Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki

Praca przyrodnika jest niezwykle ciekawa i pozwala zaobserwować wiele fascynujących zjawisk. Jednak czasem bywa też niebezpieczna. Z tego powodu przyrodnik musi wiedzieć, jak unikać wypadków, które mogą przytrafić się zarówno w czasie przeprowadzania badań w pracowni przyrodniczej, jak i podczas obserwacji w terenie. W tym rozdziale dowiesz się, jak bezpiecznie poznawać przyrodę.

RA9IyUNG09V1e
Lupa doskonale nadaje się do obserwacji mniejszych obiektów
Źródło: Binarya, dostępny w internecie: www.pixabay.com, domena publiczna.
Aby zrozumieć poruszane w tym materiale zagadnienia, przypomnij sobie:
  • jak bezpiecznie obchodzić się ze sprzętem gospodarstwa domowego;

  • jak odczytać symbole ostrzegające o niebezpiecznych substancjach;

  • zasady bezpiecznego poruszania się po ulicy.

Twoje cele
  • Wskażesz i nazwiesz narządy zmysłów.

  • Przedstawisz elementy odzieży ochronnej stosowanej w pracowni przyrodniczej.

  • Poznasz zasady bezpieczeństwa podczas obserwacji przyrody oraz podczas przebywania w pracowni przyrodniczej.

ihc4LT16iB_d5e153

1. Jak badamy przyrodę?

1
Ćwiczenie 1

Odpowiedz na pytanie: Czy można badać przyrodę, nie używając do tego przyrządów? Uzasadnij swoje stanowisko.

R1a1cTlToPxkM
(Uzupełnij).
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Człowiek poznaje otoczenie za pomocą zmysłówzmysłyzmysłów. Podstawowych zmysłów jest pięć: wzrok, słuch, węch, smak i dotyk.

Narządem wzroku są oczy. Dzięki nim wiemy, czy jest jasno, czy ciemno, wykrywamy ruch, rozpoznajemy kształty i kolory. Te ostatnie możemy jednak rozróżniać jedynie przy dobrym oświetleniu. Uszy to narząd zmysłu słuchu i równowagi. Dzięki nim słyszymy, ponadto w uszach znajduje się również narząd, dzięki któremu zachowujemy równowagę ciała. Narządem węchu (wrażliwym na zapachy) jest nos. Pozwala on wyczuć obecność unoszących się w powietrzu drobin różnych substancji. Narządem smaku u człowieka jest język, który również wyczuwa drobiny substancji, ale w pokarmie. Wrażenia dotykowe odbieramy dzięki komórkom rozmieszczonym na skórze. Dzięki nim czujemy ciepło, zimno, nacisk oraz ból.

Warto wiedzieć, że zmysły smaku i węchu są ze sobą powiązane. To dlatego, kiedy jesteśmy przeziębieni i mamy zatkany nos, potrawy inaczej smakują.

Ciekawostka

U węży narządem węchu nie jest nos, lecz język – szybko wysuwając go i wsuwając, węże zbierają unoszące się w powietrzu cząstki różnych substancji.

R1dh2Axr4sKLb
Język żmii.
U węży język jest najważniejszym narządem zmysłu węchu
Źródło: LiquidGhoul, dostępny w internecie: www.commons.wikimedia.org, licencja: CC BY-SA 3.0.
1

Kiedy obserwujemy jakiś obiekt lub przeprowadzamy doświadczenie, możemy posłużyć się każdym ze zmysłów. Na przykład prowadząc obserwację przemian zachodzących podczas robienia ciasta, używamy wzroku, by ocenić ilość dodawanych składników, dotyku, by stwierdzić, czy ciasto jest dobrze wyrobione, i smaku, by sprawdzić, czy dodaliśmy wystarczającą ilość cukru. Później, pilnując, by ciasto się dobrze upiekło, oceniamy za pomocą wzroku, węchu i smaku, czy nie jest przypalone.

