Sonata klasyczna jako model przejrzystości, symetrii i równowagi formalnej
Klucz do rozwoju
Aby zrozumieć to zagadnienie, zwróć uwagę przede wszystkim na to, w jaki sposób rozwijała się sonata od epoki baroku do klasycyzmu. Zastanów się, jakie cechy miały wczesne sonaty instrumentalne i w jaki sposób kompozytorzy stopniowo porządkowali ich budowę. Ważne jest dostrzeżenie roli kontrastu tematycznego oraz logicznego rozwoju materiału muzycznego, które stały się podstawą formy sonatowej w klasycyzmie. Zwróć uwagę na ideę równowagi i symetrii fraz, charakterystyczną dla estetyki tej epoki. Istotne jest także zrozumienie funkcji poszczególnych części formy sonatowej: ekspozycji, przetworzenia i repryzy. Przyjrzyj się również temu, jak kompozytorzy tacy jak Haydn, Mozart i Beethoven potrafili łączyć przejrzystość konstrukcji z wyrazistą ekspresją muzyczną. Ważnym elementem jest także dostrzeżenie, że sonata nie była jedynie schematem formalnym, lecz sposobem myślenia o organizacji muzyki. Zastanów się, dlaczego właśnie ta forma stała się symbolem klasycznego ideału ładu i proporcji w sztuce.
Ważne daty
1597 – powstanie Sonaty pian'e forte Giovanniego Gabrielego, Wenecja
1607–1608 – sonaty triowe na dwoje skrzypiec i basso continuo Salomone Rossi wydane w zbiorze Sinfonie e Gagliarde
1617 –Affetti musicali Biagio Mariniego, zawierający pierwsze sonaty na skrzypce solo i basso continuo, Wenecja
1676 – Sonaty misteryjne (zw. różańcowymi – Die Rosenkranz‑Sonaten) Heinricha I.F. Bibera
1681 – 12 Sonat op. 1 (sonaty triowe da chiesa) Arcangelo Corellego
1685 – rok urodzin J.S. Bacha, G.F. Haendla i D. Scarlattiego
1700 – 12 Sonat op. 5 (sonaty solowe da chiesa i da camera) Arcangelo Corellego
1718‑1722 – 6 Sonat na skrzypce i klawesyn BWV 1014‑1019 J.S. Bacha
1732‑1809 – lata życia Josepha Haydna
1752‑1832 – lata życia Muzio Clementiego
1756‑1791 – lata życia Wolfganga Amadeusa Mozarta
1770‑1827 – lata życia Ludwiga van Beethovena
1794 – Sonata fortepianowa Es‑dur, Hob. XVI: 52 Josepha Haydna
1788 – Sonata fortepianowa C‑dur Facile KV 545 Wolfganga Amadeusa Mozarta
1795 – Sonata fortepianowa C‑dur op. 2 nr 3 Ludwiga van Beethovena
1799 – Sonata fortepianowa c‑moll op. 8 Patetyczna Ludwiga van Beethovena
1800/1801 – Sonata skrzypcowa F‑dur op. 24 Wiosenna Ludwiga van Beethovena
1803 – Sonata skrzypcowa A‑dur op. 47 Kreutzerowska Ludwiga van Beethovena
1822 – Sonata fortepianowa c‑moll op. 111 Ludwiga van Beethovena
Cele
definiować formę i gatunek sonaty w baroku i klasycyzmie;
określać cechy formy sonatowej i cyklu sonatowego;
wymieniać podstawowe współczynniki formy sonatowej.