Istnieje wiele aldehydy, które znajdują zastosowanie ze względu na ich właściwości chemiczne. Kilka przykładów zastosowań aldehydów wymieniono poniżej.
Aldehydy alifatyczne
Formaldehyd (aldehyd mrówkowy, metanal)
RPdOXKl43gZ2L1
Na ilustracji wzór strukturalny formaldehydu- atom węgla połączony jest u góry wiązaniem podwójnym z atomem tlenu, a na dole wiązaniami pojedynczymi z dwoma atomami wodoru.
Formaldehyd– wzór strukturalny
Źródło: dostępny w internecie: www.pl.wikipedia.org, domena publiczna.
Chemicy na całym świecie używają różnych aldehydów do syntezy innych związków. Jednak nie wszystkie z nich są wykorzystywane do produkcji na ogromną skalę (ilości liczone w tonach). W znacznym stopniu w przemyśle używany jest tylko jeden aldehyd – metanal (tzw. formaldehyd). Jest stosowany do garbowanie oraz przygotowywania klejów i produktów polimerowych. Stosuje się go również w testach narkotykowych oraz w fotografii jako środek ścinający żelatynę, która stanowi bazę emulsji fotograficznej (zarówno do błon, jak i papierów). Dodatkowo używany jest jako konserwant i środek odkażający do produkcji tuszów do rzęs, lakierów do paznokci oraz produktów do higieny. Obecny jest także w szczepionkach jako środek wypełniający.
1
Rzv3OkIysJG73
Ilustracja przedstawia wzór strukturalny bakelitu. Wzór jest bardzo rozbudowany. Zbudowany jest miedzy innymi z dwunastu sześcioczłonowych pierścieni, dziesięciu grup metylowych, dwunastu grup hydroksylowych. Wzór sumaryczny bakelitu:
W reakcji z fenolem formaldehyd tworzy bakelit, który był stosowany w tworzywach sztucznych, powłokach i klejach. Ilustracja przedstawia wzór strukturalny bakelitu.
Źródło: dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/wiki/Bakelit, licencja: CC BY-SA 3.0.
R1FHBwMTpU2cX
Na zdjęciu na stole stoi stary, czarny telefon stacjonarny ze słuchawką. Telefon ma okrągłą tarczę numerową. Wykonany jest z bakelitu.
Na zdjęciu Telefon Ericsson z 1931 r. wykonany z bakelitu
Źródło: dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/, licencja: CC BY-SA 3.0.
R5cDjHVMKHkT61
Na ilustracji wzór strukturalny przedstawia zygzakowaty łańcuch. Na końcu znajduje się atom wodoru. Przedostatni atom węgla łączy się u góry z atomem tlenu.
Propanal (aldehyd propionowy)
Źródło: dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/, domena publiczna.
Propanal (aldehyd propionowy)
Propanal jest ważnym prekursorem i półproduktem w przemysłowej chemii organicznej. Stosuje się go głównie do produkcji tworzyw sztucznych, plastyfikatorówplastyfikatoryplastyfikatorów, gumowych produktów pomocniczych, przyspieszaczy wulkanizacji, żywic fenolowych, środków aromatyzujących i zapachowych, agrochemikaliów, pestycydów oraz farmaceutyków.
Technicznie, wiele produktów syntetyzuje się z aldehydu propionowego. Obejmują one w szczególności 1‑propanol, 1‑propyloaminę, kwas propionowy.
Inne aldehydy alifatyczne
Aldehydy alifatyczne, zawierające łańcuch o długości od 7 do 13 atomów węgla, są powszechnie stosowane jako kompozycje zapachowe w perfumach.