Zastanów się

Jakich zmysłów używasz, gdy:

  • sprawdzasz temperaturę wody w wannie,

  • czytasz książkę,

  • słuchasz radia,

  • oglądasz program telewizyjny,

  • oceniasz smak napoju.

ihc4LT16iB_d5e285

2. Bezpiecznie w pracowni i w terenie

Wiemy już, jakich zmysłów używamy w odkrywaniu przyrody. Warto teraz nauczyć się, jak je chronić, aby nie stało nam się nic złego.

Do niektórych doświadczeń, które wykonujesz w pracowni przyrodniczej, mogą być potrzebne ostre narzędzia, odczynniki chemiczneodczynniki chemiczneodczynniki chemiczne czy palnik gazowy. Pamiętaj, aby zawsze wykonywać niebezpieczne doświadczenia w obecności osoby dorosłej oraz używać odzieży ochronnej, jak np. fartuch laboratoryjny (kitel), okulary ochronne oraz rękawiczki lateksowe.

Ważne!

Zasady bezpieczeństwa w pracowni przyrodniczej:

1

Kiedy planujesz przeprowadzenie obserwacji w terenie, pamiętaj, aby przed wyjściem z domu dokładnie się przygotować. Spakuj starannie plecak: weź ze sobą lornetkę, notatnik i ołówek lub długopis, aparat fotograficzny. Nie zapomnij o czymś do jedzenia i butelce wody. Koniecznie ubierz się w odpowiedni do pogody strój i zabierz podręczną apteczkę.

RxyMPhElmj3ii1
Plecak z przyborami niezbędnymi do przeprowadzenia obserwacji w terenie
Źródło: GroMar.pl Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.
R1R8RtJZw4wWR
Wyposarzenie apteczki ddd
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Kiedy już przebywasz w terenie, nigdy nie zbliżaj się do dzikich zwierząt – nawet tych, które wydają ci się małe i niegroźne. Mogą one być bardziej niebezpieczne niż to się wydaje. Niektóre z nich mogą też przenosić niebezpieczne choroby, np. wściekliznę.

1

Nie tylko zwierzęta potrafią być niebezpieczne. Również wiele roślin może stanowić zagrożenie dla naszego zdrowia, a nawet życia. Nigdy nie próbuj jeść roślin, których nie znasz.

1

W przyrodzie występuje wiele fascynujących miejsc i zjawisk, których oglądanie bywa niezwykłym przeżyciem. Niektóre jednak są dla nas groźne. Pamiętaj, aby obserwować je z bezpiecznej odległości!

RlXr6JiHh2rEK1
Burza. Burze są pięknym, ale też groźnym zjawiskiem – pamiętaj, aby podczas nich nigdy nie chronić się przed deszczem pod drzewami ani innymi wysokimi przedmiotami, jak słupy czy latarnie
Źródło: David Selby, dostępny w internecie: www.commons.wikimedia.org, licencja: CC BY-SA 3.0.
ihc4LT16iB_d5e367

Podsumowanie

  • Człowiek posiada pięć zmysłów (wzrok, słuch, węch, smak oraz dotyk), dzięki którym może poznawać przyrodę.

  • Podczas dokonywania badań przyrodniczych należy stosować odpowiednie środki ostrożności. Należą do nich: utrzymywanie czystości, związywanie włosów, używanie odzieży ochronnej, używanie ognia i ostrych narzędzi tylko pod opieką dorosłych, zrezygnowanie z wąchania, smakowania i dotykania nieznanych substancji.

  • Elementami odzieży ochronnej stosowanej w pracowni są m.in. fartuch laboratoryjny (kitel), okulary ochronne oraz rękawiczki lateksowe.

ihc4LT16iB_d5e367
bg‑azure

Praca domowa

11
Ćwiczenie 1

Wymień kilka czynności, przy których wykonywaniu jesteśmy szczególnie narażeni na uszkodzenia narządów zmysłów. Jak chronić zmysły podczas wykonywania tych czynności?

