Wymieranie gatunków to zjawisko powszechne w procesie ewolucji: gdy jedne znikają, inne pojawiają się. W historii Ziemi wielkie wymierania były skutkiem globalnych katastrof naturalnych. Obecnie główną przyczyną zagłady jest człowiek, który budując cywilizację, bez umiaru eksploatuje środowisko.

R1KyUJ4Y0iwaZ
Szachownica kostkowata to roślina, która w Polsce objęta jest całkowitą ochroną gatunkową. Występuje na Pomorzu, w Wielkopolsce i na Podkarpaciu
Źródło: Michael Apel, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 3.0.
Aby zrozumieć poruszane w tym materiale zagadnienia, przypomnij sobie:
  • jak różnorodność genetyczna gatunku daje mu szansę na przetrwanie w zmieniających się warunkach;

  • jak do wymierania licznych gatunków przyczynia się człowiek;

  • jakie działania podejmuje się, by zapobiegać wymieraniu kolejnych gatunków.

Twoje cele
  • Wymienisz i opiszesz główne przyczyny wymierania roślin.

  • Podasz przykłady roślin wymarłych i zagrożonych wyginięciem w Polsce i na świecie.

iySpBFDxke_d5e170

1. Współczesne wymieranie roślin

Według „Czerwonej księgi gatunków zagrożonych”, publikowanej dwa razy w roku przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody i Jej Zasobów, zagrożonych wymarciem jest obecnie 24 914 gatunków roślin w skali świata, w tym 16 gatunków w Polsce (stan na kwiecień 2023 r.). Krytycznie zagrożony – co oznacza, że liczebność jego osobników jest skrajnie mała – w naszym kraju jest tylko jeden gatunek: mech rokiet płodny.

1
Polecenie 1
R162PzNcIgKse
Wyszukaj w dostępnych źródłach informację o miejscach występowania rokietu płodnego w Polsce. Wymień trzy działania, które podjęto w celu ochrony tego gatunku. (Uzupełnij).
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

W „Polskiej czerwonej księdze roślin” (2014) wymieniono 102 gatunki roślin narażone na wyginięcie, 102 gatunki zagrożone wyginięciem i 111 gatunków krytycznie zagrożonych wyginięciem. Określono także 42 gatunki roślin całkowicie wymarłe lub wymarłe w naturze. Niektóre z nich nie są bezpowrotnie stracone – można je jeszcze znaleźć na stanowiskach naturalnych poza naszym krajem, a inne, np. sasankę zwyczajną, uprawia się już tylko w ogrodach.

Do najważniejszych powodów wymierania roślin należą:

  • zanikanie lub przekształcanie siedlisk naturalnych,

  • zanieczyszczenie środowiska,

  • nadmierna eksploatacja zasobów roślin przez człowieka,

  • celowa eliminacja gatunków (np. niszczenie chwastów),

  • wymarcie gatunku mutualistycznegomutualizmgatunku mutualistycznego,

  • wypieranie przez gatunki inwazyjnegatunki inwazyjnegatunki inwazyjne.

Galeria zdjęć roślin uznanych za wymarłe w Polsce

Zdarza się, że gatunki uważane za całkowicie wymarłe udaje się odnaleźć w środowisku naturalnym. Należą do nich np. pięciornik płonny, znaleziony w 2008 r. na dwóch stanowiskach na Dolnym Śląsku, przetacznik stokrotkowy, którego występowanie odnotowano w 2009 r. w Karkonoszach, oraz sitniczka drobna, którą w 2010 r. zaobserwowano na kilku stanowiskach na Lubelszczyźnie.

