RFAKPRX36JOUU
Ilustracja przedstawia dwie ryby o pomarańczowo‑białym ubarwieniu, które pływają wśród wodnych roślin z czułkami.

Ekologia populacji i ekosystemów 

Zależność między amfiprionem plamistym, zwanym błazenkiem (Amphiprion ocellaris), a ukwiałem to protokooperacja (mutualizm fakultatywny). Czułki ukwiała zaopatrzone są w parzydełka, które służą do zdobywania pokarmu i obrony. Substancje produkowane przez parzydełka są dla większości organizmów niebezpieczne. Jednak amfiprion może bezpiecznie poruszać się wśród czułków ukwiała, ponieważ jego ciało pokrywa specjalny śluz, który swoim składem przypomina śluz pokrywający czułki.
Źródło: Jenny, Flickr, licencja: CC BY 2.0.

Zależności nieantagonistyczne w ekosystemie

Twoje cele
  • Wyjaśnisz znaczenie zależności nieantagonistycznych w ekosystemie.

  • Podasz przykłady zależności nieantagonistyczych.

Czynniki biotyczne to elementy środowiska ożywionego wpływające w sposób bezpośredni lub pośredni na życie organizmów. Zaliczamy do nich oddziaływania pomiędzy organizmami należącymi do jednego gatunku lub pomiędzy organizmami należącymi do różnych gatunków wspólnie zamieszkujących dane środowisko.

Oddziaływania między organizmami mogą mieć zróżnicowany charakter. Zależności negatywne, czyli takie, które są niekorzystne dla jednego z dwóch wpływających na siebie organizmów, określamy mianem oddziaływań antagonistycznych. Zależności pozytywne, czyli takie, które są korzystne dla co najmniej jednego organizmu, przy czym drugi organizm nie ponosi strat, określamy mianem oddziaływań nieantagonistycznych. Zależności obojętne dla obu organizmów współistniejących w jednym środowisku określamy mianem oddziaływań neutralnych.

R6DUMRZVFVPGZ1
Mapa myśli. Lista elementów:
  • Nazwa kategorii: Oddziaływania między organizmami
    • Elementy należące do kategorii Oddziaływania między organizmami
    • Nazwa kategorii: antagonistyczne
      • Elementy należące do kategorii antagonistyczne
      • Nazwa kategorii: roślinożerność
      • Nazwa kategorii: allelopatia
      • Nazwa kategorii: amensalizm
      • Nazwa kategorii: konkurencja
        • Elementy należące do kategorii konkurencja
        • Nazwa kategorii: wewnątrzgatunkowa
        • Nazwa kategorii: międzygatunkowa
        • Koniec elementów należących do kategorii konkurencja
      • Nazwa kategorii: drapieżnictwo
      • Nazwa kategorii: pasożytnictwo
      • Koniec elementów należących do kategorii antagonistyczne
    • Nazwa kategorii: nieantagonistyczne
      • Elementy należące do kategorii nieantagonistyczne
      • Nazwa kategorii: komensalizm
      • Nazwa kategorii: mutualizm
        • Elementy należące do kategorii mutualizm
        • Nazwa kategorii: mutualizm fakultatywny (protokooperacja)
        • Nazwa kategorii: mutualizm obligatoryjny (symbioza)
        • Koniec elementów należących do kategorii mutualizm
        Koniec elementów należących do kategorii nieantagonistyczne
      Koniec elementów należących do kategorii Oddziaływania między organizmami

Oddziaływania nieantagonistyczne

Oddziaływania nieantagonistyczne to interakcje, w których co najmniej jeden organizm odnosi korzyści, ale żaden nie ponosi strat.

Zaliczamy do nich opisane poniżej zależności międzygatunkowe.

RC5KMJ7DF519R
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Komensalizm

Komensalizm (od łac. commensalis – współbiesiadnik) to rodzaj oddziaływania nieantagonistycznego pomiędzy dwoma organizmami należącymi do różnych gatunków. Jeden z tych organizmów odnosi korzyści z tej interakcji, natomiast dla drugiego zależność ta jest obojętna. Organizm zyskujący na takiej formie współżycia nazywany jest komensalem.

