Wojna krymska 

Kongres wiedeński ustalił porządek europejski, ale nie rozwiązał kwestii wschodniej, czyli losów chylącego się ku upadkowi imperium osmańskiego. Ta właśnie sprawa doprowadziła do załamania się zgodnej do tej pory współpracy pomiędzy Rosją, Austrią i Prusami, a w konsekwencji do wojny krymskiej, która zakończyła okres europejskiej hegemonii Rosji i Austrii oraz dotychczasowego porządku wiedeńskiego.

Ekspansja Rosji na południe

W XVIII w. Turcja padła ofiarą agresji zewnętrznej − ze strony Austrii i przede wszystkim Rosji – zaś od początku XIX stulecia imperium od wewnątrz rozsadzały aspiracje narodowe Greków, Rumunów, Słowian Południowych (Serbów, Czarnogórców, Bułgarów i Macedończyków) i Ormian. Narody bałkańskie (m.in. Grecy) liczyły na pomoc z zewnątrz, przede wszystkim ze strony Rosji, z którą łączyło je wyznanie prawosławne. Dla Wielkiej Brytanii natomiast ekspansja rosyjska na południe oznaczała niebezpieczeństwo przekroczenia Bosforu i rozszerzenia jej wpływów w basenie Morza Śródziemnego. Stąd niechęć Wielkiej Brytanii do Rosji.

Wojna rosyjsko‑turecka w latach 1807–1812 ożywiła greckie nadzieje, jako że w otoczeniu cara Aleksandra I nie brakło Greków. Rosja, m.in., ze względów politycznych i ekonomicznych, ale także z powodu łączących ją więzi z greckim prawosławiem, wspierała niepodległościowe aspiracje Grecji, dlatego wielu Greków, uciekających z Imperium Osmańskiego znalazło tu schronienie. Rosyjskie zwycięstwo nad Napoleonem dało im wiarę, że nowe mocarstwo nie pozostawi ich na łasce muzułmańskich Turków. Na próby zawiązywania tajnych zrzeszeń Turcy odpowiedzieli rzezią Greków w Stambule. W 1821 r. były adiutant Aleksandra I, Aleksandros Ipsilantis, dał hasło do wybuchu powstania narodowego, a rok później Zgromadzenie Narodowe ogłosiło niepodległość Grecji. W wojnie tej wzięli udział liczni obcokrajowcy, m.in. angielski poeta lord George Gordon Byron. Sułtan wezwał na pomoc wojska paszy Egiptu Muhammada Alego, które opanowały niemal całą Grecję. W 1827 r. interweniowały Anglia, Francja i Rosja. Połączone floty rozbiły Turków w bitwie pod Navarino. Na lądzie gen. Iwan Paskiewicz zajął Armenię, a w 1829 r. gen. Iwan Dybicz – Adrianopol. Konferencja londyńska w 1830 r. zatwierdziła niepodległość Grecji oraz wymusiła na Turcji zgodę na autonomię Serbii, Mołdawii i Wołoszczyzny. Te dwie ostatnie krainy znalazły się pod czasową okupacją rosyjską.

R1JP5RBDOJ3ET

Obraz przedstawia bitwę morską w zatoce Navarino. Na wodzie znajdują się dziesiątki żaglowców które ostrzeliwują się z dział, niektóre z okrętów płoną. Na pierwszym planie znajduje się fragment twierdzy, na której żołnierze celują z dział w okręty. W oddali na brzegu znajduje się miasto.

