R1WL53Z3vn54J
Zdjęcie okładkowe (poglądowe) przedstawia rząd magnesów neodymowych oblepionych opiłkami żelaza. Magnesy neodymowe mają kształt małych pastylek i wytwarzają bardzo silne pole magnetyczne. Zdjęcie przypomina rząd głów z gęstymi, grubymi dredami. Na tle zdjęcia umieszczono tytuł "Jak definiujemy pole magnetyczne?".

Jak definiujemy pole magnetyczne?

Źródło: dostępny w internecie: https://pxhere.com/en/photo/1351845 [dostęp 14.07.2022].

Czy to nie ciekawe?

Przypomnijmy sobie dwa ważne pojęcia: pole grawitacyjne i pole elektryczne. Wprowadzono je, aby opisać działanie na odległość mas albo ładunków. Mówimy, że w przestrzeni określone jest pewne pole, jeżeli każdemu punktowi przestrzeni przypisano pewną wielkość skalarną lub wektorową. W przypadku pól grawitacyjnych i elektrycznych wielkością tą jest siła, która działa na pewne ciała, będące „ciałami próbnymi” pola.

I tak: jeśli na ciało obdarzone masą m („ciało próbne” pola grawitacyjnego) działa w pewnym obszarze przestrzeni siła, to znaczy, że jest to siła grawitacji i mamy do czynienia w tym obszarze z polem grawitacyjnym. Przy czym wielkość fizyczna opisująca to pole – natężenie pola grawitacyjnego γ jest zdefiniowana w prosty sposób: γ =Fgm. Oba wektory symbolicznie pokazano na Rys. a.

RL3zw0M3h9Hju
Rys. a. Wektory wykorzystywane przy opisie pola grawitacyjnego (po lewej) oraz elektrycznego (po prawej).
Źródło: Politechnika Warszawska Wydział Fizyki, licencja: CC BY 4.0. https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.pl.

Z kolei, jeśli na ciało obdarzone ładunkiem q („próbnik” pola elektrycznego) działa w pewnym obszarze siła, to jest to siła elektryczna. Mamy wtedy do czynienia z polem elektrycznym. Wielkość opisująca to pole – natężenie pola elektrycznego E jest zdefiniowana analogicznie do natężenia pola grawitacyjnego: E=Felq. Dla ładunku dodatniego, który zwykle przyjmuje się jako ładunek próbny, wektor natężenia pola E ma kierunek i zwrot identyczny jak siła elektryczna (zobacz Rys. a). To samo dotyczy pola grawitacyjnego, z tym, że nie trzeba tu niczego zakładać o masie – jest zawsze dodatnia.

Pole magnetyczne zdefiniowane jest analogicznie jak wspomniane wyżej pola: istnienie tego pola przejawia się działaniem siły na ciało próbne, którym jest w tym przypadku poruszający się ładunek.

Ale tutaj sytuacja jest dużo bardziej skomplikowana. Okazuje się, że gdy ładunek porusza się w pewnym kierunku, to mimo, że znajduje się w polu magnetycznym, żadna siła na niego nie działa. Tak więc, o działaniu siły decyduje ustawienie wektora prędkości naładowanej cząstki. Dość szokujące!

W tym e‑materiale spróbujemy rozwikłać tę zagadkę, powiemy o związku pola magnetycznego z siłą działającą na poruszającą się naładowaną cząstkę i zdefiniujemy wektor indukcji magnetycznej B, za pomocą którego opisujemy pole magnetyczne.

Twoje cele

W tym e‑materiale:

  • poznasz wyrażenie opisujące wektor siły magnetycznej działającej na naładowaną cząstkę poruszającą się w polu magnetycznym,

  • obliczysz wartość siły magnetycznej, znajdziesz jej kierunek i zwrot,

  • zdefiniujesz wektor indukcji magnetycznej B, wielkości charakteryzującej pole magnetyczne,

  • wyjaśnisz, w jaki sposób mierzona jest wartość indukcji magnetycznej,

  • obliczysz wartość tej indukcji oraz ustalisz jej kierunek i zwrot na podstawie sił działających na poruszający się ładunek.