Przykłady komensalizmu:

gallery‑without‑header
Przykłady komensalizmu10
RFFP524RFHRZ6
Przykłady komensalizmu w świecie roślin jest zależność między bukietnicą Arnolda (Rafflesia arnoldii) a muchami. W tej interakcji komensalem jest roślina, której kwiaty są zapylane przez muchy. Bukietnica Arnolda to gatunek rośliny występujący w tropikalnych lasach Azji Południowo‑Wschodniej. Wytwarza ona duże kwiaty o średnicy ponad 1 m, mające pięć mięsistych płatków w kolorze brązowym, czerwonym lub żółtym, pokrytych plamkami. Charakterystyczny zapach kwiatów przypomina odór rozkładającego się mięsa. Te cechy bukietnicy – struktura i barwa płatków oraz specyficzny zapach – przywabiają muchy. Owady nie znajdują w kwiecie pokarmu i odlatują, przenosząc na swoim ciele pyłek.
Źródło: SofianRafflesia, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.
Zakładka 240
ROAQ5Z7ER15MO
Przykładem komensalizmu jest relacja oplątwy (Tillandsia) z drzewami. Widoczna na zdjęciu kwitnąca na czerwono oplątwa z gatunku Tillandsia multicaulis to organizm epifityczny, porastający pnie i gałęzie różnych gatunków roślin, które są wykorzystywane jedynie jako podpora. Nietypowe umiejscowienie oplątwy sprawia, że roślina ta ma lepszy dostęp do światła, co umożliwia jej rozwój. Dla drzew obecność na nich oplątwy jest obojętna, w związku z czym relacja ta nie zmniejsza ich liczebności.
Źródło: Jorge Daniel Cornu, Flickr, licencja: CC BY-NC 2.0.
Nowa zakładka40
R216A8JZV815H
W zależności między różanką pospolitą (Rhodeus sericeus) a małżami słodkowodnymi komensalem jest ryba, której zapłodnione komórki jajowe i larwy są chronione w jamie skrzelowej małży słodkowodnych. Różanka pospolita to gatunek ryby występujący w wolno płynących wodach słodkich – m.in. w dolnych biegach rzek, zatokach, rozlewiskach i starorzeczach. Podczas tarła samica za pomocą tzw. pokładełka przez otwór wyrzutowy jamy skrzelowej małża wprowadza do jego wnętrza komórki jajowe i przyczepia je do skrzeli. Następnie samiec ryby w pobliżu otworu wlotowego jamy skrzelowej małża wydziela do środowiska mleczko plemnikowe, które wraz z wodą zostaje zassane do wnętrza mięczaka. Wewnątrz jamy skrzelowej małża dochodzi do zapłodnienia komórek jajowych i rozwoju larw, które po wykorzystaniu substancji odżywczych obecnych w jaju opuszczają ciało małża, nie czyniąc mu szkody.
Źródło: Ostjan, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
Nowa zakładka40
ROSAR5MV81SMA
Ważnym przykładem komensalizmu jest zależność między człowiekiem a mikrobiotą jego jelit, m.in. bakteriami z rodzaju LactobacillusBifidobacterium. Bakterie komensalne jelit biorą udział w metabolizowaniu resztek pokarmowych i leków oraz produkcji i przyswajaniu witamin. Wspomagają utrzymanie homeostazy nabłonka jelitowego. Chronią organizm człowieka przed bakteriami chorobotwórczymi i stymulują jego układ immunologiczny. Zdjęcie spod skaningowego mikroskopu elektronowego, koloryzowane.
Źródło: Dr Horst Neve, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
Nowa zakładka40
RPLF139N8G2XO
Krokuta cętkowana (Crocuta crocuta), dawniej zwana hieną cętkowaną, to drapieżne zwierzę stadne występujące na sawannach i pustyniach w Afryce. Jest zwierzęciem padlinożernym, zjadającym pozostawione resztki ofiar upolowanych przez inne drapieżniki (potrafi zjeść i strawić skórę, kości i więzadła) – dlatego komensalizm zwany jest także współbiesiadnictwem. Krokuty również aktywnie polują na średniej wielkości ofiary, najczęściej na antylopy i zebry.
Źródło: Pixabay, domena publiczna.
Nowa zakładka40
RP555SRP2FBRO
Brodaczka zwyczajna (Usnea filipendula) to gatunek porostu występującego w lasach w Ameryce Północnej, Europie i Azji. W Polsce jest objęta częściową ochroną. Plecha tej rośliny jest krzaczkowata, silnie rozgałęziona i zwisająca, dorastająca do ok. 30 cm długości. Brodaczka jest organizmem epifitycznym, porastającym korę drzew liściastych i iglastych, które wykorzystywane są jedynie jako podpora zwiększająca dostęp do światła.
Źródło: Bernd Haynold, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
Mutualizm

Mutualizm jest wzajemnie korzystnym współżyciem organizmów należących do różnych gatunków. Wynikiem współpracy jest obopólna korzyść. Wyróżnia się mutualizm obligatoryjny i fakultatywny.

