Ilustracja przedstawia antyczne pomieszczenie z balkonami, w których siedzą ludzie. Pomiędzy balkonami znajdują się antyczne kolumny. Na balkonach wiele kobiet i mężczyzn. Wszyscy słuchają mężczyzny przemawiającego na środku sali. Jest on odziany w długą szatę. Stoi z rękami podniesionymi do góry. Ma długie włosy i brodę. Obok niego na mównicy siedzi inny starszy mężczyzna, który słucha przemowy zamyślony.
Ilustracja przedstawia antyczne pomieszczenie z balkonami, w których siedzą ludzie. Pomiędzy balkonami znajdują się antyczne kolumny. Na balkonach wiele kobiet i mężczyzn. Wszyscy słuchają mężczyzny przemawiającego na środku sali. Jest on odziany w długą szatę. Stoi z rękami podniesionymi do góry. Ma długie włosy i brodę. Obok niego na mównicy siedzi inny starszy mężczyzna, który słucha przemowy zamyślony.
Przypowieść jako gatunek literacki
Maurycy Gottlieb, Chrystus nauczający w Kafarnaum, 1878‒1879
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Stary Testament składa się z trzech części: Tory (Pięcioksięgu Mojżesza), ksiąg prorockich i ksiąg mądrościowych.
Chrześcijaństwo uzupełniło zestaw ksiąg o Nowy Testament. Składają się na niego: cztery Ewangelie (autorstwa: św. Mateusza, św. Marka, św. Łukasza i św. Jana), Dzieje Apostolskie, Listy (w większości przypisywane św. Pawłowi) i Apokalipsa św. Jana.
Biblia stanowi ważne źródło kultury i ma charakter uniwersalny, przedstawia bowiem m.in. dzieje ludzkości od stworzenia pierwszego człowieka (Księga Rodzaju) do końca świata (Apokalipsa św. Jana).
RND02weaAXBZN
Zdjęcie przedstawia cztery obrazki ułożone obok siebie. Każdy jest umieszczony w złotej ramie. Na dolnej krawędzi każdej z ramek znajduje się łaciński tekst. Od lewej: Obrazek przedstawia mężczyznę o długich ciemnych włosach i brodzie, odzianego w czerwony, mieniący się złotem strój z kołnierzykiem. Na głowie ma czerwoną czapkę. Mężczyzna siedzi przy zdobionym biurku i pisze na stronicy księgi. Obok niego, w głębi stoi uskrzydlona postać o jasnych długich włosach ubrana w liliową szatę. W dłoniach trzyma otwartą księgę, którą pokazuje siedzącemu przy biurku mężczyźnie. Głowy obu postaci otaczają aureole. W tle widać bogato zdobione rzeźbieniami ściany i ogromną rzeźbioną i zdobioną szafę. Kolejny obrazek przedstawia mężczyznę w fioletowej szacie, z czerwoną, krótką pelerynką, w czarnej czapce. Jego głowę otacza aureola. Mężczyzna siedzi przy małym, złotym stoliku, opiera lewą dłoń na leżącej na nim książce, w prawej dłoni trzyma pióro. Siedzisko jest złote i rzeźbione. W tle stoi lew, za nim widać kolumny, a dalej górzysty krajobraz i błękitne niebo. Kolejny obrazek przedstawia mężczyznę w zielonej szacie, czerwonej pelerynie i fioletowym nakryciu głowy. Jego głowę otacza aureola. Siedzi na tronie o bogato rzeźbionym oparciu. Lewą dłonią trzyma obraz przedstawiający portret Matki Boskiej w niebieskim stroju. Prawą dłonią wskazuje obraz. W tle po lewej stronie widać byka. Ostatni obrazek przedstawia mężczyznę o długich, falowanych, brązowych włosach, ubranego w czerwoną szatę i fioletowy szal przerzucony przez jedno ramię. Jego głowę otacza aureola. Mężczyzna siedzi na kamieniu, na kolanach trzyma otwartą księgę, a w prawej dłoni ma pióro. Obok niego stoi orzeł. W tle widać akwen oraz pagórkowaty brzeg. Na niebie, w górnym rogu, postać siedmiogłowego smoka.
