Zwróć uwagę, że chodzi o twórcę, który uważał gest za najważniejszy element malarstwa. W centrum jest spontaniczne działanie, odruchowość, podświadomość i dynamika ruchu. Technika polega na swobodnym spływaniu farby.

Przyjrzyj się szerokim, mocnym pociągnięciom czerni na jasnym tle. Autor znany jest z monumentalnych kompozycji opartych na kontrastach czerni i bieli.

Zastanów się, którzy artyści działali w Meksyku i tworzyli monumentalne murale o silnym ładunku społecznym. Pollock obserwował ich techniki i sposób pracy z dużymi formatami.

Pierwsza definicja dotyczy kierunku europejskiego z lat powojennych, związanego z ekspresją i spontanicznością. Druga definicja opisuje metodę malowania polegającą na stawianiu małych, równych plamek koloru obok siebie.

Zastanów się, co dzieje się z tradycyjnym rozumieniem obrazu, gdy artysta eksponuje gest, przypadek, ruch i sam proces malowania.

Schemat odpowiedzi:

Teza: W ekspresjonizmie abstrakcyjnym proces twórczy staje się istotnym elementem dzieła, ponieważ pozwala artyście bezpośrednio wyrażać emocje i indywidualne doświadczenie.

Argumenty i przykłady: 

• Jackson Pollock – Rytm jesieni i Numer 34: artysta rozkładał płótno na podłodze i nakładał farbę przez kapanie, rozlewanie i rozpryskiwanie; ruch artysty i sposób nakładania farby pozostają widoczne w gotowym obrazie;

• action painting – najważniejszy staje się akt twórczy, spontaniczność, gest i działanie artysty, a nie stworzenie tradycyjnego przedstawienia;

• Willem de Kooning – Ruth’s Zowie: ślady pędzla, szpachli i innych narzędzi pokazują proces wielokrotnego nakładania i przekształcania farby;

• Franz Kline – znaczenie uzyskuje sam gwałtowny gest pędzla, który buduje monumentalne czarne znaki na białym tle.

Wniosek: Ekspresjonizm abstrakcyjny przesuwa uwagę z dzieła jako przedstawienia na dzieło jako zapis działania artysty. Obraz może więc zachowywać ślady gestu, ruchu, przypadku i emocji towarzyszących jego powstawaniu.

Nie opisuj tylko kolorów. Wyjaśnij, jak ich zestawienie, intensywność, powierzchnia i relacje z innymi elementami wpływają na odbiór obrazu.

Schemat odpowiedzi:

W ekspresjonizmie abstrakcyjnym kolor nie służy przedstawianiu świata, lecz staje się jednym z głównych narzędzi wyrażania emocji, napięcia i energii. 

Argumenty i przykłady: 

• Jackson Pollock – Numer 34, Rytm jesieni - choć u Pollocka najważniejszy jest gest i linia, kolor wzmacnia ekspresję: kontrasty jasnych i ciemnych tonów, gęstość plam i ich nawarstwianie budują napięcie i dynamikę obrazu.

• Willem de Kooning – Ruth’s Zowie, Bez tytułu XI - intensywne zestawienia czerwieni, błękitu, zieleni i czerni, gruba faktura farby i widoczny dukt pędzla sprawiają, że kolor działa jak fizyczna materia, niosąca emocje.

• Franz Kline – np. Chief, Mahoning - skrajny kontrast czerni i bieli, nakładanych gwałtownym gestem, tworzy dramatyczny rytm i napięcie – kolor nie opisuje świata, lecz zapisuje energię.

Wniosek: Kolor może samodzielnie kształtować emocjonalny charakter dzieła. U Pollocka współtworzy dynamiczną, „rozlaną” kompozycję, u de Kooninga wzmacnia gwałtowność gestu, a u Kline’a staje się czystym napięciem między czernią a bielą.

Zastanów się, jak artyści ekspresjonizmu abstrakcyjnego budowali kompozycję mimo rezygnacji z tradycyjnych zasad. Weź pod uwagę sposób pracy Pollocka nad płótnem rozłożonym na podłodze, rytm nakładania warstw farby oraz świadome prowadzenie gestu u Franza Kline’a.

Teza: Zerwanie z klasycznymi zasadami kompozycji w ekspresjonizmie abstrakcyjnym nie musi oznaczać utraty kontroli nad dziełem — wielu artystów świadomie budowało strukturę obrazu, choć robili to w sposób odmienny od tradycyjnych reguł.

Argumenty i przykłady

• Jackson Pollock – Numer 34, Rytm jesieni, Lawendowa mgła - obrazy Pollocka mogą sprawiać wrażenie kompozycji o wysokim stopniu przypadkowości, jednak sposób ich powstawania opiera się na konsekwentnych zasadach. Kompozycja „all over” jest świadomym wyborem artysty: powierzchnia płótna zostaje równomiernie pokryta liniami i plamami farby, bez wyodrębnionego centrum. Pollock kontroluje kierunek ruchu, gęstość nakładanych linii oraz kolejność pojawiających się kolorów. Spontaniczne działanie stanowi element procesu, lecz nie zastępuje świadomego kształtowania struktury obrazu.

• Franz Kline – Chief, Cardinal, Mahoning - Kline stosował gwałtowne, szerokie pociągnięcia pędzla, które wyglądają na improwizowane, lecz układ czarnych i białych form był wielokrotnie przemyślany i poprawiany. Artysta zmieniał proporcje, kierunki linii i relacje między plamami, aż osiągał zamierzony efekt. Jego gest jest dynamiczny, ale nie przypadkowy — to świadome budowanie napięcia i rytmu.

Wniosek: Choć ekspresjonizm abstrakcyjny odrzuca klasyczne zasady kompozycji, nie oznacza to utraty kontroli. Pollock świadomie konstruuje „rozlaną” strukturę obrazu, a Kline buduje kompozycję poprzez rytm gestów i kontrast. Spontaniczność jest częścią procesu, lecz nie zastępuje decyzji artystycznych.