Mutualizm obligatoryjny

Mutualizm obligatoryjny (symbioza) to oddziaływanie pomiędzy dwoma organizmami, z których oba odnoszą korzyści. Interakcja ta jest niezbędna do przeżycia, dlatego też dwa organizmy tworzą silną zależność. O tym, jak silny jest to związek, świadczy wykształcenie wzajemnych przystosowań.

Przykłady mutualizmu obligatoryjnego:

gallery‑without‑header
Zakładka 110

Komórki glonów należących do zielenic Chlorophyta lub sinic Cyanobacteria , które współpracują ze strzępkami grzybów, przedstawicieli workowców Ascomycota lub podstawczaków Basidiomycota tworzą porosty. Fotosyntetyzujące glony lub sinice dostarczają pokarm, a strzępki grzyba zaopatrują porost w wodę, a także zapewniają ochronę przed wysychaniem i nadmiernym nasłonecznieniem. Porosty są bardzo wytrzymałe i dobrze znoszą ekstremalnie trudne warunki środowiska. Organizmy budujące porost nie przetrwałyby w takich warunkach osobno.

Ważne!

Ostanie badania nad porostami wskazują na dominację grzybów nad glonami. Grzyby kontrolują rozmnażanie, produkcję pokarmu i wzrost glonów. Zdarza się, że grzyby trawią komórki glonów. Taka zależność, w której jeden z gatunków odnosi większe korzyści niż drugi jest odmianą mutualizmu nazywaną helotyzmem. Wśród badaczy porostów są również zwolennicy teorii, że grzyby wykorzystują glony w takim stopniu, że ta relacja to pasożytnictwo.

Zakładka 240

Bakterie brodawkowe z rodzaju RhiziobiumBradyrhizobium tworzą związek z korzeniami roślin motylkowych Fabaceae, do których należy np. koniczyna łąkowa Trifolium, soja Glycine, groch Pisum, łubin Lupinus, lucerna Medicago i wyka Vicia. Bakterie brodawkowe wnikają do korzeni roślin motylkowych, w wyniku czego powstają brodawki. Zapewniają one bakteriom warunki beztlenowe niezbędne do wiązania niedostępnego dla roślin azotu atmosferycznego NIndeks dolny 2. W zamian za to rośliny uzyskują dostęp do jonów amonowych (NHIndeks dolny 4Indeks górny +) i azotanowych (NOIndeks dolny 3Indeks górny -), które wykorzystują do produkcji białek.

R15X2QRPOOTF11
Korzenie komonicy błotnej (Lotus pedunculatus), na których widać brodawki korzeniowe.
Źródło: Frank Vincentz, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
R12PT1NCU2E5E
Bakterie Bradyrhyzobium japonicum widoczne w obrazie mikroskopowym przekroju przez brodawkę korzeniową soi.
Źródło: Louisa Howard, Wikimedia Commons, domena publiczna.
Nowa zakładka40

Roślinożerne owady Insecta np. termity Isoptera lub ssaki przeżuwacze Ruminantia np. łoś europejski Alces alces , żyrafa Giraffa camelopardalis, bydło domowe Bos taurus taurus) pozostają w ścisłej zależności z mikroorganizmami zasiedlającymi przewód pokarmowy i posiadającymi enzymy trawiące celulozę. Większość roślinożerców nie mogłaby korzystać z pokarmu roślinnego, gdyby nie ta współpraca. Mikroorganizmy trawią dla roślinożerców celulozę, a te zapewniają im odpowiednie warunki do życia i stałe dostawy materiału roślinnego.

