Zdjęcie przedstawia japońską ulicę. Przez jezdnie przechodzą tłumy Azjatów. Na drugim planie widać sklepy z szyldami w języku japońskim.
Zdjęcie przedstawia japońską ulicę. Przez jezdnie przechodzą tłumy Azjatów. Na drugim planie widać sklepy z szyldami w języku japońskim.
Empiryzm brytyjski
Źródło: Pixabay, domena publiczna.
Filozofowie od dawna zastanawiali się, czy można wskazać przyczyny tego, że ludzie żyją w społeczeństwach i powołują w celu regulowania życia społecznego władzę, prawa oraz różne społeczne instytucje. Jedni z nich byli skłonni przyznać, że w człowiek w ogóle może być człowiekiem jedynie wówczas, gdy żyje w społeczeństwie, więc nie można wyobrazić sobie go poza społeczeństwem. Najkrócej to stanowisko wyraża maksyma Arystotelesa: Człowiek jest istotą społeczną. Inni przyjmowali, że społeczeństwo powstaje wskutek umowy. Ludzie z pewnych powodów umawiają się, że podporządkują się przewidzianej w umowie formie wspólnego życia. Oba rozwiązania mają swoje miejsce w dziejach myśli filozoficznej. Najciekawsze interpretacje koncepcji umowy społecznej pojawiły się w XVII oraz XVIII wieku, a spośród nich najbardziej znacząca jest koncepcja Johna Locke’a. Brytyjskiego filozofa, który w swojej interpretacji idei umowy zawarł szereg propozycji dotyczących kształtu społeczeństwa charakterystycznych dla rodzącego się wówczas nurtu europejskiego liberalizmu. Przedmiotem twojej pracy będą główne tezy wersji umowy społecznej według Locke’a. Koncepcja umowy społecznej nie była oderwaną od rzeczywistości konstrukcją teoretyczną. Lockezamierzał nie tylko wyjaśnić w niej powody powstania społeczeństwa i jego instytucji, ale również pokazać cele organizacji społecznej oraz jej pożądany ustrój. Aby dobrze zrozumieć projekt Locke’a, należy pamiętać, że jego koncepcji umowy społecznej towarzyszyły dwie inne – koncepcja prawa natury oraz stanu natury.
Prawo natury
Prawo natury
W koncepcji prawa natury Locke zamyka swój pogląd na fundament ludzkiego życia. Opiera prawo natury na przesłankach teologicznych, wywodząc je z ogólnego, bożego celu stworzenia świata. Prawo natury określa niezbywalne właściwości ludzkiego życia, może być przedmiotem poznania i jest jasne dla wszystkich racjonalnych istot. Naturalnym prawem człowieka jest, zdaniem Locke’a, dążenie do szczęścia oraz wolność i równość w dążeniu do dysponowania sobą i owocami swojej pracy (własnością). Prawa te ludzie mogą zawrzeć w ustanowionej przez siebie konstytucji.
Stan natury
Stan natury
Stan natury to wg Locke’a prespołeczna sytuacja człowieka, czyli sytuacja braku władzy publicznej i prawa pozytywnego. W stanie natury człowiekowi przysługuje prawo do zupełnej wolności w dysponowaniu własnością i dlatego każda jednostka dysponuje uprawnieniami (władzami) do podejmowania wszelkich działań, które zmierzają do ścigania, sądzenia i karania naruszających to prawo. W książce Locke’a czytamy:
87. Człowiek rodzi się, jak to już zostało udowodnione, z prawem do całkowitej wolności i nieograniczonego korzystania ze wszystkich uprawnień i przywilejów prawa natury w takim stopniu, w jakim są do tego uprawnieni wszyscy pozostali ludzie na świecie. Z natury więc dysponuje on władzą nie tylko zachowania swej własności, to znaczy swego życia, wolności i majątku przed wyrządzaniem krzywd czy atakami innych ludzi, ale też sądzenia i karania łamiących to prawo.
Dlaczego porzucamy stan natury?
Dlaczego porzucamy stan natury?
Najpoważniejszą niedogodnością życia w stanie natury są trudności w realizacji jednostkowych uprawnień, ponieważ nie każdy człowiek jest w stanie skutecznie, zachowując rozumną miarę, ścigać, sądzić i karać naruszających prawo natury.