Ewangeliści (Mateusz, Marek, Łukasz, Jan)
Źródło: Jean Bourdichon [czyt. Żan Bordiszą], 1503, domena publiczna.
Ru5bF0pWaS3u51
Obraz przedstawia czterech ewangelistów i anioła. Trzech mężczyzn siedzi przy stoliku, na którym leży otwarta księga. Od lewej: tyłem do widza siedzi postać o ciemnych włosach, ubrana w złoto‑granatową szatę; obok niej w powietrzu unosi się anioł o dużych, rozpostartych skrzydłach, odziany w czerwony, zwiewny materiał; obok niego, w centrum obrazu widać siedzącego mężczyznę o długiej, siwej brodzie, który w prawej dłoni trzyma narzędzie pisarskie; obok niego siedzi mężczyzna o ciemnych włosach i nagim torsie, pod jego siedziskiem leży lew. Po prawej stronie stoi mężczyzna o jasnych włosach, w koralowo‑białej szacie, w dłoniach trzyma księgę.
Czterej ewangeliści
Źródło: Peter Paul Rubens [czyt. Piter Pałl Rubens], domena publiczna.
Dla chrześcijan szczególne znaczenie mają zamieszczone w Nowym Testamencie cztery Ewangelie autorstwa uczniów Jezusa: Marka, Mateusza, Łukasza i Jana.
Ewangelie mówią o życiu Jezusa i o Jego nauczaniu. Zawarte w nich przypowieści stanowiły niezwykle pomocne źródło w dotarciu do ludzi, były lustrem, w którym zarówno współcześni Chrystusowi, jak i ludzie kolejnych epok mogli odkryć prawdę o sobie i świecie.
Przypowieści, nazywane również parabolami, to krótkie utwory epickie o moralistyczno‑dydaktycznym wydźwięku. Znane były już w starożytnej Grecji i Rzymie. Wiele z nich możemy znaleźć w Nowym Testamencie. Stanowią ważny element literatury parenetycznej i tekstów religijnych na Dalekim i Bliskim Wschodzie.
Co stanowi o mocy przypowieści jako gatunku?
Początkowo nauki Jezusa krążyły w przekazach ustnych i choć zmieniały się szczegóły, zachowały się ich sens i schemat. Charakterystyczne porównania, odnoszące się do życia codziennego słuchaczy, sprawiały, że przemowy Jezusa były dobrze rozumiane i zostały zapamiętane. Jezus z Nazaretu mówił barwnie i posługiwał się w swoich wypowiedziach całymi „obrazami”. Były to wizje tak wyraziste, że stworzyły fundament jednej z największych religii świata.
Ponadczasowość przypowieści ewangelicznych objawia się m.in. w tym, że osoby niewierzące lub wyznawcy innych – poza chrześcijaństwem – religii używają w życiu codziennym (w języku potocznym) zwrotów, które wywodzą się z tego gatunku biblijnego.
R1F9ZOV567OG8
Ćwiczenie 1
Zadanie interaktywne polega na uzupełnieniu wolnych miejsc odpowiednimi wyrazami.
Zadanie interaktywne polega na uzupełnieniu wolnych miejsc odpowiednimi wyrazami.
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.
Twoje cele
Porównasz cechy trzech gatunków literackich: przypowieści, bajki i mitu.
Zinterpretujesz wybrane przypowieści ewangeliczne w celu wyjaśnienia ich przenośnego sensu.
Wykażesz obecność porównań i kontrastów w wybranych przypowieściach ewangelicznych.
Scharakteryzujesz świat przedstawiony wybranych przypowieści ewangelicznych.