R9rvJcFxdT8ns
(Uzupełnij).
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
ihc4LT16iB_d5e472

Słownik

język
język

narząd umiejscowiony w jamie gębowej; odpowiada między innymi za czucie smaku

narządy zmysłów
narządy zmysłów

narządy obecne w organizmie służące do odbierania bodźców ze środowiska zewnętrznego

nos
nos

narząd umiejscowiony z przodu głowy; odpowiada między innymi za czucie węchu

odczynniki chemiczne
odczynniki chemiczne

substancje służące do przeprowadzania doświadczeń w pracowni chemicznej

oko
oko

parzysty narząd umiejscowiony z przodu głowy; odpowiada między innymi za odbieranie bodźców wzrokowych

skóra
skóra

narząd pokrywający całe ciało; odpowiada między innymi za odbieranie bodźców dotykowych

ucho
ucho

parzysty narząd po bokach głowy; odpowiada za odbieranie bodźców dźwiękowych i utrzymanie równowagi

zmysły
zmysły

zdolność do odbierania bodźców i informacji z otoczenia

ihc4LT16iB_d5e622

Zadania

Pokaż ćwiczenia:
11
Ćwiczenie 1
RzAvCGCg2NdGX1
zadanie interaktywne
Źródło: Barbara Szydzik, licencja: CC BY 3.0.
RsX1g9sjyZMHh1
Ćwiczenie 2
Połącz w pary nazwy zmysłów i odpowiadające im zdjęcia narządów.
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
R1PCT2XwZFwRJ1
Ćwiczenie 2
Połącz w pary nazwy zmysłów z odpowiadającymi im narządami.
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
2
Ćwiczenie 3
R1E1LCqyUzhv51
zadanie interaktywne
Źródło: Barbara Szydzik, licencja: CC BY 3.0.
R1ezMUb82zeYD2
Ćwiczenie 4
To powinno być w apteczce! Możliwe odpowiedzi: 1. mapa, 2. drugie śniadanie, 3. kompresy gazowe jałowe, 4. plastry, 5. środki opatrunkowe, 6. środku na stłuczenia, 7. kompas, 8. środki przeciwoparzeniowe, 9. spray na komary, 10. nożyczki, 11. latarka, 12. bandaże elastyczne, 13. leki osobiste, 14. nóż Tego nie powinno być w apteczce! Możliwe odpowiedzi: 1. mapa, 2. drugie śniadanie, 3. kompresy gazowe jałowe, 4. plastry, 5. środki opatrunkowe, 6. środku na stłuczenia, 7. kompas, 8. środki przeciwoparzeniowe, 9. spray na komary, 10. nożyczki, 11. latarka, 12. bandaże elastyczne, 13. leki osobiste, 14. nóż
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
2
Ćwiczenie 5
R1M9mdu2ZZLNy1
zadanie interaktywne
Źródło: Barbara Szydzik, licencja: CC BY 3.0.
3
Ćwiczenie 6
R9SBK6Fn3h5BS1
Które z tych przedmiotów warto zabrać, by odpowiednio przygotować się na wycieczkę terenową? Możliwe odpowiedzi: 1. Telefon komórkowy., 2. Butelka wody., 3. Pożywne kanapki., 4. Płaszcz przeciwdeszczowy., 5. Mapa., 6. Sznurowane obuwie trekkingowe., 7. Karty do gry., 8. Poduszka., 9. Chipsy paprykowe., 10. Słodki napój gazowany., 11. Odtwarzacz mp3., 12. Klapki typu „japonki”., 13. Pamiątkowa figurka znad morza., 14. Podręczne lusterko., 15. Aparat fotograficzny.
Źródło: Barbara Szydzik, licencja: CC BY 3.0.
bg‑azure

Notatnik

R1XvrjagBZeXE
(Uzupełnij).
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.