Galeria zdjęć roślin rzadko występujących w Polsce

1
Polecenie 2
Ro4j51WPESwmb
Odszukaj w dostępnych źródłach przykład jednego gatunku rośliny zagrożonej w Polsce, niewymienionego w podręczniku. Dokonaj jego charakterystyki. Uwzględnij informacje o siedlisku rośliny i prawdopodobnej przyczynie jej niskiej liczebności. (Uzupełnij).
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Ciekawostka

Nie tylko rośliny wymierają. W ostatnim stuleciu w Polsce wyginęło lub znajduje się na granicy wymarcia wiele grzybów. Głównymi powodami tego zjawiska są: zmniejszanie się powierzchni lasów naturalnych, kwaśne deszcze, a także nadmierne eksploatowanie zasobów grzybów kapeluszowych.

iySpBFDxke_d5e280

2. Zanikanie naturalnych siedlisk

Głównym powodem wymierania roślin jest niszczenie i przekształcanie ekosystemów naturalnych. Wiele rzadkich gatunków roślin przestaje istnieć, ponieważ ich stanowiska ulegają zmianie.

  • W wyniku wyrębu lasów i zarastania polan wymiera obuwik pospolity – największy i najokazalszy polski gatunek storczyka. Spośród 250 znanych stanowisk tego gatunku do dziś zachowała się jedynie połowa. W wyniku wycinki lasów i zmiany ich składu gatunkowego zagrożona wyginięciem jest także ciemiężyca czarna – bylinabylinabylina występująca na Roztoczu.

RRGcO1qk413FQ
Ciemiężyca czarna
Źródło: Tomorrow Sp. z o.o., Nova, ProchyMichal, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
  • W wyniku osuszania ekosystemów wymierają rzadkie rośliny wilgotnych łąk, jak storczyki (np. storczyk cuchnący), mieczyki (np. mieczyk błotny) i niektóre kosaćce.

RadfpLhxgyfCT
Storczyk cuchnący
Źródło: Hans Hillewaert, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.
  • W wyniku zaburzenia stosunków wodnych w ekosystemach giną także rośliny torfowiskowe, np. będąca reliktemreliktreliktem polodowcowym brzoza karłowata. W Polsce gatunek ten występuje jedynie na trzech torfowiskach, które obecnie podlegają ochronie jako rezerwaty przyrody. Ze względu na użytkowanie gospodarcze położonych wokół nich terenów grozi im osuszenie. Jeżeli tak się stanie, brzoza karłowata w Polsce zaniknie.

1
Polecenie 3
RI2zRZUF8c4Zm
Około 1300 r. na Wyspie Wielkanocnej miała miejsce katastrofa ekologiczna. Wyszukaj informacje na jej temat w dostępnych źródłach. Wymień skutki i prawdopodobne przyczyny tego wydarzenia w aspekcie lokalnym i globalnym. (Uzupełnij).
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
bg‑gray2

Słonoroślowy rezerwat przyrody Owczary

Bagna i torfowiska to siedliska szczególnie zagrożone działalnością człowieka. W celu ochrony cennych przyrodniczo obszarów zakłada się rezerwaty i parki narodowe – rezerwat Owczary chroni słone bagna z rzadko spotykaną w Polsce roślinnością słonolubną (halofilną).