13. Co do tej dziwnej doktryny, a mianowicie, że w stanie natury każdy ma władzę wykonywania prawa natury, nie wątpię, iż zostanie postawiony zarzut, że to niedorzeczne, by ludzie mieli być sędziami we własnych sprawach, ponieważ miłość własna będzie ich czynić stronniczymi wobec siebie samych i ich przyjaciół. Z drugiej zaś strony, złośliwość, namiętności i chęć zemsty spowodują, iż będą oni tak dalece karać innych, że nie nastąpi nic innego niż zamęt i chaos. Bóg zaś z pewnością po to powołał rząd, by ten powstrzymywał gwałt i stronniczość wśród ludzi. Chętnie przyznam, iż rząd obywatelski jest właściwym środkiem na niedogodności stanu natury.
W stanie natury brakuje poza tym ujednoliconego i spisanego prawa, bezstronnych sędziów i narzędzi skutecznej egzekucji wyroków. Dlatego rozum podsuwa człowiekowi ideę umowy społecznej.
Umowa społeczna
Umowa społeczna
Umowa między jednostkami ma doprowadzić do bezpiecznego i pełniejszego respektowania praw natury. Drogą do tego ma być powołanie społeczeństwa jako wspólnoty politycznej (obywatelskiej), czyli takiej, która dysponuje władzą tworzenia i egzekwowania prawa oraz prawem użycia siły. Jednostki powierzają wspólnocie swoje uprawnienia z założeniem, że instytucje powołane przez wspólnotę będą skuteczne w obronie praw natury.
95. Skoro wszyscy ludzie są, jak to już zostało powiedziane wolni, równi i niezależni w stanie natury, nikt nie może bez własnej zgody zostać tego stanu pozbawiony i poddany władzy politycznej innego. Jedyny sposób, w jaki można oddać swą naturalną wolność i nałożyć okowy społeczeństwa obywatelskiego, jest ugoda z innymi dotycząca połączenia i zjednoczenia się z nimi w społeczności, zawarta dla zapewnienia im wygody, bezpieczeństwa i pokojowego współżycia, a także dla zabezpieczenia prawa korzystania z ich własności oraz lepszej ochrony przed wszystkimi, którzy nie należą do wspólnoty.
Ustrój społeczny wynika, zdaniem Locke’a, z rozumnego dążenia do zabezpieczenia prawa natury. Prawo jest podstawą (osią) stanu społecznego.
Stan społeczny
Stan społeczny
Ustrój społeczny wynika, zdaniem Locke’a, z rozumnego dążenia do zabezpieczenia prawa natury. Prawo jest podstawą (osią) stanu społecznego.
Polecenie 1
Zapoznaj się z wywiadem z doktor Karoliną Wigurą‑Kuisz. Odpowiedz na pytanie: dlaczego umowa społeczna jest konieczna?
Zapoznaj się z wywiadem z doktor Karoliną Wigurą‑Kuisz. Odpowiedz na pytanie: dlaczego umowa społeczna jest konieczna?
Zapoznaj się z wywiadem z doktor Karoliną Wigurą‑Kuisz. Odpowiedz na pytanie: dlaczego umowa społeczna jest konieczna?
Wysłuchaj wywiadu z dr Karoliną Wigurą‑Kuisz. Odpowiedz na pytanie: dlaczego umowa społeczna jest konieczna?
R11DlY52oK7Rt
(Uzupełnij).
R1HHVgd9dw0Mz
Film z wywiadem z doktor Karoliną Wigurą‑Kuisz.
Film z wywiadem z doktor Karoliną Wigurą‑Kuisz.
Film edukacyjny Stan natury.
Wykłada dr Karolina Wigura–Kuisz.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Film edukacyjny Stan natury.
Wykłada dr Karolina Wigura–Kuisz.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Film z wywiadem z doktor Karoliną Wigurą‑Kuisz.
Polecenie 2
Czym różniły się koncepcje umowy społecznej według Locke'a i Rousseau?
R1E9sCs5kh13a
(Uzupełnij).
Polecenie 3
Zapoznaj się z opisem komiksu i opisz poglądy występujących w nim osób.
Zapoznaj się z opisem komiksu i opisz poglądy występujących w nim osób.
