W sporze teologicznym - zamiast podsumowania
Jak łatwo zauważyć, pytanie o relację człowieka względem świata mimowolnie generuje pytania o relację między światem a Absolutem (Bogiem) oraz między człowiekiem a Absolutem (Bogiem). Są to oczywiście kwestie, które dotyczą wiary. Czy wiara w Boga stoi w sprzeczności z racjonalnością? Zdarzają się jednak próby racjonalnego udowodnienia konkretnych przekonań religijnych, które dają pewne pole do dyskusji. Należy tu jednak rozgraniczyć dwa zagadnienia. Po pierwsze, to, w co ktoś wierzy, jest jego osobistą, prywatną sprawą i nie powinno podlegać dyskusji. Każdy człowiek ma bowiem prawo do własnej wiary i czysto subiektywnych przekonań. Stwierdzenie typu: „Wierzę w Boga, to jest moja wiara, którą kieruję się w życiu”, dotyczy przekonań czysto subiektywnych i każdorazowo powinno być przyjmowane z szacunkiem, a nigdy nie powinno się spotykać z kpiną, szyderstwem czy próbą podważania. Jeśli jednak ktoś wyraża się już nie o swojej wierze (subiektywnych przekonaniach), lecz wygłasza sądy pokroju: „Istnienie Boga da się racjonalnie udowodnić”, „Prawdy mojej wiary są obiektywne i możliwe do weryfikacji za pomocą rozumu”, to odnosi się do obiektywnych faktów, nad którymi można, a nawet trzeba dyskutować. Oczywiście taka dyskusja powinna mieć przebieg merytoryczny i być oparta na uprzejmej, rzeczowej wymianie zdań i racjonalnych analiz. Właśnie takie jest źródło wszystkich racjonalnych dowodów na istnienie Boga. Możemy podać wiele ich przykładów, jednak powtarzające się w nich sposoby rozumowania jasno ukazują, że można je podzielić na cztery rodzaje: argument teleologicznyteleologiczny (nie mylić z pojęciem „teologiczny”), zwany też dowodem z celowości; argument ontologiczny (odwołujący się do zagadnienia ontologiiontologii); argument kosmogoniczny oraz argument moralny. Każdy z wymienionych jest do dziś żywo dyskutowany, a dysputanci dzielą się na obrońców argumentów oraz tych, którzy starają się je logicznie i rzeczowo podważyć.
Przeanalizuj poniższe dowody na istnienie Boga. Oceń, czy są przekonującymi argumentami. Rozważ, czy sposoby ich podważania wydają ci się wystarczające, aby je obalić.
Własnymi słowami przedstaw treść dowodu ontologicznego.
Własnymi słowami określ, w jaki sposób próbuje się podważyć moralny dowód na istnienie Boga.
Jeszcze raz przeanalizuj powyższy schemat. Zastanów się, które podejście jest ci bliższe – zwolenników dowodów, czy jego krytyków. Uzasadnij swoje stanowisko na wybranym z tabeli przykładzie.
Przeanalizuj treść poniższej ilustracji. Zapoznaj się z czterema dowodami na istnienie Absolutu oraz próbami ich podważenia. Zastanów się, czy przedstawione dowody wydają ci się wystarczające, czy raczej zgadzasz się z ich krytykami.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R14KjO6j9gQbK
Film przedstawia dowody na istnienie boga i argumenty je obalające
Jeszcze raz przeanalizuj powyższe rozumowania i ich krytykę. Jak uważasz, czy prawdziwa wiara potrzebuje filozoficznych (racjonalnych) dowodów?
Własnymi słowami wyjaśnij, dlaczego postawa agnostyków przypomina postawę sceptyków.
Własnymi słowami określ, na czym polega dowód ontologiczny.
Własnymi słowami określ, na czym polega dowód kosmologiczny.
Własnymi słowami opisz, na czym polegała krytyka dowodu moralnego.
