można przyjąć, że prostokąty są podobne
DL i C5: 110162=0,6790...220229=0,9606....110162≠220229 - prostokąty nie są podobne

  • sposób II

Obliczymy w każdym z prostokątów, odpowiadających kopertom, stosunek szerokości do długości.

C6:114162=0,7037...≈0,7
DL:110220=0,5
C5:162229=0,7074....≈0,7

Na podstawie przeprowadzonych obliczeń możemy przyjąć, że jedynie koperty o symbolach C6 i C5 są w kształcie prostokątów podobnych.

Przykład 9

Wykaż, że jeżeli dwa prostokąty są podobne w skali k, to stosunek ich obwodów jest równy k.
Rozważmy prostokąt ABCD o bokach długości a i b oraz prostokąt EFGH podobny do niego w skali k.
Wówczas prostokąt EFGH ma boki długości ka i kb.

RNrvJv1FxHhCv1
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.

Obliczamy obwody prostokątów.

LABCD=2a+b
LEFGH=2ka+kb=2ka+b

Obliczamy stosunek obwodów prostokątów EFGH i ABCD.

LEFGHLABCD=2ka+b2a+b=k

Stosunek obwodów prostokątów jest równy skali podobieństwa k, co należało wykazać.

Ciekawostka

Narysujmy prostokąt o bokach a, b. Do dłuższego boku dobudujmy kwadrat.

RCLXc4z7Sq4QB1
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.

Powstał w ten sposób prostokąt o bokach a+b, b.
Jeżeli dla boków tego prostokąta spełniony jest warunek

ab=ba+b

to taki prostokąt nazywamy złotym prostokątem.

R1KifIV2S8o521
Animacja przedstawia prostokąt A B C D o bokach a i b. Prostokąt A B C D jest złotym prostokątem, co oznacza, że stosunek sumy długości boków a i b do długości boku a jest równy stosunkowi długości boku a do długości boku b. Jeżeli do dłuższego boku a dobudujemy kwadrat A B E F to powstanie prostokąt D E F C. Jego długość a + b, zaś szerokość to a. W kolejnych przekształceniach wykazano, że prostokąt D E F C jest prostokątem złotym, bo również spełnia warunek: stosunek sumy długości boków a i b do długości boku a jest równy stosunkowi długości boku a do długości boku b.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY NC 3.0.

Złoty prostokąt wykorzystywany był często w architekturze antycznej, romańskiej oraz sztuce renesansu i klasycyzmu.

R1Pp1NwHkbhGW1
E-podręczniki z matematyki
iyhXHOKHxN_d5e483
A
Ćwiczenie 1

Pięciokąt W o bokach długości 2, 6, 10,16, 20 jest podobny do wielokąta F w  skali k=23.
Uzupełnij zdania.

  1. Najdłuższy bok wielokąta F jest dłuższy od boku najkrótszego o … cm.

  2. Wielokąt F ma … boków.

  3. Wielokąt … ma obwód większy od obwodu wielokąta …

  4. Obwód wielokąta F jest równy … cm.

classicmobile
Ćwiczenie 2

Czworokąty Z i W są podobne. Trzy kąty czworokąta Z są równe 50°, 110°, 160°. Kąty czworokąta W są zatem równe

R1cHdaTLGbtSZ
static
B
Ćwiczenie 3

W trapezie równoramiennym ABCD podstawy mają długości 10 dm i 20 dm. Obwód trapezu jest równy 56 dm. Trapez ABCD zmniejszono, otrzymując trapez EFGH o wysokości 10 dm. Jaka jest skala podobieństwa trapezu EFGH do trapezu ABCD?

A
Ćwiczenie 4

Określ współrzędne wierzchołków wielokąta podobnego w skali 1 do wielokąta ABCD, gdy
A=0,0 
B=-3,2 
C=5,6 
D=8,0

classicmobile
Ćwiczenie 5

Przekątne rombu E są równe 30 i 16. Romb M jest podobny do rombu E w skali 1: 34. Obwód rombu M jest równy

R5veAEj4vuH3C
static
classicmobile
Ćwiczenie 6

Kąt wielokąta foremnego Z ma miarę 135°. Obwód wielokąta jest równy 20. Długość boku wielokąta podobnego w skali 3 do wielokąta Z jest równa

R1WVknT25PkFV
static
classicmobile
Ćwiczenie 7

Do stwierdzenia podobieństwa prostokątów wystarcza równość ich

R12cKuUUOGBnI
static
classicmobile
Ćwiczenie 8

Prostokąty podobne to prostokąty o wymiarach

R1IYSVjK5efej
static
A
Ćwiczenie 9

Prostokąt A jest podobny do prostokąta B w skali 1: 4. Długość dłuższego boku A jest równa 7. Oblicz długość dłuższego boku prostokąta B.