RRmQNexA3fdSE1
Na zdjęciu stoją trzy różne flakony perfum. Przed nimi leżą kwiaty. Opisano:
1. Heptanal nawias, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, nawias, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, zamknięcie nawiasu, indeks dolny, pięć, koniec indeksu dolnego, C H O, zamknięcie nawiasu. Na zdjęciu różne owoce w całości i przekrojone, na przykład banany, winogrona, pomarańcze. Podpis pod zdjęciem: Posiada przyjemny zapach owocowy.,
2. Oktanal nawias, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, nawias, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, zamknięcie nawiasu, indeks dolny, sześć, koniec indeksu dolnego, C H O, zamknięcie nawiasu. Na zdjęciu przekrojone pomarańcze. Podpis pod zdjęciem: Bezbarwna ciecz o zapachu pomarańczy, naturalnie występuje w olejkach cytrusowych., 3. Nonanal nawias, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, nawias, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, zamknięcie nawiasu, indeks dolny, siedem, koniec indeksu dolnego, C H O, zamknięcie nawiasu. Zdjęcie przedstawia rozwinięte kwiaty róż. Podpis pod zdjęciem: Występuje w olejku cynamonowym, olejku cytronelowym, olejku cytrynowym i olejku różanym. W syntezie chemicznej może służyć m.in. do otrzymywania alkoholu izostearylowego i dekanalu. Znajduje także zastosowanie w przemyśle perfumeryjnym., 4. Dekanal nawias, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, nawias, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, zamknięcie nawiasu, indeks dolny, osiem, koniec indeksu dolnego, C H O, zamknięcie nawiasu. Zdjęcie przedstawia liście kolendry. Są pierzastodzielne. Podpis pod zdjęciem: Jest głównym składnikiem (17%) olejku z ziół kolendrowych. Ponadto jest ważnym składnikiem cytrusów, podobnie jak oktanal., 5. Undekanal nawias, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, nawias, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, zamknięcie nawiasu, indeks dolny, dziewięć, koniec indeksu dolnego, C H O, zamknięcie nawiasu. Zdjęcie przedstawia leżącą na kuchennej desce przekrojoną na pół cytrynę. Obok niej leży kilka papryczek oraz świeży rozmaryn. Podpis pod zdjęciem: Bezbarwna, oleista ciecz. Undekanal ma świeży, lekko ziołowy zapach. Naturalnie występuje w olejkach cytrusowych., 6. Dodekanal nawias, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, nawias, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, zamknięcie nawiasu, indeks dolny, dziesięć, koniec indeksu dolnego, C H O, zamknięcie nawiasu. Na zdjęciu są kwiaty fiołków. Mają lancetowate działki kielicha. Podpis pod zdjęciem: Bezbarwna ciecz o przyjemnym fiołkowym zapachu. Występuje naturalnie w olejkach cytrusowych.
Na zdjęciu stoją trzy różne flakony perfum. Przed nimi leżą kwiaty. Opisano:
1. Heptanal nawias, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, nawias, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, zamknięcie nawiasu, indeks dolny, pięć, koniec indeksu dolnego, C H O, zamknięcie nawiasu. Na zdjęciu różne owoce w całości i przekrojone, na przykład banany, winogrona, pomarańcze. Podpis pod zdjęciem: Posiada przyjemny zapach owocowy.,
2. Oktanal nawias, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, nawias, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, zamknięcie nawiasu, indeks dolny, sześć, koniec indeksu dolnego, C H O, zamknięcie nawiasu. Na zdjęciu przekrojone pomarańcze. Podpis pod zdjęciem: Bezbarwna ciecz o zapachu pomarańczy, naturalnie występuje w olejkach cytrusowych., 3. Nonanal nawias, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, nawias, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, zamknięcie nawiasu, indeks dolny, siedem, koniec indeksu dolnego, C H O, zamknięcie nawiasu. Zdjęcie przedstawia rozwinięte kwiaty róż. Podpis pod zdjęciem: Występuje w olejku cynamonowym, olejku cytronelowym, olejku cytrynowym i olejku różanym. W syntezie chemicznej może służyć m.in. do otrzymywania alkoholu izostearylowego i dekanalu. Znajduje także zastosowanie w przemyśle perfumeryjnym., 4. Dekanal nawias, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, nawias, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, zamknięcie nawiasu, indeks dolny, osiem, koniec indeksu dolnego, C H O, zamknięcie nawiasu. Zdjęcie przedstawia liście kolendry. Są pierzastodzielne. Podpis pod zdjęciem: Jest głównym składnikiem (17%) olejku z ziół kolendrowych. Ponadto jest ważnym składnikiem cytrusów, podobnie jak oktanal., 5. Undekanal nawias, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, nawias, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, zamknięcie nawiasu, indeks dolny, dziewięć, koniec indeksu dolnego, C H O, zamknięcie nawiasu. Zdjęcie przedstawia leżącą na kuchennej desce przekrojoną na pół cytrynę. Obok niej leży kilka papryczek oraz świeży rozmaryn. Podpis pod zdjęciem: Bezbarwna, oleista ciecz. Undekanal ma świeży, lekko ziołowy zapach. Naturalnie występuje w olejkach cytrusowych., 6. Dodekanal nawias, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, nawias, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, zamknięcie nawiasu, indeks dolny, dziesięć, koniec indeksu dolnego, C H O, zamknięcie nawiasu. Na zdjęciu są kwiaty fiołków. Mają lancetowate działki kielicha. Podpis pod zdjęciem: Bezbarwna ciecz o przyjemnym fiołkowym zapachu. Występuje naturalnie w olejkach cytrusowych.