Zapoznaj się z opisem komiksu i opisz poglądy występujących w nim osób.
Przeczytaj komiks i opisz poglądy występujących w nim osób.
R1S3gAMOrlEFf
(Uzupełnij).
R5QsT5HcHJAYN
Komiks, w którym występują trzy młode kobiety. Miejsce akcji – ulica. Obrazek pierwszy: widać uciekającego z torebką damską mężczyznę oraz trzy młode kobiety. Pierwsza kobieta krzyczy: On ukradł mi torebkę! Ucieka! Druga kobieta mówi: Powinnaś go schwytać i ukarać. Obrazek drugi: Pierwsza kobieta: A jeśli złodziej okaże się silniejszy ode mnie? Druga kobieta: Masz prawo do ścigania i karania naruszających Twoje naturalne prawa! Trzecia kobieta: Czy masz do tego prawo? Obrazek trzeci: Pierwsza kobieta: Chyba sobie nie poradzę, ale jeśli go złapię, to zamknę go na dwa lata w mojej piwnicy… Druga kobieta: To trudno. Obrona twojej własności jest twoją sprawą. Obrazek czwarty: Pierwsza kobieta: Nieważne, nienawidzę złodziejstwa! Druga kobieta: Masz prawo di ukarania złodzieja w sposób, który podpowiada ci rozum. Trzecia kobieta: Czy to będzie sprawiedliwe? Obrazek piąty: Pierwsza kobieta: Rozum mi niczego nie podpowiada, odczuwam wielką nienawiść do niego. Trzecia kobieta: Aby uniknąć niesprawiedliwości umówmy się i razem powołajmy kogoś, kto będzie potrafił schwytać i sprawiedliwie ukarać złodzieja!
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Podstawowe zasady regulujące relacje obywateli i władzy
Źródłem władzy publicznej jest wola jednostek (ludu) wyrażona w umowie:
Rp8MdbayBnva51
Obraz przedstawia portret dojrzałego mężczyzny. Mężczyzna jest odwrócony lewym półprofilem do widza. Jego długie, siwe, układające się włosy sięgają mu niemal do ramion. Twarz mężczyzny jest bardzo szczupła, pociągła. Jego nos jest długi, haczykowaty. Oczy są osadzone głęboko. Na twarzy mężczyzny widoczne są zmarszczki.
John Locke (1632–1704) – brytyjski filozof, polityk i ekonomista, twórca nowożytnej postaci empiryzmu oraz twórca liberalizmu; główne dzieło z zakresu filozofii politycznej – Dwa traktaty o rządzie
Źródło: domena publiczna.
Wolność jednostki jest niezbywalna, więc może być ograniczona jedynie w sytuacji naruszenia wolności innych; ograniczenie to powinno być ujęte w prawie (wolno czynić wszystko z wyjątkiem tego, co jest zabronione przez prawo).
Władza publiczna jest ograniczona i oceniana ze względu na realizację celu, do którego została powołana, odpowiedzialna przed obywatelami i usuwalna.
Uczestnictwo w społeczeństwie politycznym jest dobrowolne, ponieważ człowiek powinien podlegać tylko tej władzy, którą wybierze.
Poszczególne władze w rządzie powinny być rozdzielone i zrównoważone (podział władz).
Poszczególne władze powinny być rozdzielone i zrównoważone (podział władz).
Władza wykonawcza działa na zasadzie prerogatywy, czyli możliwości samodzielnego działania przekazanej przez legislatywę; jak to określił Locke – władzy działania według własnego uznania dla dobra publicznego.
Zasady powyższe znajdujemy aktualnie w doktrynie i praktyce politycznej liberalizmu.
Ćwiczenie 1
Zaznacz prawidłową odpowiedź.
Slajd 1 z 6
R13kbrati07kg
1. John Locke tworzył w wieku: Możliwe odpowiedzi: 1. XVII., 2. XIX., 3. XX., 4. XII.
RETwVyo8uEzuY
2. Koncepcja umowy społecznej J. Locke’a jest źródłem doktryny: Możliwe odpowiedzi: 1. anarchizmu., 2. rojalizmu., 3. liberalizmu., 4. konserwatyzmu.