R19DNH3XKD9HB
Zdjęcie przedstawia licznie zgromadzone owady o sześciu odnóżach. Termity mają czułki oraz aparat gębowy gryzący. Większość z nich ma niewielki rozmiar. Mają półprzezroczysty pancerz o zabarwieniu brunatnym. Termity posilają się miękkim drewnem. Przykładem mutualizmu obligatoryjnego jest współpraca termitów oraz żyjących w ich przewodzie pokarmowym protistów wiciowców (Flagellata) z rodzaju Devescovina. Przewód pokarmowy termitów stwarza niezbędne do życia wiciowców warunki środowiskowe, natomiast wiciowce zdolne są do trawienia celulozy z drewna spożywanego przez termity, które same nie są w stanie strawić tego polisacharydu. Termity nie mogłyby się więc odżywiać bez wiciowców, wiciowce zaś nie przetrwałyby bez środowiska, jakie stwarzają im termity. Relacja między tymi gatunkami jest niezbędna do przeżycia ich obu.
Odżywiające się drewnem termity (Isoptera) i żyjące w ich przewodzie pokarmowym wiciowce (Flagellata) z rodzaju Devescovina są od siebie zależne. Termity stwarzają wiciowcom, które trawią celulozę warunki niezbędne do życia. Taka relacja jest niezbędna do przeżycia obu stronom.
Źródło: Filipe Fortes, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 2.0.
Nowa zakładka40

Mrówki grzybiarki lub mrówki parasolowe to wspólna nazwa dla około 230 różnych amazońskich gatunków mrówek, wyspecjalizowanych w hodowli własnych grzybów, którymi się odżywiają. Należą do nich mrówki z rodzaju Acromyrmex i rodzaju Atta. Współżycie grzybów i uprawiających je mrówek jest przykładem mutualizmu obligatoryjnego. Niektóre gatunki opisywanych mrówek współpracują z promieniowcami Actinobacteria, bakteriami z rodzaju Streptomyces. Bakterie mieszkają w niewielkim wgłębieniu w ich pancerzu i wytwarzają substancje grzybobójcze oraz antybiotyki. Chronią kolonię mrówek przed chorobami, ale ochraniają także ich uprawę hamując rozwój niepożądanych grzybów w mrowisku.

Nowa zakładka40

Przykładem mutualizmu obligatoryjnego jest mikoryza - ścisła zależność między grzybem i korzeniami roślin. Grzyb dostarcza korzeniom wodę i sole mineralne (głównie fosforany, azot i potas), a w zamian od rośliny otrzymuje związki organiczne. Mikoryza jest szczególnie istotna dla roślin, które rosną na glebach ubogich.

Zapamiętaj!

Około 90% gatunków roślin lądowych pozostaje w zależności z grzybami. Wśród roślin, których dotyczy mikoryza są drzewa (np. dęby, sosny, brzozy, świerki, wierzby, jabłonie) i niektóre zboża. Mikoryza wykorzystywana jest w uprawach roślin użytkowych.

RFPR9K2D55O27
Koźlarz babka (Leccinum scabrum) to gatunek grzyba występujący w lasach liściastych i mieszanych w pobliżu brzóz (Betula sp.), z którymi wchodzi w związek mikoryzowy. Mikoryza jest rodzajem mutualizmu obligatoryjnego, występującego pomiędzy korzeniami roślin a grzybem. Autotroficzna roślina w procesie fotosyntezy wytwarza substancje pokarmowe, których część przekazuje heterotroficznemu grzybowi. W zamian za to grzyb przekazuje roślinie wodę, sole mineralne i substancje wzrostowe.
Źródło: Lukas, Flickr, licencja: CC BY-SA 2.0.
Mutualizm fakultatywny

Mutualizm fakultatywny (protokooperacja) to oddziaływanie pomiędzy dwoma organizmami, z których oba odnoszą korzyści. Interakcja ta nie jest niezbędna do przeżycia, dlatego też dwa organizmy mogą współpracować ze sobą tylko przez pewien czas. Po ustaniu zależności dotychczasowi partnerzy potrafią nadal realizować swoje funkcje życiowe.

Przykłady mutualizmu fakultatywnego:

