Poziom interwencji:

Oddziaływanie na nauczycieli specjalistów; oddziaływanie na nauczycieli; oddziaływanie na dziecko/ucznia; oddziaływanie na rodziców.

Etap edukacyjny:

Przedszkole

Kategoria interwencji:

Szkoleniowa (kierowana do nauczycieli danej szkoły); technika pracy z grupą przedszkolną; technika pracy z uczniem.

Problem:

Dzieci dwujęzyczne w wieku przedszkolnym – ze względu na konieczność dzielenia czasu pomiędzy dwa języki (lub więcej) – mają ograniczony kontakt z każdym z języków, które przyswajają. Ograniczenia w kontakcie z językami – będące oczywistą konsekwencją dwujęzyczności – sprawiają, że dzieci te zazwyczaj w obydwu językach znają mniej słów niż ich jednojęzyczni rówieśnicy. Niższy niż u dzieci jednojęzycznych poziom umiejętności językowych niekiedy manifestuje się też mniejszymi umiejętnościami w zakresie gramatyki.

W badaniach naukowych dotyczących dwujęzyczności udokumentowano zarówno pozytywny związek między bogactwem środowiska językowego dzieci a ich umiejętnościami językowymi, jak i możliwość poprawy wyników w testach mierzących kompetencje językowe za pomocą wzbogacania środowiska językowego (więcej na temat roli środowiska językowego i innych czynników w rozwoju językowym dzieci dwujęzycznych można przeczytać w Przewodniku). Innymi słowy, ze względu na ograniczony kontakt z każdym z języków, które przyswajają, dzieci dwujęzyczne znają mniej słów i osiągają niższe niż dzieci jednojęzyczne wyniki w testach mierzących rozwój językowy. Co ważne, szeroki zasób słownictwa na początku edukacji szkolnej może być kluczowy dla osiągnięcia sukcesu edukacyjnego: im więcej słów znają dzieci, tym łatwiej przyswoić im umiejętność czytania, w szczególności czytania ze zrozumieniem.

Często u dzieci dwujęzycznych nie jest jednak możliwe wydłużenie czasu kontaktu z językami, który z każdym z języków może być na przykład uwarunkowany sytuacją rodzinną lub edukacyjną dziecka. Czas, zarówno kiedy dziecko spędza w placówce oświatowej, w której słyszy język większości (najczęściej w przypadku dzieci dwujęzycznych w Polsce: polski), jak i w domu, gdzie słyszy język domowy (w Polsce najczęściej będzie to ukraiński lub rosyjski – więcej na temat dzieci dwujęzycznych w Polsce można przeczytać w PrzewodnikuIndeks górny 1¹cyt1Indeks górny 1¹), trudno istotnie wydłużyć bez negatywnych konsekwencji, np. dla długości snu dziecka. Zgodnie z wiedzą naukową korzystnie wpływające na rozwój językowy dzieci może być natomiast podniesienie jakości środowiska językowego dzieci poprzez świadome wprowadzanie działań o udokumentowanym pozytywnym wpływie na rozwój językowy. Do działań tych mogą należeć angażujące dziecko rozmowy, zaangażowanie nauczyciela/rodzica w zabawę z dziećmi, zachęcanie dzieci do zabierania głosu w danym języku czy czytanie dialogowe.

Jednocześnie w polskim społeczeństwie (czy szerzej: w społeczeństwach, które przez pewien czas pozostawały jednojęzyczne) panuje wiele błędnych przekonań dotyczących dwujęzyczności, rozwoju dwujęzycznego oraz metod jego wspierania. Mity dotyczące rozwoju dwujęzycznego są także obecne w świadomości rodziców wychowujących dzieci dwujęzyczne, którzy często świadomie decydują o rozwijaniu dwujęzyczności u swoich pociech ze względów politycznych czy ekonomicznych. Nauczyciele przedszkolni nierzadko nie są świadomi tego, które zjawiska w dwujęzyczności są normą (np. ograniczony zasób słownictwa w obydwu językach dziecka), a które mogą świadczyć o zaburzonym rozwoju językowym (np. brak umiejętności komunikacji w żadnym języku u dziecka w wieku przedszkolnym). Jednocześnie rodzice dzieci wychowywanych w środowisku emigracyjnym często decydują się – chcąc ułatwić dzieciom edukację przedszkolną i szkolną – na wprowadzenie w domu języka większości (tu: polskiego), nie będąc świadomymi konsekwencji, jakie ta decyzja niesie dla języka domowego.

Cele:

1. Poszerzenie u nauczycieli świadomości wagi środowiska językowego dla rozwoju językowego dzieci jedno- i dwujęzycznych.

2. Rozwijanie u nauczycieli umiejętności: stosowania strategii ZDRowej komunikacji, zaangażowania w zabawę z dziećmi oraz czytania dialogowego.

3. Wykorzystywanie wypracowanych umiejętności stosowania strategii ZDRowej komunikacji, zaangażowania w zabawę i czytania dialogowego w codziennej praktyce nauczycieli w pracy z dziećmi.

4. Podjęcie współpracy nauczycieli i rodziców w zakresie wzbogacania środowiska językowego w przedszkolu i w domu.