A
Ćwiczenie 10

Prostokąty M i G są podobne. Obwód prostokąta M jest równy 27 cm. Długość prostokąta G jest równa 5 cm, a szerokość 4 cm. Oblicz skalę podobieństwa prostokąta M do prostokąta G.

A
Ćwiczenie 11

Prostokątną fotografię o wymiarach 12 cm na 18 cm powiększono tak, że jej szerokość jest równa 21 cm. W jakiej skali powiększono fotografię?

A
Ćwiczenie 12

W prostokącie F przekątne przecinają się pod kątem ostrym o mierze 40°. Prostokąt E jest podobny do prostokąta F. Jaki kąt tworzy przekątna prostokąta E z dłuższym bokiem?

iyhXHOKHxN_d5e874
classicmobile
Ćwiczenie 13

Wskaż pary prostokątów podobnych.

R2XSbQeR7AydD1
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
R1LKhNapgaLqm
static
C
Ćwiczenie 14

Wykaż, że podobne są prostokąty, w których

  1. Kąty, pod jakimi przecinają się ich przekątne, mają równe miary

  2. odpowiadające sobie kąty pomiędzy przekątnymi a bokami mają równe miary.

A
Ćwiczenie 15

Długości boków prostokąta ABCD są równe a i b.
Oblicz obwód prostokąta EFGH podobnego do prostokąta ABCD w skali k, gdy

  1. k=25, a=2, b=10

  2. k=2,  a:b=3, a=5

  3. k=112, a+b=8 

classicmobile
Ćwiczenie 16

Rozstrzygnij, czy zdanie jest prawdziwe, czy fałszywe.
Prostokąty K i M są podobne w skali 0,2.

RmXcLKKdP9lnY
static
B
Ćwiczenie 17

Sprawdź, czy romby o przekątnych długości 9 dm i 4 dm oraz 5 dm i 11,25 dm są podobne.

A
Ćwiczenie 18

Prostokąt ABCD ma boki o długościach 1 dm oraz 2 dm.
Oblicz wymiary prostokąta A’B’C’D’ podobnego do prostokąta ABCD w skali 5.

A
Ćwiczenie 19

Prostokąt ABCD ma boki o długościach 1 dm oraz 2 cm.
Jaki obwód ma prostokąt podobny do prostokąta ABCD w skali 74?

A
Ćwiczenie 20

W jakiej skali kwadrat o boku długości 10,5 cm jest podobny do kwadratu o boku długości 13,5 cm?

A
Ćwiczenie 21

Prostokąty ABCD i A’B’C’D’ są podobne. Prostokąt ABCD ma jeden bok długości 5 cm i przekątną długości 13 cm. Dłuższy bok prostokąta A’B’C’D’ ma długość 24 cm. Oblicz obwód prostokąta A’B’C’D’.

B
Ćwiczenie 22

Narysuj czworokąt A’B’C’D’ podobny w skali k=2 do czworokąta ABCD o wierzchołkach: A=(0,0), B=(-3,2), C=(5,6), D=(8,0).

A
Ćwiczenie 23

Narysuj czworokąt ABCD o wierzchołkach: A=(0,0), B=(-3,2), C=(5,6), D=(8,0) oraz czworokąt A’B’C’D’ o wierzchołkach: A=(1,1), B=(-2,3), C=(6,7), D=(9,1). Sprawdź, czy są one podobne.

C
Ćwiczenie 24

W prostokącie ABCD symetralna jednego z jego boków dzieli go na dwa prostokąty podobne do ABCD. Jaki jest stosunek długości dłuższego boku prostokąta ABCD do jego krótszego boku?

C
Ćwiczenie 25

Pewien prostokąt ma tę własność, że można go rozciąć na cztery jednakowe prostokąty podobne do niego. W jakiej skali prostokąt ten jest podobny do każdego z mniejszych prostokątów? Jaki jest stosunek długości dłuższego boku do krótszego w każdym z tych prostokątów?

C
Ćwiczenie 26

Pewien prostokąt ma tę własność, że można go rozciąć na n (n>2 ) jednakowych prostokątów podobnych do niego. W jakiej skali prostokąt ten jest podobny do każdego z mniejszych prostokątów? Jaki jest stosunek długości dłuższego boku do krótszego w każdym z tych prostokątów?

C
Ćwiczenie 27

Półokrąg P’ jest podobny do półokręgu P w skali 2. W  półokrąg P wpisano trapez ABCD o podstawach AB=10, |CD| =6. Podstawa AB jest średnicą półokręgu P. W  półokrąg P’ wpisano trapez o podstawach A'B' i C'D'. Podstawa A’B’ jest średnicą półokręgu P’, a trapez A’B’C’D’ jest podobny do trapezu ABCD w skali 2. Oblicz pole trapezu A’B’C’D’.