gallery‑without‑header
Zakładka 110
R1TVROA5XOQTF
Krab pustelnik (Coenobita variabilis) to gatunek stawonoga z rzędu dziesięcionogów, o miękkim i pozbawionym pancerza odwłoku. Zwierzę odnajduje puste muszle mięczaków i wykorzystuje je do ochrony odwłoka. Przypadkowo spotkany ukwiał zostaje przeniesiony na powierzchnię muszli i wykorzystany jako dodatkowa obrona przed potencjalnym drapieżnikiem. Z kolei ukwiał korzysta z możliwości transportu oraz pobierania dodatkowych ilości pokarmu w postaci resztek pozostawionych przez kraba. Interakcja przynosi krabowi i ukwiałowi obopólne korzyści, jednak oba te gatunki mogą żyć bez siebie bez uszczerbku na funkcjonowaniu.
Źródło: H. Zell, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
Zakładka 240
R57UMCZ35V22B
Pszczoła miodna (Apis mellifera) zbierająca nektar i pyłek z kwiatów czeremchy zwyczajnej (Prunus padus). Nektar to substancja produkowana i wydzielana przez rośliny, mająca na celu przyciągnięcie owadów zapylających. Dla pszczół jest on źródłem cukrów: glukozy, fruktozy i maltozy. Po odpowiednim przetworzeniu nektaru owady te uzyskują z niego miód. Pyłek to twór wytwarzany przez rośliny, biorący udział w rozmnażaniu płciowym. Pszczoły miodne, zwabiane obecnością nektaru, zbierają pyłek do koszyczków obecnych na ostatniej parze odnóży krocznych. Przelatując na inny kwiat tego samego gatunku rośliny, przenoszą pyłek i dokonują zapylenia. Jednak znaczną jego część zabierają do gniazda. Pyłek jest dla pszczół źródłem białek, tłuszczów, soli mineralnych i witamin. Pszczoły miodne zbierają nektar i pyłek z kwiatów różnych gatunków roślin. Z kolei rośliny owadopylne mogą być zapylane przez różne gatunki owadów.
Źródło: Ivar Leidus, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.
Nowa zakładka40
RLJ5KGQM2JS4E
Ilustracja interaktywna. Zdjęcie przedstawiające mszyce. Czarne owady żerują na na roślinie o szyszkowatym kształcie. Pomiędzy nimi znajdują się mrówki zbierające pokarm, to jest substancję wydzieloną przez mszyce. Opisane elementy: 1. Wydzieliny mszyc, zawierające znaczne ilości cukrów, aminokwasów i innych związków, są atrakcyjnym pokarmem dla niektórych gatunków mrówek. Mrówki zapewniają mszycom ochronę przed drapieżnikami i zapewniają im miejsca żerowania.
Mrówki opiekują się niektórymi gatunkami mszyc należącymi do nadrodziny Aphidoidea.
Źródło: Pixabay, domena publiczna.
Nowa zakładka40
RU6LO147DOT5L
Ilustracja interaktywna. Zdjęcie przedstawiające brązowo‑żółto‑szarego ptaka jedzącego czerwone owoce z drzewa. W tle błękitne niebo. Opisane elementy: 1. Endozoochoria to przenoszenie nasion przez zwierzęta (głównie ptaki) zjadające owoce (np. jemioły, cisa). Rośliny wytwarzają mięsiste, jadalne owoce, które są chętnie zjadane przez zwierzęta. Zwierzęta rozprzestrzeniają niestrawione nasiona roślin na odległe tereny. Wskutek tej interakcji zwierzęta zyskują pokarm, natomiast rośliny mogą opanować nowe tereny dzięki roznoszeniu ich nasion.
Jemiołuszka zwyczajna (Bombycilla garrulus) roznosi nasiona drzew i krzewów, zjadając ich owoce. Przykład endozoochorii.
Źródło: Pixabay, domena publiczna.
Nowa zakładka40
R1D45VVLVCE1J
