Od spekulatywnej nauki o liczbie do narodzin polifonii
Dla ciekawskich
Filozoficzne fundamenty kultury średniowiecza
Epokę średniowiecza wydzielili humaniści włoscy przełomu XV i XVI w., którzy w znaczący sposób wpłynęli na wykreowanie wyobrażenia „wieków średnich” (media aetas) jako mrocznego okresu, oddzielającego czasy im współczesne od antyku. Za umowną granicę między epoką starożytności a średniowieczem przyjmuje się, z punktu widzenia kultury i filozofii, rok 529 — datę zamknięcia Akademii PlatońskiejAkademii Platońskiej przez cesarza Justyniana I Wielkiego.
Określenie granic końca epoki średniowiecza jest utrudnione przez nierównomierność rozwoju kultury w różnych obszarach geograficznych, np. XV w. we Włoszech to już pełnia renesansu, we Francji — raczej faza przejściowa między średniowieczem a renesansem, a w krajach środkowowschodniej Europy — jeszcze okres dominacji średniowiecznej formacji kulturowej. W dziejach wieków średnich Zachodu zazwyczaj wyodrębnia się średniowiecze wczesne (koniec V–koniec X w.) oraz średniowiecze dojrzałe, które rozpoczęło się u progu II tysiąclecia, a szczytowy rozwój przeżywało w XII–XIII w., przypadało więc w zachodniej Europie na czasy rozkwitu feudalizmu; okres od XIV w. przyjmuje się za schyłek średniowiecza, a zarazem początek formowania się nowego systemu kultury.
Po edykcie mediolańskim kolejnym momentem przełomowym było powstanie (754) Państwa Kościelnego. W ciągu dalszych wieków, mimo dramatycznych wstrząsów i pęknięć wewnętrznych (m.in. 1054 schizma wschodnia, ruchy heretyckie, niewola awiniońska papieży, wielka schizma na Zachodzie), Kościół stawał się potęgą nie tylko religijną, ale również kulturalną, ekonomiczną i polityczną, mającą ogromny wpływ na kształtowanie mentalności zbiorowej i kultury średniowiecza. Istotna rola przypadła ruchowi monastycznemumonastycznemu, przeszczepionemu na Zachód z południowo‑wschodnich obrzeży Morza Śródziemnego (Egipt, Syria, Palestyna).
Po okresie rozwoju wczesnych orientacji monastycznych (z wyraźną dominacją monastycyzmu iroszkockiego w V–VIII w.) zdecydowaną przewagę osiągnęli benedyktyni, których duchowość wywarła silny wpływ na kulturę średniowiecza; później znaczne zasługi w rozwoju kultury położyli cystersi; w XIII w. dzieło upowszechniania założeń wiary, nauki i kultury podjęły zakony żebrzące, głównie dominikanie oraz franciszkanie.
Chrześcijaństwo stało się czynnikiem spajającym kulturę duchową europejskiego średniowiecza; u jej podstaw znajdowała się powaga Pisma Świętego (Starego Testamentu i Nowego Testamentu) oraz tradycja Kościoła (m.in. patrystykapatrystyka), inspirująca wprost zainteresowania teologiczne objawionymi prawdami wiary, a pośrednio mobilizująca także do badań stworzonej natury (filozofia, przyrodoznawstwo).
Zapoznaj się z wykładem dr. Tomasza Mazura. Co decyduje o odrębności epoki średniowiecza pod względem rozwoju myśli filozoficznej?
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RjJqYtG1fTjZO
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Podział filozofii na epoki: filozofia średniowiecza. Część 1.
Dlaczego ważne jest, według eksperta, wyznaczenie dat? O jakich wydarzeniach opowiada i jakie miały znaczenie dla rozwoju myśli?
Zapoznaj się z drugą częścią wykładu dr. Tomasza Mazura, a następnie odpowiedz na pytanie: jakie znaczenie kulturotwórcze miała filozofia średniowieczna?
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RAmbOkJrptC78
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Podział filozofii na epoki: filozofia średniowiecza. Część 2.
Jaki cel postawił sobie św. Augustyn, pisząc Państwo Boże? Dlaczego ten traktat uważa się za – według słów dr. Tomasza Mazura – „symbolicznie fundujący średniowiecze”?