Aldehydy są bardzo często wykorzystywane jako składniki kompozycji zapachowych.
Źródło: dostępny w internecie: www.pixabay.pl, domena publiczna.
Aldehydy aromatyczne
Benzaldehyd (aldehyd benzoesowy)
Jest najbardziej popularnym aldehydem z grupy aldehydów aromatycznych, stosowanym w wielu gałęziach przemysłu. Używany jest do produkcji barwników, substancji zapachowych, również w przemyśle spożywczym oraz farmacji. Jest także dobrym rozpuszczalnikiem żywic, olejów, estrów i celulozy.
Ro7wS8U5s0wpU
Na zdjęciu jest wzór strukturalny. Sześcioczłonowy pierścień z trzema wiązaniami podwójnymi ma na górze wiązanie pojedyncze prowadzące do atomu węgla. Atom węgla po lewej stronie łączy się wiązaniem podwójnym z atomem tlenu, a po prawej stronie wiązaniem pojedynczym z atomem wodoru. Wzór sumaryczny aldehydu benzoesowego: .
Wzór strukturalny benzaldehydu
Źródło: dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/, licencja: CC BY-SA 3.0.
RNfHCbkvKOFTT
Na zdjęciu jest plaster miodu. Na plastrze znajdują się pszczoły.
Benzaldehyd jest stosowany jako środek odstraszający pszczoły. Niewielką ilość roztworu benzaldehydu umieszcza się w pobliżu plastrów miodu. Pszczoły odsuwają się od miodu, aby uniknąć oparów i wtedy pszczelarz może usunąć ramy z miodem bez ryzyka ukąszenia.
Źródło: dostępny w internecie: https://pixabay.com/pl/, domena publiczna.
bg‑gold
Zastosowanie ketonów
KetonyketonyKetony mogą zawierać grupy alifatyczne lub aromatyczne, które wpływają na właściwości i zastosowania tych związków. Przykłady zastosowań przedstawiono poniżej.
Ketony alifatyczne
RNl7uYUrMNg5F1
Butanon, wzór sumaryczny C 4 Ha 8 O, znalazł zastosowanie w produkcji tworzyw sztucznych, tekstyliów oraz w produktach gospodarstwa domowego, takich jak lakiery, zmywacze farb, kleje, sprawdza się również jako środek czyszczący.
Na zdjęciu na stole znajdują się różne kleje w tubkach. Jest również przełamana plastikowa rurka, a nad nią klej wyciskany z tubki.
Butanon rozpuszcza polistyren i wiele innych tworzyw sztucznych, dlatego często jest sprzedawany jako „cement” do łączenia części zestawów modelarskich.
3‑hydroksybutanon (acetoina), wzór sumaryczny, C 4 Ha 8 O 2, bezbarwna ciecz o przyjemnym, maślanym zapachu.
Na zdjęciu stojące w jednym rzędzie papierosy elektroniczne.
Acetoina występuje w maśle i olejkach eterycznych. Stosowana jest w przemyśle spożywczym jako środek aromatyzujący, który nadaje maślany zapach (np. w pieczywie).
Ponadto znalazła zastosowanie w postaci aromatu w papierosach elektronicznych, nadając im maślany lub karmelowy posmak.
Butanodion (diacetyl, dwumetyloglikosal), wzór sumaryczny C 4 Ha 6 O 2.
Występuje w maśle i olejkach eterycznych.
Na zdjęciu na desce kuchennej leży kostka masła. Obok masła gałązki rozmarynu. W tle w miseczce znajduje się główka czosnku.
Diacetyl, podobnie jak acetoina, jest związkiem, który nadaje masłu charakterystyczny smak. Z tego powodu, producenci środków aromatyzujących masła, margaryny lub podobnych produktów na bazie oleju, dodają zazwyczaj diacetyl i acetoinę (wraz z beta‑karotenem dla żółtego koloru), aby uzyskać końcowy produkt o smaku masła, w przeciwnym razie ten smak nie jest zbyt wyrazisty.
Ketony aromatyczne
R1Hx3A1y8XYsv1
Acetofenon, wzór sumaryczny C 8 ha 8 O, jest stosowany jako kompozycja zapachowa przypominająca migdały, wiśnie jaśmin lub truskawki.
