szkoła ateńska założona przez Platona ok. 386 p.n.e., uważana za pierwszą instytucję prowadzącą badania naukowe.

nazwa nawiązuje do ruchów ręką kierującego chórem. Wczesnośredniowieczna notacja pozwalająca na zanotowanie jedynie kierunku linii melodycznej, bez precyzyjnego określania wysokości i czasu trwania dźwięków.

rodzaj notacji wczesnośredniowiecznej (IX w.), który był jedną z prób stworzenia systemu precyzyjnego zapisu wysokości dźwięków.

nazwa pochodzi od słowa „diastema” (z łac. odległość). Notacja średniowieczna umożliwiająca precyzyjny zapis interwałów (czyli odległości między dźwiękami).

siedmiostopniowa skala muzyczna. Skale średniowieczne (kościelne) są siedmiostopniowe.

rodzaj faktury, która polega na równoczesnym wykonaniu melodii głównej i jej improwizowanej wersji (jednej lub kilku).

śpiewanie hymnów. Hymn to uroczysta, podniosła pieśń komponowana na cześć szczególnej osoby, wydarzenia, idei.

śpiewanie kilku, kilkunastu lub nawet kilkudziesięciu dźwięków melodii na jednej sylabie. Najbardziej ozdobne, najdłuższe melizmaty pojawiają się w chorale gregoriańskim na słowie „Alleluja”.

(gr. monastikós) w chrześcijaństwie: tworzenie zakonów oraz wstępowanie do nich i życie w nich

i musica practica podział zagadnień w traktatach muzycznych średniowiecza na ogólne rozważania o naturze muzyki oraz szczegółowe omówienia zagadnień dotyczących praktyki kompozytorskiej.

pogląd na muzykę wywodzący się z tradycji filozofii pitagorejskiej, przekazany przez Boecjusza i następnie powtarzany przez wielu średniowiecznych teoretyków. Zgodnie z nim muzyka dzieli się na 1) muzykę (harmonię) ciał niebieskich, 2) muzykę (harmonię) między ciałem i duszą człowieka oraz 3) słyszalną muzykę – harmonię, która jest odbiciem dwóch pierwszych jej rodzajów. W skrócie teorię tę określa się często jako naukę o harmonii sfer.

znaki graficzne we wczesnej notacji muzycznej oznaczające dźwięki. Istniały dwa podstawowe znaki: punctum (kropka – krótki dźwięk) i virga (kreska, długi dźwięk). Istniała duża różnorodność kształtu neum. W procesie tworzenia notacji muzycznej neumy upodobniły się u schyłku średniowiecza do dzisiejszych nut.

gatunek średniowiecznej heterofonii, a następnie polifonii. Polegał na dokomponowaniu drugiego lub kolejnego głosu (zwanego vox organalis) do istniejącej melodii (vox principalis).

(łac. pater – ojciec) zespół poglądów obejmujący nauczanie Ojców Kościoła – pierwszych filozofów i teologów chrześcijańskich, którzy sformułowali najważniejsze przekonania i dogmaty wiary; pierwsza faza w rozwoju myśli chrześcijańskiej, obejmująca I‑VIII w. n.e.

rodzaj faktury muzycznej, w której dwa lub więcej głosów prowadzonych jest równocześnie niezależnie od siebie.

śpiewanie psalmów.

(też: skale modalne, tony kościelne, modi) system ośmiu skal siedmiostopniowych stanowiący podstawę tonalności chorału gregoriańskiego i muzyki polifonicznej w średniowieczu. Skale średniowieczne zostały stworzone w traktatach teoretyków, którzy ich nazwy zaczerpnęli od czterech skal greckich (dorycka, frygijska, lidyjska i miksolidyjska), lecz budowali je odmiennie – od dźwięku najniższego do najwyższego, a dzięki zamianie kolejności tetrachordów (dolnego i górnego) utworzyli też pochodne od tych 4 podstawowych skal, zwane plagalnymi (hypodorycka, hypofrygijska, hypolidyjska i hypomiksolidyjska).

mianem sztuk wyzwolonych określano w średniowieczu podstawowe dziedziny nauki, będące przedmiotem nauczania i studiów. Dzieliły się na 2 grupy: grupa trzech (trivium) sztuk humanistycznych (gramatyki, retoryki i dialektyki) i grupa czterech (quadrivium) sztuk matematyczno‑przyrodniczych (arytmetyki, geometrii, astronomii i muzyki). Siedem „sztuk” czyli siedem nauczanych przedmiotów, które stały się podstawą średniowiecznego systemu kształcenia, przedstawił w sposób alegoryczny Martianus Capella w dziele: De nuptiis Philologiae et Mercurii.

struktura złożona z 4 kolejnych dźwięków skali siedmiostopniowej. W skali tej były dwa tetrachordy – dolny i górny.