Ilustracja interaktywna. Zdjęcie przedstawiające łopian. Na gałązkach znajdują się kolczyste kulki. Opisane elementy: 1. Epizoochoria to przenoszenie nasion przyczepionych do sierści zwierząt. W ten sposób rozprzestrzeniane są np. nasiona łopianu oraz przytulii. Łopian (Arctium) potocznie nazywany jest rzepem, ponieważ łatwo przyczepia się m.in. do sierści zwierząt.
Nasiona łopianu większego (Arctium lappa) przyczepiają się do sierści zwierząt, dzięki czemu roślina może znacznie zwiększyć zasięg występowania. Przykład epizoochorii.
Źródło: Pixabay, domena publiczna.
Nowa zakładka40
RUPAFBO3Z4CTU
Ilustracja interaktywna. Zdjęcie mrówki niosącej pokarm przez piaszczysty teren. Opisane elementy: 1. Myrmekochoria to roznoszenie nasion przez mrówki. Myrmekochoria to rodzaj zoochorii. 2. Niektóre rośliny wykształciły na nasionach elajosomy - bogate w węglowodany i tłuszcze wyrostki, którymi odżywiają się mrówki w czasie transportu nasion. Elajosomy obecne są na nasionach np. czosnku zwyczajnego, jasnoty białej, kokoryczu. Zdjęcie przedstawiające elajosomy. Różnokształtne wyrostki, część wrzecionowata lub owalna. Od koloru czarnego przez brązowy do jasnożółtego. Źródło: Hans Stuessi, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 4.0.
Mrówki, owady z rodziny Formicidae zbierają i przenoszą nasiona. Przyczyniają się do rozprzestrzeniania wielu gatunków roślin. Przykład myrmekochorii.
Źródło: Steve Slater, Flickr, licencja: CC BY 2.0.
Nowa zakładka40
RP67QNHUL8T2U
Ilustracja interaktywna. Zdjęcie przedstawiające sójkę trzymającą w dziobie pożywienie. Rdzawo‑brązowy ptak z niebiesko‑czarnymi skrzydłami siedzi na gałęzi. Opisane elementy: 1. Ornitochoria to rozsiewanie nasion przez ptaki. Nasiona mogą być przenoszone na ciele ptaków (rodzaj epizoochorii) lub w ich przewodzie pokarmowym (rodzaj endozoochorii). W pierwszym przypadku nasiona przyczepiają się do ciała ptaków, a następnie są gubione. W drugim – nasiona są zjadane razem z owocami, jednak nie zostają strawione: po wydaleniu z kałem są zdolne do kiełkowania. Rośliny potomne mogą wyrosnąć z dala od rośliny macierzystej, ale zasięg ornitochorii nie jest zwykle zbyt duży: nasiona przenoszone na ciele ptaków najczęściej opadają blisko miejsca przyczepienia; z kolei nasiona zjedzone wraz z owocami kiełkują w niewielkiej odległości od rośliny macierzystej, gdyż ptaki bardzo szybko trawią miąższ owocu i nawet po 15 min wydalają niestrawione resztki. Ptakami, które przyczyniają się do rozsiewania nasion, są sójki zwyczajne (Garrulus glandarius). Późnym latem i jesienią żywią się przede wszystkim owocami dębu (Quercus), które gromadzą w dziuplach oraz zakopują w ściółce leśnej lub wprost w ziemi. Nie wszystkie zapasy sójek zostają zjedzone, cześć z nich kiełkuje wiosną, co przyczynia się do regeneracji populacji dębów, uzależnionej od spożywania żołędzi (owoców dębów) przez zwierzęta, w tym właśnie przez ptaki.
Sójka zwyczajna (Garrulus glandarius), robiąc zapasy z nasion dębu szypułkowego (Quercus robur), przyczynia się do rozprzestrzeniania tego drzewa. Przykład ornitochorii.
Źródło: fra298, Flickr, licencja: CC BY-NC-ND 2.0.
Nowa zakładka40
R1JRZN5QESVTK
Błazenki (Amphiprion sp.) współpracują z niektórymi gatunkami ukwiałów. Czułki ukwiałów zapewniają rybom schronienie, natomiast ryby bronią ukwiałów przed drapieżnikami, zjadającymi te koralowce. Jest to przykład protokooperacji (mutualizmu fakultatywnego). 
Źródło: Chika Watanabe, https://flickr.com, licencja: CC BY 2.0.
bg‑azure

