Zamiast teologii wzorem dla filozofii w coraz większym stopniu staje się nauka, a już w szczególności matematyka i geometria. Na wzór nauki filozofowie starają się opracować system myślenia ścisły i pewny. Zakładają, że sukces nauk przyrodniczych stanowi dowód skuteczności naukowej metody, i spodziewają się, że metoda ta sprawdzi się również w filozofii oraz że przyczyni się do postępu i ugruntowania wiedzy filozoficznej. Kwestii metody już Kartezjusz poświęca osobną rozprawę, najważniejsze dzieło Spinozy nosi tytuł Etyka w porządku geometrycznym dowiedziona, a jedno z głównych dzieł filozoficznych Hegla zatytułowane jest Nauka logiki. Filozofowie nowożytni nie tylko jednak wzorują się na nauce, lecz także starają się stworzyć filozoficzne podstawy metody naukowej. Nauka przyjmuje jakiś obraz świata i operuje określonymi pojęciami (takimi jak materia, przestrzeń czy energia), pojęcia te zaś wymagają filozoficznego uzasadnienia. Owe przedsięwzięcia prowadzą do coraz odważniejszych pomysłów reformy języka, który swą ścisłością ma dorównywać matematyce – w rezultacie filozofia staje się dziedziną coraz bardziej niedostępną i akademicką. Pisma Kanta czy Hegla dla laika są już praktycznie niezrozumiałe i wymagają specjalistycznych studiów.

ROWszzj5EpIcx1

Obraz przedstawia zestawienie pięciu różnych portretów. Są to portrety mężczyzn. Od lewej strony. Pierwszy portret przedstawia mężczyznę w średnim wieku. Mężczyzna ma pociągłą twarz i ostre rysy. Jego głowę okalają półdługie, ciemne włosy. Są lekko falujące. Mężczyzna ma ciemną oprawę oczu. Ma małe usta. Drugi portret przedstawia starszego mężczyznę. Mężczyzna jest łysiejący. Ma krótkie, rzadkie włosy. Mężczyzna ma gęstą, siwą brodę i wąsy. Jego nos jest wyraźnie zarysowany. Trzeci portret przedstawia starszego mężczyznę. Ma krótkie, ciemne włosy. Jego twarz jest szczupła. Ozdabia ją długa, siwiejąca broda i sumiaste wąsy. Mężczyzna ma ciemną oprawę oczu i wydatny nos. Pod szyją ma szeroką kryzę. Portret czwarty przedstawia młodego mężczyznę. Mężczyzna ma długą, pociągłą twarz. Jego twarz okalają długie aż do ramion włosy. Są falujące. Mężczyzna ma wydatny nos i charakterystyczny dołek w brodzie. Portret piaty przedstawia młodego mężczyznę. Mężczyzna ma na głowie dużą perukę. Falujące włosy sięgają mu poniżej ramion. Twarz mężczyzny jest okrągła. Widać wyraźnie zarysowane brwi i oczy. Mężczyzna ubrany jest w wykwintne szaty. Są one bogato zdobione haftami.

Wzorowanie się na nauce sprawiło, że w centrum zainteresowania filozofów znalazła się epistemologiaepistemologiaepistemologia. Zdaniem niektórych badaczy staje się ona w nowożytności swego rodzaju filozofią pierwszą (w znaczeniu arystotelesowskim) zamiast faworyzowanej w minionych epokach metafizyki. Rozumowano w ten mniej więcej sposób: jeżeli do tej pory nie udało się filozofom wypracować podobnego naukom przyrodniczym gmachu wiedzy filozoficznej, to zapewne na skutek niewłaściwej metody dociekania. Zaczęto więc zastanawiać się nad tym, jaki sposób poznawania rzeczywistości prowadzi do wiedzy pewnej oraz na czym polega sukces nauki i jak powtórzyć go na gruncie filozofii. Co w poznaniu jest najbardziej źródłowe i nieusuwalne, na czym by można oprzeć wszystko inne? Wynikiem tych poszukiwań jest zarówno KartezjańskieRené DescartesKartezjańskie cogito, jak i Locke’owskaJohn LockeLocke’owska tabula rasa, Hume’owskieDavid HumeHume’owskie impresje, KantowskieImmanuel KantKantowskie formy naoczności i kategorie intelektu, w tym też kontekście formułuje Pascal koncepcję serca jako swoistej metody poznania.

Myśl nowożytna, w przeciwieństwie do starożytnej, jest mniej nastawiona na bezinteresowną kontemplację prawdy, a bardziej na praktyczne służenie ludzkości poprzez związek z nauką, rozwój dobrobytu, rozwiązywanie problemów i dążenie do szczęścia oraz postępu cywilizacyjnego. Pojęcie cywilizacji, upowszechnione przez myślicieli oświecenia, oznacza etap rozwoju po barbarzyństwie, związany z rozkwitem nauki, kultury i zorganizowanego życia społecznego, przeciwstawionych naturze i nieuporządkowanym formom wspólnoty. Cywilizacja to system ludzkich wytworów służących opanowaniu przyrody oraz ograniczaniu agresji i przemocy, wyrażający oświeceniowy optymizm wiary w nieustanny postęp wiedzy, techniki, kultury i społeczeństwa, którego fundamentami są nauka empiryczna, sztuka i technika.

Filozofowie wierzą w sukces w obszarze ładu społecznego i moralności. Koncepcje i idee wypracowane w rozprawach filozoficznych mają doprowadzić do daleko idącej reorganizacji życia społecznego, pozwalając je oprzeć na zasadach sprawiedliwości społecznej. W ramach tych dociekań rodzi się wiele idei, bez których nie sposób byłoby wyobrazić sobie naszego obecnego życia. Wystarczy wymienić teorię umowy społecznej, liberalizmu, zasadę tolerancji czy deklarację praw człowieka. 
Thomas Hobbes w swoim dziele Lewiatan zapoczątkował oświeceniową dyskusję na temat władzy politycznej i sprawowanych przez nią rządów. Przedstawił w nim podstawy myśli liberalnej, takie jak wolność i prawa jednostki oraz równość wszystkich ludzi. Dużą uwagę poświęcił krytyce zastanego porządku politycznego i przedstawił pogląd, że wszelka władza polityczna musi być oparta na umowie społecznej. Uważał również, że prawo powinno pozostawić swoim obywatelom możliwie największą swobodę działania.

RCaZGNbYHN6L61

Zdjęcie przedstawia pomnik kobiety w długiej sukni. Kobieta ma uniesioną prawą rękę.