Rosyjski protektorat nad Turcją

Muhammad Ali pod pozorem odszkodowania za straty poniesione w walkach o Grecję zażądał od sułtana rekompensaty terytorialnej. Formalny pasza tureckiego Egiptu faktycznie stworzył suwerenne państwo egipskie, obejmujące na południu Sudan, na wschodzie Półwysep Arabski z Mekką i Medyną, a teraz sięgał po Palestynę i Syrię. W 1831 r. wybuchła wojna egipsko‑turecka, w której Turcja ponosiła klęski. Desperacko szukając pomocy na zewnątrz, sułtan zawarł układ z Rosją. W zamian za skuteczną pomoc cesarz rosyjski został protektorem imperium osmańskiego. Gdy w 1839 r. Muhammad Ali próbował zasiąść na tronie sułtańskim, wystąpiły przeciw niemu Anglia, Austria, Prusy i Rosja. Do wojny nie doszło, w Egipcie bowiem wybuchły bunty inspirowane przez Anglików. Pokonany Muhammad Ali musiał zlikwidować flotę i otworzyć swój kraj dla angielskiego handlu, co przekreśliło próby rozwinięcia przemysłu w Egipcie. Uratowana Turcja również zawarła korzystne dla Anglii układy handlowe, licząc, że ta będzie przeciwwagą dla Rosji. Wydarzenia te ujawniły słabość imperium osmańskiego i skłoniły narody bałkańskie do działań na rzecz wyzwolenia. Rosja czuła niedosyt zdobyczy i Mikołaj I czekał na dogodną okazję, by zbrojnie rozprawić się z Turcją. Wywoływało to nie tylko zaniepokojenie Anglików, ale także Austrii, która na Bałkanach miała własne interesy.

Ciekawostka

Nieudana próba industrializacji Egiptu

R1K5XAZ1BSFM71

Obraz przedstawia Muhammada Ali siedzącego w czerwonym fotelu. Jest on ubrany w ciemny strój i kolorowy pas. Na głowie ma ogromny biały turban. Ma długą siwą brodę i wąsa. Na jego kolanach leży szabla w złotej pochwie

Muhammad Ali, w przeciwieństwie do innych władców tureckich, finansując budowę potęgi militarnej swego kraju, nie poprzestawał wyłącznie na łupieniu poddanych ogromnymi podatkami. Sprowadził do kraju specjalistów francuskich, wśród nich inżynierów, którzy w egipskim władcy upatrywali oświeconego despoty, zapowiadanego przez ich mistrza, utopijnego socjalistę Claude’a de Saint‑Simona. Szczególnie ważne okazało się jednak sprowadzenie do Egiptu najszlachetniejszej odmiany bawełny przez producenta tkanin i agronoma Louisa-Alexisa Jumela. Zbierana przez egipskich fellachów (rolników) na nowo tworzonych plantacjach i sprzedawana państwu po zaniżonych cenach, była następnie eksportowana przez państwowy monopol. Pewien udział w eksporcie miały tkaniny wytwarzane na sprowadzonych z Anglii, a z czasem też kopiowanych maszynach. Wpływy z lukratywnego handlu zasilały budżet wojska: flotę, armię i szkolnictwo.

Ocena działań Muhammada Alego zależy w dużej mierze od poglądów historyków. Zaciekli przeciwnicy europejskiego kolonializmu winą za ostateczne niepowodzenie industrializacji Egiptu, który mimo tych wysiłków pozostał państwem prowincjonalnym i tylko naśladującym Europę Zachodnią, obarczają Anglię. To ona bowiem zmusiła afrykańskie państwo do zniesienia barier celnych, co stało się początkiem końca tamtejszego przemysłu włókienniczego. Inni podkreślają, że przędza egipska była marnej jakości, choć surowiec uchodził za najszlachetniejszy z dostępnych. Winią za to niewłaściwą konserwację maszyn oraz niskie kwalifikacje robotników. Jeszcze inni zwracają uwagę, że przemysł w Egipcie powstał na mocy odgórnego zarządzenia. Początkowo w fabrykach pracowali niewolnicy, których z czasem zastąpiono przymusowo zatrudnianymi mieszkańcami wsi. A tego rodzaju praca z reguły nie była wysokiej jakości. Sytuację pogarszała wszechobecna korupcja i rosnąca liczba kradzieży. Wydaje się więc, że każde z tych tłumaczeń zawiera cząstkę prawdy, za główną przyczynę niepowodzenia industrializacji Egiptu należy jednak uznać brak odpowiedniej siły roboczej, czyli – zgodnie z dzisiejszą terminologią ekonomiczną – kapitału ludzkiego.