Przeanalizuj grafikę interaktywną i na jej podstawie wykonaj polecenia.

R16NE8C1K1HFE1
Ilustracja interaktywna składa się z czterech zdjęć. Na pierwszym zdjęciu znajduje się hiena, która zjada padlinę. Obok niej są kości. Hiena ma jasne futro z ciemniejszymi cętkami. Na drugim zdjęciu znajduje się duży, szary rekin tuż przy dnie morza. Przy jego ciele znajdują się o wiele mniejsze i jaśniejsze podnawki. Jedna z nich jest przyczepiona do rekina. Trzecie zdjęcie przedstawia żuka, który toczy kulkę z odchodów. Żuk posiada czarny pancerz. Na czwartym zdjęciu znajduje się drzewo, po którym pnie się bluszcz z zielonymi liśćmi. Opis elementów ilustracji interaktywnej. 1. Krokuta i lew. Krokuty (hieny) to duże drapieżniki polujące na antylopy i zebry, rzadziej na młode słonie i żyrafy. Odżywiają się również pozostałościami po ofiarach upolowanych przez inne drapieżniki. Resztki pokarmu pozostawione m.in. przez lwy są zjadane przez krokuty, które potrafią rozkruszyć najtwardsze elementy szkieletu, takie jak kości i stawy. W tej zależności krokuta jest komensalem – odnosi korzyści w postaci pokarmu, którego zdobycie nie wymagało zużycia energii związanej z aktywnym polowaniem. 2. Podnawka i rekin. Podnawki to nieduże ryby drapieżne polujące na kraby, kałamarnice i drobne ryby w strefie przybrzeżnej wód morskich. Ryby te na grzbietowej stronie ciała mają przyssawkę, za pomocą której przyczepiają się do rekinów, rzadziej delfinów i żółwi. W ten sposób wykorzystują te zwierzęta jako środek transportu, dzięki czemu mogą pokonywać duże odległości. Dodatkowo podnawki odżywiają się resztkami ofiar upolowanych m.in. przez rekiny. W tej zależności podnawka jest komensalem – osiąga zysk w postaci transportu i pokarmu. Obie korzyści nie wymagają nakładów energii związanej z aktywnym poruszaniem się i polowaniem. 3. Żuk gnojowy i ssaki kopytne. Żuki gnojowe to owady odżywiające się odchodami roślinożernych ssaków kopytnych, takich jak jelenie, sarny, łosie, bydło i owce. Chrząszcze te w okresie rozrodczym toczą kulki z odchodów zwierząt, szczątków roślinnych, piasku i gleby, które wykorzystują jako źródło pokarmu dla larw i młodych owadów przebywających w podziemnym gnieździe. Dodatkowo zgromadzona materia organiczna stanowi materiał budulcowy i termoizolacyjny. W tej zależności żuk gnojowy jest komensalem – odnosi korzyści w postaci pokarmu i materiału budulcowego. 4. Bluszcz pospolity i drzewiaste formy roślin. Bluszcz pospolity to autotroficzna roślina porastająca drzewiaste formy roślin, takich jak lipy, dęby, klony, wiązy. Pnącze to wykształca korzenie czepne, które wrastają w zagłębienia kory i umożliwiają przyczepienie się do rośliny drzewiastej. Dzięki temu pędy bluszczu mają dostęp do większej ilości światła, co przyspiesza wzrost rośliny i stymuluje kwitnienie. W tej zależności bluszcz pospolity jest komensalem – odnosi korzyści w postaci podpory i lepszej dostępności światła.
Zazwyczaj komensalizm dotyczy zależności pokarmowych. Rzadziej związany jest z siedliskiem życia, ochroną lub rozmnażaniem.
Źródło: Duncan Wright, Hladac, PanWoyteczek, Margo Tanenbaum, Wikimedia Commons, Pixabay, licencja: CC BY-SA 4.0.
Polecenie 1
RM4QJVU8XDNP6
Przeanalizuj grafikę interaktywną, a następnie udowodnij, że w komensalizmie interakcję pomiędzy dwoma organizmami można opisać za pomocą znaków „+” i „0”. (Uzupełnij).
R1S8V5KPBGKZK
Przeanalizuj treść grafiki interaktywnej, a następnie udowodnij, że w komensalizmie interakcję pomiędzy dwoma organizmami można opisać za pomocą znaków plus oraz zero. (Uzupełnij).
Polecenie 2
RMOK6OC93GVJL
Wykaż, że komensalizm nie jest ścisłą zależnością protekcjonistyczną pomiędzy dwoma organizmami. W odpowiedzi odnieś się do informacji przedstawionych na grafice interaktywnej. (Uzupełnij).
R1K4Z9T96O1JC
Udowodnij, że komensalizm nie jest ścisłą zależnością protekcjonistyczną pomiędzy dwoma organizmami. W odpowiedzi odnieś się do informacji zawartych w treści grafiki interaktywnej. (Uzupełnij).

Podsumowanie

  • Zależności nieantagonistyczne to oddziaływania między organizmami, w których co najmniej jeden organizm odnosi korzyści, a żaden nie ponosi strat.

  • Do najważniejszych zależności nieantagonistycznych zalicza się komensalizm oraz mutualizm.

  • Komensalizm polega na tym, że jeden organizm (komensal) czerpie korzyści, natomiast drugi organizm nie odnosi ani strat, ani korzyści. Zależność ta umożliwia komensalowi łatwiejsze zdobywanie pokarmu, schronienia lub transport.

  • Mutualizm to forma współżycia, w której oba organizmy odnoszą korzyści.

  • Mutualizm obligatoryjny (symbioza) jest niezbędny do przeżycia obu partnerów i prowadzi do powstania silnych zależności oraz wzajemnych przystosowań (np. porosty, mikoryza, bakterie brodawkowe i rośliny motylkowe, mikroorganizmy trawiące celulozę u roślinożerców).