Zdjęcie przedstawia kwiaty jaśminu. Acetofenon – najprostszy z ketonów aromatycznych. Powszechnie stosowany w syntezie organicznej do produkcji farmaceutyków.
Benzofenon, wzór sumaryczny C 13 ha 10 O, to diarylketon szeroko stosowany jako blok budulcowy w chemii organicznej.
Na zdjęciu na piasku leży ręcznik, a na nim krem do opalania oraz okulary.
Benzofenon stosowany jest w produkcji leków, kosmetyków i środków owadobójczych. Jego pochodne znalazły zastosowanie w filtrach przeciwsłonecznych oraz jako bloker UV w opakowaniach z tworzyw sztucznych.
Polecenie 1
Czy wiesz, do czego wykorzystywane są aldehydy i ketony? Zapoznaj się z poniższą ilustracją interaktywną, która przedstawia zastosowania wybranych aldehydów i ketonów, a następnie rozwiąż ćwiczenia.
R1VcILL0WUoG01
Podział aldehydów i ketonów ze względu na ich zastosowanie. Aldehydy to: kroleina, cytronel, wanilina, formaldehyd, oligodial, aldehyd octowy. Ketony to: chloroacetofenol, BMK, keton malinowy i aceton. Opisano:
Aldehydy. Znajdują liczne zastosowania w syntezach organicznych, przemyśle spożywczym i kosmetycznym jako składniki kompozycji zapachowych i aromatów spożywczych.
1. Ilustracja przedstawia wzór strukturalny: łańcuch główny tworzy zygzak. Od lewej strony leżą: grupa metylenowa, atom węgla połączony na górze wiązaniem podwójnym z atomem tlenu, następnie od atomu węgla biegnie wiązanie do atomu wodoru. Akroleina C indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, H indeks dolny, cztery, koniec indeksu dolnego, O. Nazwa systematyczna: prop‑2-enal. Stosowana jako monomer do produkcji poliakroleiny. Polimer ten jest łatwo biodegradowalny i całkowicie nietoksyczny, dzięki czemu znajduje on zastosowanie w przemyśle kosmetycznym i medycynie. Stosowana jest także jako substrat do reakcji chemicznych.
2. Na ilustracji jest niedomknięty pięcioczłonowy pierścień. Łączy się z między innymi z dwiema grupami metylowymi. Cytronelal C indeks dolny, dziesięć, koniec indeksu dolnego, H indeks dolny, osiemnaście, koniec indeksu dolnego, O. Nazwa systematyczna: 3,7‑dimetylookt‑6-enal. Cytronelal ma właściwości odstraszające owady, wykazuje dużą efektywność w odstraszaniu komarów. Stosowany w kompozycjach zapachowych do mydła i detergentów. Ważny półprodukt w syntezie związków zapachowych.
3. Na ilustracji jest wzór strukturalny. Zbudowany jest z sześcioczłonowego pierścienia z trzema wiązaniami podwójnymi . Na górze łączy się on z atomem węgla, a ten z grupą OH, na dole z grupą OH, a po prawej stronie na dole z atomem tlenu, który z kolei łączy się z grupą metylową. Wanilina C indeks dolny, osiem, koniec indeksu dolnego, H indeks dolny, osiem, koniec indeksu dolnego, O indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego. Nazwa systematyczna: 4‑hydroksy‑3-metoksybenzaldehyd. Środek zapachowy w przemyśle spożywczym. Stosowana jako składnik perfum i kosmetyków oraz półprodukt w przemyśle farmaceutycznym.
4. Na ilustracji jest wzór strukturalny. Tworzy go atom węgla, który na górze łączy się wiązaniem podwójnym z atomem tlenu, a na dole symetrycznie pod lewej i prawej stronie łączy się z atomem wodoru. Formaldehyd C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O. Nazwa systematyczna: metanal. Inaczej aldehyd mrówkowy. Konserwant oraz środek odkażający stosowany przy produkcji tuszów do rzęs, utwardzaczy i lakierów do paznokci, mydeł, odżywek do włosów i szamponów itp. Stosowany w karmach dla zwierząt. Powszechnie stosowany do utrwalania preparatów anatomicznych. W wielu krajach jest niezalecany jako składników kosmetyków.