Słownik
(łac. absolutus – bezwarunkowy, nieuwarunkowany, niezwiązany) jedno z podstawowych pojęć metafizyki, określające byt niczym nieuwarunkowany, pierwszą przyczynę i podstawę istnienia świata, bez której nie mógłby on powstać i istnieć; w znaczeniu teologicznym i religijnym Absolut utożsamiany jest z Bogiem
(gr. agnostos – powstrzymanie osądu, od a- oznaczającego zaprzeczenie i gnosis – wiedza, mniemanie) postawa wynikająca z przekonania, że w obliczu niemożliwości udowodnienia istnienia Boga, jak i niemożliwości zaprzeczenia Jego istnieniu, należy powstrzymać się od osądu w tej sprawie
rodzaj wiary w uduchowienie przyrody bez wyobrażeń bogów lub duchów
często występujący w pierwotnych wierzeniach pogląd, według którego zwierzęta, przedmioty i zjawiska mają duszę
(gr. atheos – bezbożność, od a- oznaczającego zaprzeczenie i theos – bóg) pogląd głoszący niewiarę w Boga, siły nadprzyrodzone lub dla nauki niepojęte; często wysuwa argument nienaukowości, logicznej sprzeczności i bezzasadności twierdzeń religijnych; ateizm jest więc przeciwieństwem teizmu, czyli wiary w Boga lub bogów
(łac. deus – bóg) przekonanie, że Bóg stworzył świat, lecz nie ingeruje w jego losy; deiści podzielają normy moralne głoszone przez religię, starają się uznawać dogmaty dla niej niezbędne, jednak wątpią w to, że Bóg przejawia zainteresowanie naszym ziemskim losem; częstą przyczyną przyjęcia postawy deistycznej jest niemożliwość pogodzenia istnienia ogromu zła moralnego na świecie z przekonaniem o dobrym Bogu, który ma nas w opiece i nad nami czuwa
poszczególne domeny filozofii, składające się na filozofię ogólnie rozumianą; historycznie pierwszą parcelację dyscyplin filozoficznych przedstawił Arystoteles, choć już w jego czasach znany był inny podział, zaproponowany przez szkoły hellenistyczne (stoików, epikurejczyków i sceptyków), dzielący filozofię na: etykę, logikę i fizykę; obecnie mówi się o sześciu klasycznych dyscyplinach filozoficznych, a więc tych dziedzinach wiedzy, które nie stały się niezależnymi naukami (są to: etyka, estetyka, epistemologia, aksjologia, metafizyka, ontologia); oprócz nich uprawiane są filozofie nauk szczegółowych (np. filozofia prawa, filozofia historii itp.) oraz konkretne dziedziny filozoficzne związane z różnymi naukami (np. etyka lekarska, moralność medycyny itp.)
dziedzina filozoficzna, która za przedmiot namysłu i badań obiera pojęcia ściśle związane z religią
(gr. telos – cel, kres, spełnienie) metoda celowego wyjaśniania zjawisk zachodzących w rzeczywistości; w ujęciu teleologicznym tłumaczymy zjawiska nie w sposób przyczynowy czy przyczynowo‑skutkowy, lecz celowy; oznacza to, że każde zjawisko analizujemy nie z perspektywy przyczyn jego zaistnienia, lecz skutku, jaki wywołało; jej inicjatorem był Arystoteles, który za jej pomocą tłumaczył zjawiska fizyczne
(gr. theos – bóg i logos – nauka) dziedzina wiedzy badająca zagadnienia z obszaru religii za pomocą metodologii i terminologii filozoficznej; nie jest nauką w pełnym znaczeniu tego słowa, gdyż jako pewnik przyjmuje kwestie, które pozostają w sferze wiary; stara się jednak w sposób racjonalny uzasadnić twierdzenia, które dla religii chrześcijańskiej mają kluczowe znaczenie
Zapoznaj się z poniższą prezentacją. Przeanalizuj pojawiające się w niej argumenty dotyczące dowodów na istnienie Boga, jak i krytyki, z jaką się spotkały. Zastanów się, czy zaproponowane argumenty są dla ciebie przekonujące i wystarczające. Oceń też, czy krytyka, z jaką się spotkały, wydaje ci się trafna.
Własnymi słowami opisz, na czym polega dowód teleologiczny.
Własnymi słowami opisz, na czym polegała krytyka dowodu kosmologicznego.
Własnymi słowami opisz, jaki wniosek wypływa z Russellowskiego żartu o imbryczku.