R1ZCUYBPQscKy
Wirtualna wycieczka przedstawia rezerwat Owczary. Po kliknięciu pojawia się napis: "Rezerwat Owczary powstał w 1959 roku w celu ochrony słonego bagna z rzadko spotykaną w Polsce roślinnością słonolubną (halofilną). Mieści się w obniżeniu terenu pomiędzy polami uprawnymi. Na obszarze rezerwatu znajdują się cztery słone źródła, z których jeszcze pod koniec XX wieku wypływały wody tworzące płytkie bajorka. Rozwijały się w nich słonorośla, między innymi spotykana w Morzu Bałtyckim rupia morska." Obok tekstu znajduje się zdjęcie rupii morskiej. Na nim, pod wodą znajduje się kępa jasnozielonych, wąskich i długich liści, przypominających źdźbła trawy. Po kliknięciu strzałki w prawo pojawia się tekst: "Obecnie, między innymi wskutek zaczopowania jednego ze źródeł solanki i zmniejszania zasolenia terenu poprzez wody opadowe, rezerwat zagrożony jest ekspansją trzciny pospolitej. Zarasta ona nieckę, odcinając dopływ światła roślinom światłolubnym, które mają duże wymagania świetlne i powodując ich ustępowanie. Rezerwat leży w pobliżu Buska‑Zdroju." Obok tekstu znajduje się zdjęcie przedstawiające trzcinę zwyczajną. Ma zielone łodygi i liście oraz suche, brązowe kłosy. W tle widać błękitne niebo. Po zamknięciu ramki z opisem pojawia się widok na rezerwat przyrody. Można wybrać jeden z czterech widoków: łany zboża (ukazujący pole zarośnięte suchym już zbożem, gdzie po kliknięciu przycisku "opis" pojawia się ramka z tekstem: "Obszar rezerwatu otoczony jest przez pola uprawne"), źródło solanki (gdzie widać niewielkie oczko wodne, w którym po przybliżeniu pojawia się ramka z opisem "Rupia morska jest niepozorną słonolubną rośliną wodną, w Polsce wymierającą"; po kliknięciu przycisku "opis" pojawia się ramka z tekstem: "Na terenie rezerwatu biją źródła chlorkowo‑siarczanowe. Do przeżycia w tak słonej wodzie przystosowane są jedynie niektóre rośliny. Większość roślin przy podwyższonym stężeniu soli w podłożu wysycha." ), widok ze wzgórza (ukazujący rezerwat z góry, widać dużo zielonej roślinności i pojedyncze drzewa w oddali; po kliknięciu przycisku "opis" pojawia się ramka z tekstem: "Słone bagno znajduje się w niecce zasilanej przez źródła z solanką") oraz widok od wschodu (gdzie po przybliżeniu pojawia się ramka z opisem i zdjęciem trzciny pospolitej: "Trzcina jest rośliną kosmopolityczną - występuje na wszystkich kontynentach i w większości stref klimatycznych. Jest też rośliną bardzo ekspansywną, która ze względu na dużą tolerancję ekologiczną łatwo zadomawia się w pobliżu wszelkich zbiorników wodnych i wypiera inne rośliny. W rezerwacie Owczary zarośla trzcinowe przyczyniają się do ustępowania chronionych gatunków słonolubnych", po kliknięciu przycisku "opis" pojawia się ramka z tekstem: "Na obszarze rezerwatu następuje ekspansja trzciny pospolitej. Bez podjęcia odpowiednich działań, polegających na wykaszaniu trzcinowisk i uniemożliwieniu dłuższej stagnacji słonej wody na obszarze rezerwatu, słonolubna roślinność prawdopodobnie skazana jest na zaniknięcie"). Po kliknięciu przycisku kompasu w menu na dole pojawia się mapa rezerwatu, w formie pięciokąta, na której zaznaczono punkty widokowe opisane wcześniej. Po kliknięciu przycisku "księga" pojawia się opis przedstawiony na wstępie. Po kliknięciu przycisku "położenie" pojawia się mapa Polski z zaznaczonym miejscem położenia rezerwatu, na Wyżynie Małopolskiej.
Rezerwat Owczary
Źródło: PANORAMIX, tylko do użytku edukacyjnego na zpe.gov.pl.
Ciekawostka

Dla wielu gatunków roślin zagrożenie stanowi regulacja rzek. W wyniku prowadzenia prac na Odrze praktycznie wyginęła nadbrzeżyca nadrzeczna – rzadki gatunek z rodziny goździkowatych.

RTF8tZ7wam91p
Nadbrzeżyca nadrzeczna
Źródło: Olivier Pichard, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
iySpBFDxke_d5e350

3. Nadmierna eksploatacja roślin

Rośliny są źródłem pożywienia i surowców przemysłowych, a w niektórych przypadkach także cennych substancji leczniczych. Aby ułatwić ich pozyskiwanie, a przy tym chronić rośliny dziko rosnące, zaczęto uprawiać gatunki najbardziej pożądane.