5. Na ilustracji jest wzór strukturalny. Zbudowany jest z dwóch przylegających do siebie sześcioczłonowych pierścieni. Pierścień po prawej stronie ma jedno wiązanie podwójne, po lewej żadnego. We wzorze są także dwa atomy tlenu i jeden atom wodoru. Poligodial C indeks dolny, piętnaście, koniec indeksu dolnego, H indeks dolny, dwadzieścia dwa, koniec indeksu dolnego, O indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego. Aldehyd stosowany do ochrony roślin uprawnych. Związek ten zniechęca owady do jedzenia opryskanej rośliny.6. Na ilustracji jest wzór strukturalny. Zbudowany jest z atomu węgla, który po lewej stronie łączy się z grupą metylową, na górze wiązaniem podwójnym z atomem tlenu, a po prawej stronie z atomem wodoru. Aldehyd octowy C indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O. Nazwa systematyczna: etanal. W przemyśle aldehyd octowy jest używany do produkcji kwasu octowego, bezwodnika octowego, chloroformu, pentaerytrytu i wielu innych związków. Podobnie jak aldehyd mrówkowy ulega reakcjom kondensacji z fenolem i aminami, w wyniku których tworzą się żywice syntetyczne.
Ketony. Są składnikami kompozycji zapachowych i przypraw spożywczych stosowane jako rozpuszczalniki stosowane jako półprodukty w syntezie chemicznej chloro- i bromopochodne ketony są stosowane jako środki trujące.
1. Na ilustracji jest wzór strukturalny. Zbudowany jest z sześcioczłonowego pierścienia z trzema wiązaniami podwójnymi, który po prawej stronie łączy się z atomem węgla - ten łączy się na górze wiązaniem podwójnym z atomem tlenu. Kolejny atom węgla łączy się z atomem chloru. Chloroacetofenon. Nazwa systematyczna: 2‑chloro‑1-fenyloetanon. Pochodna acetofenonu, stosowany jako drażniący bojowy środek trujący (lakrymator). Głównie przez siły policyjne wielu państw na świecie. Najczęściej służy do eleboracji granatów dymnych pocisków artyleryjskich w postaci mieszaniny termosublimacyjnej (pirotechnicznej).
2. Na ilustracji jest wzór strukturalny. Zbudowany jest z sześcioczłonowego pierścienia z trzema wiązaniami podwójnymi. Po prawej stronie jest zygzakowaty łańcuch. Drugi atom węgla w tym łańcuchu łączy się na dole wiązaniem podwójnym z atomem tlenu. BMK. Nazwa systematyczna: 1‑fenylo‑2-propanon. Inaczej fenyloaceton. Jest półproduktem w syntezie amfetaminy. Istnieje kilka uzasadnionych zastosowań BMK, takich jak produkcja farmaceutycznego leku propyl‑heksedryna. Jest to związek niedozwolony.
3. Na ilustracji jest wzór strukturalny. Zbudowany jest z sześcioczłonowego pierścienia z trzema wiązaniami podwójnymi. Po lewej stronie na dole łączy się z grupą OH. Po prawej stronie u góry łączy się z zygzakowatym łańcuchem, w którym trzeci - przedostatni atom węgla na górze łączy się wiązaniem podwójnym z atomem tlenu. Keton malinowy C indeks dolny, dziesięć, koniec indeksu dolnego, H indeks dolny, dwanaście, koniec indeksu dolnego, O indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego. Nazwa systematyczna: 4-(4‑hydroksyfenylo)-butan‑2-on. Stosowany w przemyśle spożywczym głównie w aromatach spożywczych i w przemyśle perfumeryjnym w niektórych kompozycjach perfumeryjnych.
4. Na ilustracji jest wzór strukturalny, w którym atom węgla po lewej stronie oraz po prawej stronie u góry łączy się z grupą metylową, a po prawej stronie na dole wiązaniem podwójnym z atomem tlenu. Aceton C indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, H indeks dolny, sześć, koniec indeksu dolnego, O. Nazwa systematyczna: propan‑2-on, 2‑propanon, propanon, keton dimetylowy. Najbardziej uniwersalny i szeroko stosowany keton. Stanowi składnik farb, lakierów, klejów, zmywaczy do paznokci środków czystości.
Podział aldehydów i ketonów ze względu na ich zastosowanie. Aldehydy to: kroleina, cytronel, wanilina, formaldehyd, oligodial, aldehyd octowy. Ketony to: chloroacetofenol, BMK, keton malinowy i aceton. Opisano:
Aldehydy. Znajdują liczne zastosowania w syntezach organicznych, przemyśle spożywczym i kosmetycznym jako składniki kompozycji zapachowych i aromatów spożywczych.