Wojna krymska i koniec Świętego Przymierza

Do wojny krymskiej doszło w latach 1853–1856. Jedną z głównych przyczyn konfliktu były dążenia Rosji do rozszerzenia swoich wpływów ekonomicznych w Turcji, zwłaszcza przejęcia kontroli nad ważnymi cieśninami czarnomorskimi – Bosfor i Dardanele. Bezpośrednim pretekstem stała się turecka odmowa zgody na rosyjski protektorat nad miejscami świętymi w Palestynie. Pewni swej siły militarnej Rosjanie zaatakowali Turcję. Liczyli przy tym na poparcie Austrii, która winna okazać wdzięczność za pomoc na Węgrzech w 1849 roku. Agresywna polityka Mikołaja I wywołała interwencję angielsko‑francuską. Sprzymierzone wojska wylądowały na Krymie i obległy Sewastopol. Przewaga techniczna leżała po stronie angielsko‑francuskiej, ale niezwykle trudne warunki przedłużały walki. Większość z blisko 500 tys. ofiar wojny po obu stronach zmarła z powodu chorób. W 1855 r. padł Sewastopol, zmarł też Mikołaj I. Po obu stronach zabrakło determinacji do kontynuowania walk. Rosjan zaskoczyła wroga postawa Austrii, która obawiała się, że rosyjska okupacja Mołdawii i Wołoszczyzny odetnie ujście Dunaju. Francuzi z kolei byli zadowoleni z rozbicia sojuszu rosyjsko‑austriackiego i pragnęli wykorzystać to we Włoszech.

RUQORNK5A6UES

Czarno‑biała fotografia przedstawia Georga Browna siedzącego na drewnianym krzesełku. Jest on ubrany w ciemny mundur i wysoką ciemną czapkę. Jest otoczony przez umundurowanych oficerów. Jeden z nich czyta coś z kartki, a Brown go słucha. Panowie znajdują się na otwartej przestrzeni.

Wstępny pokój zawarto w Wiedniu w 1856 r., a traktaty podpisano w Paryżu. Na ich mocy Mołdawia i Wołoszczyzna, połączone w 1861 r. w jedną prowincję – Rumunię, stały się praktycznie niezależne od Turcji. Podobny status uzyskała Czarnogóra, a Serbia poszerzyła zakres autonomii. Rosja utraciła zdobycze na Kaukazie. Aleksander II przystał na te warunki, wojna bowiem ujawniła słabość Rosji i potrzebę gruntownych reform. W obawie, by Francja nie podnosiła sprawy polskiej, w 1859 r. obiecał Napoleonowi III bliżej nieokreślone poszerzenie swobód dla Polaków. W zamian przyrzekł nie udzielać pomocy Austrii, gdyby doszło do konfliktu z Francją − Święte Przymierze zostało rozbite.

R1QK6ATSL75MQ

Obraz przedstawia sygnatariuszy traktatu paryskiego. Są to liczni dyplomaci i wojskowi. Stoją oni w sali dworu , niektórzy z nich siedzą na czerwonych fotelach. Wszyscy ze sobą dyskutują. Za nimi znajduje się ogromny kominek, a na ścianie wisi portret.

Aby podsumować temat wojny krymskiej zapoznaj się z filmem:

R1C9L34P5QD42

Nagranie filmowe dotyczące kwestii wschodniej i wojny krymskiej.

Nagranie filmowe dotyczące kwestii wschodniej i wojny krymskiej.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1C9L34P5QD42

Nagranie filmowe dotyczące kwestii wschodniej i wojny krymskiej.

Zapoznaj się z prezentacją, a następnie wykonaj polecenia

Trenuj i ćwicz 

Słownik