  • Świetlik łąkowy, roślina wykorzystywana m.in. w przemyśle medycznym i kosmetycznym, jest niezwykle trudna w uprawie. Z tego powodu pozyskiwana jest jedynie z natury. W 2023 r. Polsce świetlik nie jest rośliną zagrożoną wyginięciem, ale w wyniku dalszej eksploatacji może to ulec zmianie.

R1E8nIOiw5ZQS
Świetlik łąkowy
Źródło: Enrico Blasutto, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
  • Do gatunków zagrożonych z powodu nadmiernego zbioru należy rosnący dziko na obszarze Ameryki Północnej żeń‑szeń pięciolistny. Jego korzeń, przypominający sylwetkę człowieka, uznawany był od wieków za przedmiot magiczny i źródło zdrowia. W XVIII w. płacono za ten specyfik kilkanaście razy więcej niż za złoto. Dziś pozyskuje się go z upraw i stosuje w suplementach diety jako środek dodający energii, pozwalający zachować witalność i poprawiający odporność. W tradycyjnej medycynie chińskiej bardziej ceniony jest żeń‑szeń pochodzący z natury, co prowadzi do dalszego trzebienia tej rośliny w środowisku.

R1QEsIVCjpTZf
Żeń‑szeń pięciolistny
Źródło: FloraFarm GmbH / Katharina Lohrie, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 3.0.

Obecnie wyginięcie grozi także wielu gatunkom tropikalnych drzew. Ze względu na swoje cenne drewno są one masowo pozyskiwane z lasów tropikalnych.

  • Dalbergia szerokolistna dostarcza palisandru indyjskiego – drewna wykorzystywanego do produkcji ekskluzywnych mebli i galanterii drzewnej.

  • Na granicy wymarcia znalazło się również azjatyckie drzewo agarowe Aquilaria crassna. Intensywny i niezwykły zapach jego drewna sprawia, że jest ono pożądanym dodatkiem do perfum i kadzideł używanych podczas ceremonii religijnych w krajach arabskich, Indiach i Chinach.

Wiele roślin pozyskuje się z natury ze względu na ich walory estetyczne. Te, które mają oryginalne kształty lub wyjątkowo okazałe, piękne kwiaty, są chętnie nabywane przez kolekcjonerów i uprawiane jako rośliny ozdobne. Największą popularnością cieszą się sukulenty (np. kaktusy, agawy, aloesy) i storczyki.

Zagrożeniem dla naturalnych populacji tych roślin jest chęć posiadania przez kolekcjonerów okazów z natury, a nie pochodzących z uprawy. Za unikatowe okazy są gotowi zapłacić naprawdę duże kwoty.

  • Wyginięciem zagrożony jest rosnący w Meksyku echinokaktus Grusona, sprzedawany pod nazwą handlową „poduszka teściowej”. Mimo że jego naturalna populacja liczy jedynie 250 osobników, nadal stanowi jeden z najczęściej sprzedawanych i uprawianych gatunków kaktusów.

  • Podobnie rzecz ma się z niektórymi gatunkami roślin mięsożernych, zwłaszcza dzbanecznikami, które też są chętnie uprawiane przez kolekcjonerów.

R1ZorX1vznLZb
Echinokaktus Grusona
Źródło: Karelj, Wikimedia Commons, domena publiczna.
1
Polecenie 4
RUHICN6sahZHq
Szachownica kostkowata
Źródło: Joanna Boisse, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.
R1WkKGvWTxzxu
Szachownica kostkowata to bylina z rodziny liliowatych, krytycznie zagrożona w Polsce. Rośnie na wilgotnych łąkach, torfowiskach, bagnach i brzegach strumieni. Kierując się jej wyglądem, postaw hipotezy wyjaśniające spadek liczebności tego gatunku. (Uzupełnij).
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Ciekawostka

W Grecji, w wyniku nadmiernego pozyskiwania z natury, zagrożone wyginięciem są pospolite rośliny zielne używane do celów kulinarnych, jak oregano, majeranek i szałwia. Objęto je częściową ochroną gatunkową do końca 2018 r. Na własny użytek można było zebrać tylko 500 g tych ziół, a na ich zbiór komercyjny trzeba mieć specjalne zezwolenie.

iySpBFDxke_d5e435

4. Rolnictwo – skuteczne tępienie niepożądanych roślin

Sporą część gatunków występujących w agrocenozachagrocenozaagrocenozach ludzie traktują jako chwasty, ponieważ obniżają one jakość i wielkość plonu. Do walki z nimi używa się głównie herbicydówherbicydyherbicydów.

