Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Zapisz jako PDF Udostępnij materiał
RvfnZoYrRktsk

Urząd prezydenta w Polsce do 1990 r. – podsumowanie

Źródło: domena publiczna.

Niepodległość Polski została zadeklarowana 7 października 1918 roku przez Radę Regencyjną, powołaną na podstawie patentu w sprawie władzy państwowej w Królestwie Polskim. Został on nadany 12 września 1917 r. przez niemieckie i austro‑węgierskie władze zaborcze jako zastępujący króla lub regenta organ władzy zwierzchniej.

R1NJatArordV5
Plakat propagandowy przedstawiający Józefa Piłsudskiego jako naczelnika i wodza.
Źródło: Biblioteka Narodowa, domena publiczna.
R193g9fi48q1K1
Obwieszczenie Józefa Piłsudskiego o tworzeniu Rządu Narodowego, 12 listopada 1918 r.
Źródło: Biblioteka Narodowa, domena publiczna.

Z chwilą faktycznego odzyskania niepodległości – 11 listopada 1918 r. – Rada Regencyjna przekazała Józefowi Piłsudskiemu władzę nad wojskiem jako naczelnemu wodzowi, a trzy dni później pełnię sprawowanej wcześniej władzy. Początkowo zakres kompetencji Naczelnika Państwa, zwłaszcza wobec nieistnienia innych organów władzy, które trzeba było dopiero stworzyć i wybrać, był bardzo szeroki. Nawiązanie tego urzędu do dyktatury Tadeusza Kościuszki w czasach insurekcji nie było przypadkowe.

RptfpwIX1RSfz1
Depesza wysłana drogą radiową, informująca inne kraje o odrodzeniu państwa polskiego.
Źródło: Instytut Józefa Piłsudskiego w Londynie, licencja: CC BY-SA 3.0.

Na mocy wydanego przez Józefa Piłsudskiego 22 listopada 1918 r. dekretu tymczasowy Naczelnik Państwa miał najwyższą władzę cywilną i wojskową w państwie do momentu ukonstytuowania się wybranego w demokratycznych wyborach Sejmu Ustawodawczego. Naczelnik określił ustrój odrodzonej Polski (jako republikański), organizację i kompetencje tymczasowych organów władzy, rozpisał wybory do sejmu (na podstawie wybranej przez siebie ordynacji proporcjonalnej), mianował odpowiedzialnego przed sobą premiera i ministrów. Był on także naczelnym dowódcą wojsk polskich, odgrywał kluczową rolę w dziedzinie stosunków międzynarodowych. To właśnie tymczasowy Naczelnik Państwa rozesłał 16 listopada 1918 r. depeszę do szefów mocarstw, notyfikującą powstanie państwa polskiego. Projekty ustaw przedstawiane przez rząd wymagały podpisów właściwego ministra, premiera i Naczelnika. Swoją moc obowiązującą miały utrzymać pod warunkiem przedstawienia ich do zatwierdzenia na pierwszym posiedzeniu Sejmu Ustawodawczego.

Józef Piłsudski, zgodnie z treścią dekretu, złożył 20 lutego 1919 roku władzę na ręce Sejmu Ustawodawczego, a ten powierzył mu funkcję Naczelnika Państwa, ograniczając jednak jego kompetencje. Rozpoczęła się historia niepodległej Polski, a wraz z nią historia urzędu głowy państwa.

bg‑green

Przypomnij sobie, jakie państwa wybrał Józef Piłsudski jako adresatów depeszy. Jak sądzisz – dlaczego?

Twoje cele
  • Przeanalizujesz charakter i uprawnienia głowy państwa polskiego od czasów odzyskania niepodległości do 1990 r.

  • Poznasz sylwetki osób sprawujących urząd prezydenta w Polsce i ich osiągnięcia.