1. Ilustracja przedstawia wzór strukturalny: łańcuch główny tworzy zygzak. Od lewej strony leżą: grupa metylenowa, atom węgla połączony na górze wiązaniem podwójnym z atomem tlenu, następnie od atomu węgla biegnie wiązanie do atomu wodoru. Akroleina C indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, H indeks dolny, cztery, koniec indeksu dolnego, O. Nazwa systematyczna: prop‑2-enal. Stosowana jako monomer do produkcji poliakroleiny. Polimer ten jest łatwo biodegradowalny i całkowicie nietoksyczny, dzięki czemu znajduje on zastosowanie w przemyśle kosmetycznym i medycynie. Stosowana jest także jako substrat do reakcji chemicznych.
2. Na ilustracji jest niedomknięty pięcioczłonowy pierścień. Łączy się z między innymi z dwiema grupami metylowymi. Cytronelal C indeks dolny, dziesięć, koniec indeksu dolnego, H indeks dolny, osiemnaście, koniec indeksu dolnego, O. Nazwa systematyczna: 3,7‑dimetylookt‑6-enal. Cytronelal ma właściwości odstraszające owady, wykazuje dużą efektywność w odstraszaniu komarów. Stosowany w kompozycjach zapachowych do mydła i detergentów. Ważny półprodukt w syntezie związków zapachowych.
3. Na ilustracji jest wzór strukturalny. Zbudowany jest z sześcioczłonowego pierścienia z trzema wiązaniami podwójnymi . Na górze łączy się on z atomem węgla, a ten z grupą OH, na dole z grupą OH, a po prawej stronie na dole z atomem tlenu, który z kolei łączy się z grupą metylową. Wanilina C indeks dolny, osiem, koniec indeksu dolnego, H indeks dolny, osiem, koniec indeksu dolnego, O indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego. Nazwa systematyczna: 4‑hydroksy‑3-metoksybenzaldehyd. Środek zapachowy w przemyśle spożywczym. Stosowana jako składnik perfum i kosmetyków oraz półprodukt w przemyśle farmaceutycznym.
4. Na ilustracji jest wzór strukturalny. Tworzy go atom węgla, który na górze łączy się wiązaniem podwójnym z atomem tlenu, a na dole symetrycznie pod lewej i prawej stronie łączy się z atomem wodoru. Formaldehyd C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O. Nazwa systematyczna: metanal. Inaczej aldehyd mrówkowy. Konserwant oraz środek odkażający stosowany przy produkcji tuszów do rzęs, utwardzaczy i lakierów do paznokci, mydeł, odżywek do włosów i szamponów itp. Stosowany w karmach dla zwierząt. Powszechnie stosowany do utrwalania preparatów anatomicznych. W wielu krajach jest niezalecany jako składników kosmetyków.
5. Na ilustracji jest wzór strukturalny. Zbudowany jest z dwóch przylegających do siebie sześcioczłonowych pierścieni. Pierścień po prawej stronie ma jedno wiązanie podwójne, po lewej żadnego. We wzorze są także dwa atomy tlenu i jeden atom wodoru. Poligodial C indeks dolny, piętnaście, koniec indeksu dolnego, H indeks dolny, dwadzieścia dwa, koniec indeksu dolnego, O indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego. Aldehyd stosowany do ochrony roślin uprawnych. Związek ten zniechęca owady do jedzenia opryskanej rośliny.6. Na ilustracji jest wzór strukturalny. Zbudowany jest z atomu węgla, który po lewej stronie łączy się z grupą metylową, na górze wiązaniem podwójnym z atomem tlenu, a po prawej stronie z atomem wodoru. Aldehyd octowy C indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O. Nazwa systematyczna: etanal. W przemyśle aldehyd octowy jest używany do produkcji kwasu octowego, bezwodnika octowego, chloroformu, pentaerytrytu i wielu innych związków. Podobnie jak aldehyd mrówkowy ulega reakcjom kondensacji z fenolem i aminami, w wyniku których tworzą się żywice syntetyczne.
Ketony. Są składnikami kompozycji zapachowych i przypraw spożywczych stosowane jako rozpuszczalniki stosowane jako półprodukty w syntezie chemicznej chloro- i bromopochodne ketony są stosowane jako środki trujące.
1. Na ilustracji jest wzór strukturalny. Zbudowany jest z sześcioczłonowego pierścienia z trzema wiązaniami podwójnymi, który po prawej stronie łączy się z atomem węgla - ten łączy się na górze wiązaniem podwójnym z atomem tlenu. Kolejny atom węgla łączy się z atomem chloru. Chloroacetofenon. Nazwa systematyczna: 2‑chloro‑1-fenyloetanon. Pochodna acetofenonu, stosowany jako drażniący bojowy środek trujący (lakrymator). Głównie przez siły policyjne wielu państw na świecie. Najczęściej służy do eleboracji granatów dymnych pocisków artyleryjskich w postaci mieszaniny termosublimacyjnej (pirotechnicznej).