  • W wyniku stosowania herbicydów niemal całkowicie wymarł miłek szkarłatny, niegdyś występujący pośród upraw zbóż i roślin okopowych.

ReTXcIw2Qu6yK
Miłek szkarłatny.
Źródło: Stefan.lefnaer, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.
  • Z powodu wzrastającej chemizacji rolnictwa, a także stosowania coraz skuteczniejszych metod oczyszczania ziarna, z polskiego krajobrazu znika rosnący przy uprawach zbóż kąkol polny.

R1LtmXFFlZMpk
Kąkol polny
Źródło: Stefan.lefnaer, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.

Sposób użytkowania gruntów rolnych również wpływa na wymieranie niektórych roślin. Nadmierne nawożenie łąk sprzyja rozwojowi traw, które zabierają miejsce innym roślinom. Zaprzestanie wypasania zwierząt na ciepłolubnych murawach przyczynia się do zasiedlania ich przez drzewa i krzewy, pod którymi zmieniają się warunki świetlne. Prowadzi to do wymierania roślin stepowych, np. dyptamu jesionolistnego.

RBhO2O9ZFL2aR
Dyptam jesionolistny
Źródło: Szelter, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.

Rolnictwo stanowi ponadto ogromne zagrożenie dla roślin wodnych. Nadmierne użyźnianie pól sprawia, że do wód spływają bardzo duże ilości nawozów sztucznych. Prowadzi to do eutrofizacji wódeutrofizacja wódeutrofizacji wód (zakwitu wód), czyli silnego wzrostu liczebności protistów. Z tego powodu zanika na przykład poryblin jeziorny, którego miejscem życia są jeziora o wodach ubogich w składniki pokarmowe. Ginie również aldrowanda pęcherzykowata, niewielka roślina chwytająca larwy komarów i drobny narybek.

RFXucMv10YRiM
Aldrowanda pęcherzykowata
Źródło: Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.
Ciekawostka

Niektóre rośliny uważane za chwasty mogą stać się roślinami uprawnymi. W 2011 r. brytyjscy naukowcy wykazali, że nasiona nawrotu polnego i żmijowca babkowatego posiadają wysoką zawartość nienasyconych kwasów tłuszczowych omega‑3. Obecnie rośliny te uprawia się na szeroką skalę.

1
Polecenie 5
R19eCxFXHkQ1f
W Muzeum Łąki w Owczarach w województwie lubuskim w 2004 r. założono ogródek chwastów. Uprawia się w nim ok. 20 rzadkich gatunków roślin tępionych powszechnie w rolnictwie. Gromadzi się także ich nasiona. Jakie znaczenie ma takie miejsce dla zachowania bioróżnorodności? (Uzupełnij).
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
iySpBFDxke_d5e502

5. Zmiana relacji międzygatunkowych w ekosystemach

Wiele roślin jest zagrożonych wyginięciem, ponieważ człowiek wprowadził do ich ekosystemów gatunki inwazyjne. Mogą nimi być silni konkurenci, którzy lepiej radzą sobie w nowym dla nich środowisku, gdyż nie mają naturalnych wrogów. Tak dzieje się np. w przypadku barszczu Sosnowskiego i czeremchy amerykańskiej.

Do zagłady licznych gatunków roślin mogą też doprowadzić zwierzęta roślinożerne. Sprowadzenie np. do Australii i na otaczające ją wyspy oceaniczne kóz zakończyło się wymarciem wielu endemicznychendemitendemicznych gatunków roślin. Zwierzęta te nie miały na tym kontynencie naturalnych wrogów, intensywnie mnożyły się i zgryzały siewki kiełkujących roślin, uniemożliwiając ich rozwój. Podobna sytuacja miała miejsce na atlantyckiej Wyspie Świętej Heleny. Sprowadzone tam w XVIII w. kozy spustoszyły jej florę, wyrządzając ogromne szkody w tamtejszych lasach hebanowych.