  • Mutualizm fakultatywny (protokooperacja) przynosi obopólne korzyści, lecz nie jest konieczny do przeżycia, a organizmy mogą funkcjonować samodzielnie po zakończeniu współpracy.

  • Zależności nieantagonistyczne zwiększają stabilność ekosystemów, ułatwiają organizmom zdobywanie zasobów, poprawiają ich przeżywalność oraz sprzyjają zachowaniu bioróżnorodności.

Ćwiczenia utrwalające

R1VCBDRG56E1G
Ćwiczenie 1
Wskaż poprawne dokończenie zdania.

Komensalizm to... Możliwe odpowiedzi: 1. rodzaj oddziaływania nieantagonistycznego pomiędzy dwoma organizmami należącymi do różnych gatunków, polegającego na tym, że jeden z organizmów odnosi korzyści z interakcji z drugim organizmem, dla którego zależność ta jest obojętna., 2. rodzaj oddziaływania antagonistycznego pomiędzy dwoma organizmami należącymi do różnych gatunków, polegającego na tym, że jeden z organizmów odnosi korzyści z interakcji z drugim organizmem, dla którego zależność ta jest obojętna., 3. rodzaj oddziaływania nieantagonistycznego pomiędzy dwoma organizmami należącymi do tych samych gatunków, polegającego na tym, że jeden z osobników odnosi korzyści z interakcji z drugim, dla którego zależność ta jest obojętna., 4. rodzaj oddziaływania nieantagonistycznego pomiędzy dwoma organizmami należącymi do różnych gatunków, polegającego na tym, że jeden z organizmów odnosi korzyści z interakcji z drugim organizmem, dla którego zależność ta jest szkodliwa.
Ćwiczenie 2
R1MFFEABR7JQC
Spośród podanych poniżej przykładów oddziaływań między organizmami zaznacz wszystkie przykłady mutualizmu obligatoryjnego. Możliwe odpowiedzi: 1. termity i wiciowce, 2. lew i sęp, 3. rekin i małe ryby okoniokształtne, 4. grzyby i glony, 5. lis i zając, 6. mikoryza korzeniowa, 7. jemioła i topola, 8. bakterie brodawkujące i rośliny motylkowe
R1N3327LJAE8O
Ćwiczenie 3
Określ, czy dane oddziaływanie to przykład mutualizmu fakultatywnego czy obligatoryjnego i przyporządkuj je do odpowiedniej kategorii. Mutualizm obligatoryjny Możliwe odpowiedzi: 1. Ukwiał i krab pustelnik, 2. Porost (mutualizm grzyba i glonu), 3. Rośliny bobowate i bakterie asymilujące azot, 4. Przeżuwacze lub termity oraz mikroorganizmy rozkładające celulozę w ich przewodach pokarmowych, 5. Mikoryza, 6. Drzewa z rodzaju Acacia i mrówki Mutualizm fakultatywny Możliwe odpowiedzi: 1. Ukwiał i krab pustelnik, 2. Porost (mutualizm grzyba i glonu), 3. Rośliny bobowate i bakterie asymilujące azot, 4. Przeżuwacze lub termity oraz mikroorganizmy rozkładające celulozę w ich przewodach pokarmowych, 5. Mikoryza, 6. Drzewa z rodzaju Acacia i mrówki
Ćwiczenie 4
RN3GTXV3DXTFA
Łączenie par. Oceń i zaznacz, czy podane stwierdzenia na temat mutualizmu termitów i wiciowców są prawdziwe, czy fałszywe.. Zależności pomiędzy termitami a wiciowcami można zaliczyć do mutualizmu fakultatywnego.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Termity same potrafią trawić celulozę zawartą w spożywanym przez nich drewnie, jednak dzięki wiciowcom proces ten jest efektywniejszy.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Dzięki obecności w świetle przewodu pokarmowego termitów wiciowców z rodzaju Devescovina termity uzyskują zdolność do trawienia celulozy.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Wiciowce zapewniają termitom warunki środowiskowe odpowiednie do ich rozwoju i rozmnażania.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
Polecenie 3

Wróć do polecenia na stronie „Na dobry początek” i dopisz brakujące definicje. Pamiętaj, żeby nie kopiować słownika, ale wyjaśnić każde słowo kluczowe w miarę możliwości swoimi słowami.