R17Y8BBha1fN4
3. Z koncepcji J. Locke’a wynika w kwestii wolności zasada: Możliwe odpowiedzi: 1. Można czynić wszystko, co nie jest prawnie zabronione., 2. Można czynić to tylko, co jest prawnie dozwolone., 3. Można czynić wszystko to, co prowadzi do zwiększenia indywidualnej wolności., 4. Można czynić wszystko pod warunkiem niepodważania roli rządu.
RUa59cv5AAvGw
4. Do praw natury nie należy: Możliwe odpowiedzi: 1. prawo do owoców pracy., 2. prawo do wyboru poglądów politycznych., 3. prawo do wolności osobistej., 4. prawo do życia.
Rg9LJqU9mbz76
5. Celem umowy społecznej jest: Możliwe odpowiedzi: 1. powołanie nowej władzy publicznej., 2. akceptacja stanu natury., 3. zniesienie praw natury., 4. powołanie wspólnoty politycznej.
Rm0ybRfHja1sd
6. W poglądach J. Locke’a nie spotkamy aprobaty dla koncepcji: Możliwe odpowiedzi: 1. stanu natury., 2. państwa teokratycznego., 3. umowy społecznej., 4. prawa natury.
R1ZP1E7Zihq2x
Ćwiczenie 2
Wybierz spośród określeń te, które trafnie oddają rozumienie władzy w filozofii Locke’a. Możliwe odpowiedzi: 1. Źródłem władzy jest wola jednostek., 2. Raz wybrana władza staje się nieusuwalna., 3. Władza jest oceniana ze względu na kryterium skuteczności w budowaniu potęgi państwa., 4. Władza jest odpowiedzialna przed suwerenem., 5. Jednostka powinna podlegać tylko tej władzy, którą wybierze.
RhUC1oUFVp7Ez
Ćwiczenie 3
Ułóż poprawne zakończenia zdań. Zdaniem J. Locke’a przejście od stanu natury do stanu społecznego jest powodowane… Możliwe odpowiedzi: 1. poszanowanie wolności innych., 2. trudności w realizacji praw natury., 3. prawo do życia, wolności i majątku. Wg Locke’a naturalne dla człowieka jest… Możliwe odpowiedzi: 1. poszanowanie wolności innych., 2. trudności w realizacji praw natury., 3. prawo do życia, wolności i majątku. W społeczeństwie liberalnym ograniczenie wolności jednostki może nastąpić w imię… Możliwe odpowiedzi: 1. poszanowanie wolności innych., 2. trudności w realizacji praw natury., 3. prawo do życia, wolności i majątku.
Ułóż poprawne zakończenia zdań. Zdaniem J. Locke’a przejście od stanu natury do stanu społecznego jest powodowane… Możliwe odpowiedzi: 1. poszanowanie wolności innych., 2. trudności w realizacji praw natury., 3. prawo do życia, wolności i majątku. Wg Locke’a naturalne dla człowieka jest… Możliwe odpowiedzi: 1. poszanowanie wolności innych., 2. trudności w realizacji praw natury., 3. prawo do życia, wolności i majątku. W społeczeństwie liberalnym ograniczenie wolności jednostki może nastąpić w imię… Możliwe odpowiedzi: 1. poszanowanie wolności innych., 2. trudności w realizacji praw natury., 3. prawo do życia, wolności i majątku.
Rc2tX1ZsMeIMr
Ćwiczenie 4
Spośród poniższych wybierz te powody ograniczeń wolności, które zaakceptowałby zwolennik koncepcji społeczeństwa według Locke’a. Możliwe odpowiedzi: 1. Wzrost znaczenia władzy., 2. Zwiększenie sumy wolności w społeczeństwie., 3. Ograniczenie władz jednostki do indywidualnego karania naruszeń prawa natury., 4. Poszanowanie wolności innych., 5. Zwiększenie dominacji zbiorowości nad jednostką.
Słownik
prawo natury
prawo natury
(łac. lex naturalis) zbiór norm, które obowiązują niezależnie od tego czy zostały potwierdzone i uznane przez władzę państwową; ich źródłem jest wyznawany system wartości
prawo pozytywne (stanowione)
prawo pozytywne (stanowione)
prawo tworzone przez człowieka, najczęściej przez odpowiednie władze państwowe, przeciwstawiane, ze względu na genezę, prawu natury