Niektóre rośliny wymierają, ponieważ wyginął gatunek, z którym żyły w symbioziesymbiozasymbiozie (np. zwierzę uczestniczące w zapylaniu kwiatów albo rozsiewaniu nasion). Dzieje się tak, gdy organizmy łączy bardzo silna (obowiązkowa) relacja mutualistyczna.

  • Przykładowe więzi tego rodzaju obserwowano między endemicznymi gatunkami wyspy Mauritius – ptakiem dodo i drzewem Sideroxylon grandiflorum, zwanym też drzewem dodo. W połowie XX w., ok. 250 lat po wytępieniu dodo, odnotowano drastyczny spadek liczebności populacji tych drzew. Przetrwało ich tylko 13, w dodatku tych w bardzo sędziwym wieku. Okazało się, że nasiona tych drzew rozsiewały dodo, żywiąc się ich owocami. Soki trawienne ptaków nadtrawiały grube osłony nasion, umożliwiając im kiełkowanie. Drzewo uratowano przed zagładą, sprowadzając na wyspę Mauritius indyki, ptaki zbliżone wielkością do dodo, które zajęły ich niszę ekologicznąnisza ekologicznaniszę ekologiczną. Od tego momentu populacja drzew Sideroxylon grandiflorum stale zwiększa swoją liczebność.

R1RcLp3bj16qk
Młode drzewo Sideroxylon grandiflorum
Źródło: Abu Shawka, Wikimedia Commons, domena publiczna.
Ciekawostka

Pochodząca z Hawajów palma hawajska znajduje się obecnie na granicy wyginięcia. Wymarły już wszystkie owady, które potrafiły zapylać jej kwiaty. Jedynym ratunkiem okazało się ręczne przenoszenie pyłku przez człowieka.

RPTjSx8PA7Mh3
Palma hawajska (Brighamia insignis)
Źródło: James Steakley, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
1
Polecenie 6
RlZRUdOpUbHsW
Orzesznica wyniosła to zagrożone wyginięciem drzewo z Ameryki Południowej, dostarczające orzechów brazylijskich. Ginie, ponieważ w środowisku naturalnym wymierają dwa gatunki zwierząt, z którymi pozostaje ona w relacjach nieantagonistycznych. Wyjaśnij, o jakie zwierzęta może chodzić i na czym polega ich rola w rozwoju orzesznicy. (Uzupełnij).
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
iySpBFDxke_d5e622

Podsumowanie

Obecnie do głównych przyczyn wymierania roślin należą:

  • zanik siedlisk naturalnych i związana z tym zmiana warunków środowiska, np. wylesianie, osuszanie terenów podmokłych;

  • nadmierne pozyskiwanie przez człowieka roślin ze środowiska, np. w celach kolekcjonerskich, leczniczych;

  • tępienie roślin uważanych za niepożądane;

  • zmiany relacji międzygatunkowych w ekosystemach poprzez wprowadzanie gatunków inwazyjnych lub niszczenie symbiontów.

bg‑azure

Praca domowa

11
Ćwiczenie 1
Rp94DJ0sdNdJ9
Wybierz rzadki gatunek rośliny i wskaż przyczyny jego zagrożenia. (Uzupełnij).
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
21
Ćwiczenie 2
R1dU8NH1hRlRT
Będąc w terenie, rozejrzyj się wokół i ustal, w jakim ekosystemie się znajdujesz. Wymień działające w nim czynniki, które mogą prowadzić do wymierania roślin. (Uzupełnij).
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
iySpBFDxke_d5e687