2. Na ilustracji jest wzór strukturalny. Zbudowany jest z sześcioczłonowego pierścienia z trzema wiązaniami podwójnymi. Po prawej stronie jest zygzakowaty łańcuch. Drugi atom węgla w tym łańcuchu łączy się na dole wiązaniem podwójnym z atomem tlenu. BMK. Nazwa systematyczna: 1‑fenylo‑2-propanon. Inaczej fenyloaceton. Jest półproduktem w syntezie amfetaminy. Istnieje kilka uzasadnionych zastosowań BMK, takich jak produkcja farmaceutycznego leku propyl‑heksedryna. Jest to związek niedozwolony.
3. Na ilustracji jest wzór strukturalny. Zbudowany jest z sześcioczłonowego pierścienia z trzema wiązaniami podwójnymi. Po lewej stronie na dole łączy się z grupą OH. Po prawej stronie u góry łączy się z zygzakowatym łańcuchem, w którym trzeci - przedostatni atom węgla na górze łączy się wiązaniem podwójnym z atomem tlenu. Keton malinowy C indeks dolny, dziesięć, koniec indeksu dolnego, H indeks dolny, dwanaście, koniec indeksu dolnego, O indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego. Nazwa systematyczna: 4-(4‑hydroksyfenylo)-butan‑2-on. Stosowany w przemyśle spożywczym głównie w aromatach spożywczych i w przemyśle perfumeryjnym w niektórych kompozycjach perfumeryjnych.
4. Na ilustracji jest wzór strukturalny, w którym atom węgla po lewej stronie oraz po prawej stronie u góry łączy się z grupą metylową, a po prawej stronie na dole wiązaniem podwójnym z atomem tlenu. Aceton C indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, H indeks dolny, sześć, koniec indeksu dolnego, O. Nazwa systematyczna: propan‑2-on, 2‑propanon, propanon, keton dimetylowy. Najbardziej uniwersalny i szeroko stosowany keton. Stanowi składnik farb, lakierów, klejów, zmywaczy do paznokci środków czystości.
Grafika interaktywna pt. „Zastosowanie aldehydów i ketonów”
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Ćwiczenie 1
R1TvvflGsKUtf
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
R1gMwe2Fbm6IE
Ćwiczenie 2
Przyporządkuj opisy do odpowiedniego związku. aceton Możliwe odpowiedzi: 1. uniwersalny i szeroko stosowany jako rozpuszczalnik, 2. środek ochrony roślin uprawnych, 3. składnik farb, lakierów i klejów, 4. półprodukt w przemyśle farmaceutycznym, 5. zniechęca owady do jedzenia opryskanej rośliny, 6. środek zapachowy w przemyśle spożywczym, 7. stosowany w kosmetyce i medycynie, 8. składnik perfum i kosmetyków, 9. bojowy środek trujący, 10. polimer tego związku jest biodegradowalny i nietoksyczny wanilina Możliwe odpowiedzi: 1. uniwersalny i szeroko stosowany jako rozpuszczalnik, 2. środek ochrony roślin uprawnych, 3. składnik farb, lakierów i klejów, 4. półprodukt w przemyśle farmaceutycznym, 5. zniechęca owady do jedzenia opryskanej rośliny, 6. środek zapachowy w przemyśle spożywczym, 7. stosowany w kosmetyce i medycynie, 8. składnik perfum i kosmetyków, 9. bojowy środek trujący, 10. polimer tego związku jest biodegradowalny i nietoksyczny chloroacetofenon Możliwe odpowiedzi: 1. uniwersalny i szeroko stosowany jako rozpuszczalnik, 2. środek ochrony roślin uprawnych, 3. składnik farb, lakierów i klejów, 4. półprodukt w przemyśle farmaceutycznym, 5. zniechęca owady do jedzenia opryskanej rośliny, 6. środek zapachowy w przemyśle spożywczym, 7. stosowany w kosmetyce i medycynie, 8. składnik perfum i kosmetyków, 9. bojowy środek trujący, 10. polimer tego związku jest biodegradowalny i nietoksyczny poligodial Możliwe odpowiedzi: 1. uniwersalny i szeroko stosowany jako rozpuszczalnik, 2. środek ochrony roślin uprawnych, 3. składnik farb, lakierów i klejów, 4. półprodukt w przemyśle farmaceutycznym, 