Słownik

agrocenoza
agrocenoza

inaczej biocenoza uprawna; ekosystem sztuczny, wytworzony na terenach użytkowanych rolniczo, charakteryzujący się bardzo małą różnorodnością gatunkową

bylina
bylina

trwała, wieloletnia roślina zielna, corocznie odnawiająca pęd nadziemny z zimujących pąków podziemnych (np. rabarbar, konwalia, krwawnica) lub przyziemnych (np. lebiodka zwyczajna, zimotrwałe złocienie)

endemit
endemit

gatunek zasiedlający niewielki obszar i niewystępujący poza nim; często na obszarach izolowanych geograficznie (wyspy, jeziora), o specyficznych warunkach środowiskowych

eutrofizacja wód
eutrofizacja wód

proces gromadzenia się w zbiornikach i ciekach wodnych pierwiastków biogennych (tj. węgla, wodoru, tlenu, azotu, siarki i fosforu) podnoszących żyzność wód; źródłem tych pierwiastków są ścieki komunalne i przemysłowe oraz rozprowadzane na polach nawozy sztuczne

gatunki inwazyjne
gatunki inwazyjne

gatunki, które są obce dla danego ekosystemu i mogą wyrządzać szkody w środowisku, gospodarce lub negatywnie wpływać na zdrowie ludzi

herbicydy
herbicydy

środki chwastobójcze, substancje stosowane do hamowania rozwoju bądź niszczenia roślin występujących tam, gdzie są niepożądane

mutualizm
mutualizm

jeden ze sposobów współżycia dwóch gatunków przynoszących sobie wzajemne korzyści

nisza ekologiczna
nisza ekologiczna

związek populacji ze środowiskiem; oznacza zajmowaną przez gatunek przestrzeń fizyczną wraz z oddziałującymi na nią czynnikami środowiska

relikt
relikt

(łac. relictus – pozostawiony) gatunek, który niegdyś miał szeroki zasięg występowania, jednak z powodu niekorzystnej zmiany warunków środowiskowych obszar ten znacznie się zawęził

symbioza
symbioza

rodzaj związku pomiędzy dwoma organizmami, w którym oba z nich odnoszą obopólne korzyści i nie mogą bez siebie samodzielnie funkcjonować

iySpBFDxke_d5e745

Zadania

1
Pokaż ćwiczenia:
11
Ćwiczenie 1
R1F74QuWQdLRJ
Wskaż prawidłowe dokończenie zdania:

W rezerwacie przyrody Owczary leżącym w pobliżu Buska-Zdroju chroniona jest: Możliwe odpowiedzi: 1. roślinność słonolubna, 2. roślinność cieniolubna, 3. trzcina pospolita, 4. roślinność przystosowana do życia w środowisku suchym (sukulenty)
Źródło: Adrianna Oramus-Gür, licencja: CC BY-SA 3.0.
1
Ćwiczenie 2
RRL3Yi1GC8fdG
Wskaż bezpośrednie powody spadku bioróżnorodności. Możliwe odpowiedzi: 1. zanikanie siedlisk i ekosystemów naturalnych, 2. wprowadzanie do środowiska gatunków inwazyjnych, 3. stosowanie herbicydów w rolnictwie, 4. wymieranie gatunków mutualistycznych, 5. tworzenie parków narodowych i rezerwatów przyrody, 6. prowadzenie badań naukowych
Źródło: Adrianna Oramus-Gür, licencja: CC BY-SA 3.0.
12
Ćwiczenie 2
RwY3qUtmFFc9M1
Zaznacz poprawne dokończenie zdania.

W przypadku roślin wypieranie gatunków rodzimych przez gatunki inwazyjne jest efektem: Możliwe odpowiedzi: 1. konkurencji., 2. protokooperacji., 3. pasożytnictwa., 4. mutualizmu.
Źródło: Katarzyna Lech, licencja: CC BY-SA 3.0.
2
Ćwiczenie 3
R1H0Iq4IrwRx2
Łączenie par. Oceń, czy poniższe stwierdzenia są prawdziwe czy fałszywe.. W Polsce zagrożonych wymarciem jest więcej gatunków roślin niż w skali świata.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. W „Polskiej czerwonej księdze roślin" z 2014 r. określono gatunki wymarłe oraz te, którym grozi wyginięcie.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Rośliny uznane w Polsce za wymarłe w naturze nie występują już nigdzie na świecie.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Zdarza się, że gatunki uważane za całkowicie wymarłe są obserwowane w środowisku naturalnym.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
Źródło: Adrianna Oramus-Gür, licencja: CC BY-SA 3.0.
23
Ćwiczenie 3
RNKMgEwkh582M
Uzupełnij poniższy tekst, tak aby przedstawiał prawdziwe informacje. Zanikanie lub przekształcanie 1. osuszanie, 2. nadmierna eksploatacja, 3. pestycydów, 4. symbiozie, 5. wycinka lasów, 6. zapylania, 7. siedlisk, 8. rolnictwa naturalnych jest jednym z głównych czynników prowadzących do wymierania roślin. Szczególnym zagrożeniem dla środowiska naturalnego jest działalność człowieka, m.in. 1. osuszanie, 2. nadmierna eksploatacja, 3. pestycydów, 4. symbiozie, 5. wycinka lasów, 6. zapylania, 7. siedlisk, 8. rolnictwa mokradeł, 1. osuszanie, 2. nadmierna eksploatacja, 3. pestycydów, 4. symbiozie, 5. wycinka lasów, 6. zapylania, 7. siedlisk, 8. rolnictwa zasobów naturalnych, 1. osuszanie, 2. nadmierna eksploatacja, 3. pestycydów, 4. symbiozie, 5. wycinka lasów, 6. zapylania, 7. siedlisk, 8. rolnictwa w celu pozyskania drewna, przekształcanie obszarów naturalnych na potrzeby 1. osuszanie, 2. nadmierna eksploatacja, 3. pestycydów, 4. symbiozie, 5. wycinka lasów, 6. zapylania, 7. siedlisk, 8. rolnictwa czy przemysłu, a także nadmierne stosowanie 1. osuszanie, 2. nadmierna eksploatacja, 3. pestycydów, 4. symbiozie, 5. wycinka lasów, 6. zapylania, 7. siedlisk, 8. rolnictwa i nawozów chemicznych. Niektóre rośliny żyją w 1. osuszanie, 2. nadmierna eksploatacja, 3. pestycydów, 4. symbiozie, 5. wycinka lasów, 6. zapylania, 7. siedlisk, 8. rolnictwa z określonymi gatunkami zwierząt w celu 1. osuszanie, 2. nadmierna eksploatacja, 3. pestycydów, 4. symbiozie, 5. wycinka lasów, 6. zapylania, 7. siedlisk, 8. rolnictwa lub {rozprzestrzeniania] nasion. Ich wymieranie skutkuje wymieraniem roślin, z którymi są związane.
Źródło: Adrianna Oramus-Gür, licencja: CC BY-SA 3.0.
2
Ćwiczenie 4
R1XnEHES1yuck1
Łączenie par. Oceń prawdziwość zdań i zaznacz odpowiedź Prawda lub Fałsz.. Rośliny wilgociolubne są bezużyteczne, dlatego osuszanie terenów bagiennych może odbywać się bez przeszkód.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Osoby, które nadużywają środków piorących, przyczyniają się do eutrofizacji wód.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Okazy storczyków, które wyrosły na polnej drodze, należy w celu ich ochrony wykopać i przenieść do ogrodu.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Dowodem miłości do przyrody jest zbieranie wiosennych kwiatów na łąkach.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Stosowanie pestycydów przyczynia się do wymierania niektórych roślin wodnych.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Krzyżowanie sasanki otwartej z ozdobną odmianą sasanki zwiększa jej różnorodność genetyczną.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Wypasanie zwierząt na wilgotnych łąkach jest metodą ochrony niektórych rzadkich roślin.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
Źródło: Katarzyna Lech, licencja: CC BY-SA 3.0.
bg‑azure

Notatnik

Rzv9e1IKfCYHa
(Uzupełnij).
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.