5. zniechęca owady do jedzenia opryskanej rośliny, 6. środek zapachowy w przemyśle spożywczym, 7. stosowany w kosmetyce i medycynie, 8. składnik perfum i kosmetyków, 9. bojowy środek trujący, 10. polimer tego związku jest biodegradowalny i nietoksyczny akroleina Możliwe odpowiedzi: 1. uniwersalny i szeroko stosowany jako rozpuszczalnik, 2. środek ochrony roślin uprawnych, 3. składnik farb, lakierów i klejów, 4. półprodukt w przemyśle farmaceutycznym, 5. zniechęca owady do jedzenia opryskanej rośliny, 6. środek zapachowy w przemyśle spożywczym, 7. stosowany w kosmetyce i medycynie, 8. składnik perfum i kosmetyków, 9. bojowy środek trujący, 10. polimer tego związku jest biodegradowalny i nietoksyczny
Przyporządkuj opisy do odpowiedniego związku. aceton Możliwe odpowiedzi: 1. uniwersalny i szeroko stosowany jako rozpuszczalnik, 2. środek ochrony roślin uprawnych, 3. składnik farb, lakierów i klejów, 4. półprodukt w przemyśle farmaceutycznym, 5. zniechęca owady do jedzenia opryskanej rośliny, 6. środek zapachowy w przemyśle spożywczym, 7. stosowany w kosmetyce i medycynie, 8. składnik perfum i kosmetyków, 9. bojowy środek trujący, 10. polimer tego związku jest biodegradowalny i nietoksyczny wanilina Możliwe odpowiedzi: 1. uniwersalny i szeroko stosowany jako rozpuszczalnik, 2. środek ochrony roślin uprawnych, 3. składnik farb, lakierów i klejów, 4. półprodukt w przemyśle farmaceutycznym, 5. zniechęca owady do jedzenia opryskanej rośliny, 6. środek zapachowy w przemyśle spożywczym, 7. stosowany w kosmetyce i medycynie, 8. składnik perfum i kosmetyków, 9. bojowy środek trujący, 10. polimer tego związku jest biodegradowalny i nietoksyczny chloroacetofenon Możliwe odpowiedzi: 1. uniwersalny i szeroko stosowany jako rozpuszczalnik, 2. środek ochrony roślin uprawnych, 3. składnik farb, lakierów i klejów, 4. półprodukt w przemyśle farmaceutycznym, 5. zniechęca owady do jedzenia opryskanej rośliny, 6. środek zapachowy w przemyśle spożywczym, 7. stosowany w kosmetyce i medycynie, 8. składnik perfum i kosmetyków, 9. bojowy środek trujący, 10. polimer tego związku jest biodegradowalny i nietoksyczny poligodial Możliwe odpowiedzi: 1. uniwersalny i szeroko stosowany jako rozpuszczalnik, 2. środek ochrony roślin uprawnych, 3. składnik farb, lakierów i klejów, 4. półprodukt w przemyśle farmaceutycznym, 5. zniechęca owady do jedzenia opryskanej rośliny, 6. środek zapachowy w przemyśle spożywczym, 7. stosowany w kosmetyce i medycynie, 8. składnik perfum i kosmetyków, 9. bojowy środek trujący, 10. polimer tego związku jest biodegradowalny i nietoksyczny akroleina Możliwe odpowiedzi: 1. uniwersalny i szeroko stosowany jako rozpuszczalnik, 2. środek ochrony roślin uprawnych, 3. składnik farb, lakierów i klejów, 4. półprodukt w przemyśle farmaceutycznym, 5. zniechęca owady do jedzenia opryskanej rośliny, 6. środek zapachowy w przemyśle spożywczym, 7. stosowany w kosmetyce i medycynie, 8. składnik perfum i kosmetyków, 9. bojowy środek trujący, 10. polimer tego związku jest biodegradowalny i nietoksyczny
bg‑blue
Notatnik
R17TY7A3VUjRk
(Uzupełnij).
Źródło: Gromar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
plastyfikatory
plastyfikatory
zmiękczacze; substancje chem., które dodane do związków wielkocząsteczkowych zwiększają ich plastyczność, elastyczność, ciągliwość, a także obniżają temperaturę zeszklenia i mięknięcia
ketony
ketony
związki organiczne o cząsteczkach, w których grupa karbonylowa jest połączona z dwoma atomami węgla, tzn. z jednakowymi lub różnymi grupami organicznymi (alifatycznymi lub aromatycznymi)
