Komiks - rysunkowe historie

Opowiadanie obrazami miało miejsce już w starożytności, jednak komiks jako gatunek pojawił się dopiero w XIX wieku.
Ten materiał pomoże Ci
wyjaśniać pochodzenie terminu komiks;
wymieniać cechy i elementy komiksu;
określać środki wyrazu charakterystyczne dla wybranych twórców komiksu;
wskazywać cechy mangi;
rozpoznawać słynne komiksy;
charakteryzować inspiracje sztuką komiksu w filmie, sztuce użytkowej;
wykorzystywać narzędzia do tworzenia komiksu.
Materiał zawiera informacje o współczesnym komiksie, technikach i narzędziach stosowanych do jego tworzenia. Znajdują się w nim także przykłady wykorzystania komiksu w sztuce, reklamie, rozrywce.
Jak stworzyć komiks? – film
Zapoznaj się z filmem, dzięki któremu poznasz etapy powstawania komiksu. Pomoże Ci to w tworzeniu własnej rysunkowej opowieści.
Odpowiedz na pytanie: Jakiego rodzaju dymku użyjesz w swoim komiksie gdy postać będzie szeptać, a jakiego gdy postać będzie prowadziła monolog? Swoją odpowiedź zapisz poniżej.
Odpowiedz na pytanie: W jakich kadrach prezentowane są zwykle dramatyczne sceny komiksu? Swoją odpowiedź zapisz poniżej.
Odpowiedz na pytanie: W jaki sposób wpisuje się narrację? Gdzie ona się znajduje? Jaki ona ma kształt?
Definicja - pojęcie - objaśnienie
Skąd wzięła się nazwa komiks?
Słowo komiks powstało z połączenia angielskich wyrazów comic [czytaj: komik] i strip [czytaj: strep], czyli „zabawny pasek” (comic [czytaj: komik] – komiczny, humorystyczny, oraz strip [czytaj: strep] – pasek z obrazkami).
Definicja i charakterystyka
Co jest najważniejszą cechą komiksu?
Komiks jako sztuka fabularna posługuje się narracją, fabułą, konstrukcją bohatera, czasu i przestrzeni. Jednak jako dzieło łączące rysunek i kolor sytuuje się także jako kategoria sztuk plastycznych. Współczesny komiks odbiega od dosłownego znaczenia słowa – nie musi mieć ani charakteru humorystycznego, ani posiadać formy paska. Najważniejszą jego cechą jest natomiast opowiadanie za pomocą rysunków.
Definicja i charakterystyka komiksu
Jakie relacje zachodzą między słowem a obrazem?
Między słowem a obrazem są zachowane relacje, a sceny ułożone są w taki sposób, że zachowują fabułę i przedstawiają działania bohaterów. Poza zamieszczeniem komentarza narracyjnegokomentarza narracyjnego, komiks zawiera wypowiedzi lub myśli postaci w dymkachdymkach, a także wyrażone onomatopejamionomatopejami, czyli dźwiękami lub odgłosami.



Charakterystyka komiksu
Jakie są rodzaje komiksów?
Zapoznaj się z podziałem komiksu na jego rodzaje:

Charakterystyka komiksu
Jak zmieniał się komiks?
Początkowo komiksy były produkowane wyłącznie dla dzieci. Wraz z pojawieniem się kontrkultury lat 60. i 70. otworzyły się na bardziej dorosłego czytelnika i zerwały z konwencjami dziecięcej rozrywki. Od tego czasu nie ograniczały się tematycznie – od historii i autobiografii po inne gatunki literatury faktu, a dzięki technologiom cyfrowym komiks nieustannie ewoluował. Wiele krajów opracowało własne konwencje i style komiksów, w zależności od ich poglądów kulturowych.
Komiks na świecie
W których krajach powstawało najwięcej komiksów?
W XX wieku kultura komiksowa zaczęła się rozwijać na trzech głównych obszarach – w Stanach Zjednoczonych, Europie Zachodniej (Francja i Belgia) i Japonii. Także w Polsce powstały komiksy o znaczącej wartości artystycznej.
Komiks na świecie
Co wyróżniało komiks amerykański?
Okres powojenny, określany jako srebrny wiek komiksu (1956 - 1970), przyniósł komercyjny sukces produkcjom amerykańskim z superbohaterami znanymi już z okresu przedwojennego – Spider‑Manem [czytaj: spajder menem] czy Batmanem, wydanymi przez DC Comics [czytaj: disi komiks] oraz Marvel [czytaj: marwel].
W porównaniu z wcześniejszymi, styl rysowania stał się coraz bardziej złożony – zaczęto wprowadzać więcej szczegółów i cieni oraz trójwymiarowość i kolor.


Do popularności komiksu przyczynił się także rozwój pop artupop artu, zwłaszcza prace Roya Lichtensteina. [czytaj: roja lichtensztajna]
Artysta w swoich dziełach wykorzystywał cechy charakterystyczne dla komiksu – podkreślał kontury postaci, dynamiczną akcję, wprowadzał dymki z tekstami, wyrazy dźwiękonaśladowcze, a także stosował czysty nasycony kolor. Stosował także metodę rastrowaniarastrowania.


Kolejny etap rozwoju komiksu amerykańskiego, określany był jako epoka brązu (1970 - 1985). W tym okresie powstały komiksy oparte na realistycznych historiach związanych z problemami nurtującymi ówczesne społeczeństwo. Bohaterzy walczyli z rasizmem, zanieczyszczeniem środowiska i niesprawiedliwością społeczną, światem przestępczym. Popularne stały się także komiksy z gatunku horroru, a do postaci nadprzyrodzonych dołączyli między innymi: Dracula [czytaj: drakula], Saga o potworze z bagien (Swamp Thing) [czytaj: słamp ting].
Superbohaterzy z komiksów zmagali się często z własnymi nałogami, pochodzili z mniejszości narodowych. Aby oddać realistyczny charakter, komiksowe opowieści osadzone były w realistycznym, nowojorskim krajobrazie. Zarówno pod względem wizualnym jak i tekstowym komiksy miały charakter filmowy.




W połowie lat 80. XX wieku popularni byli antybohaterowie.
W komiksach królowały mroczne, pesymistyczne historie, a wcześniejsi superbohaterowie utracili znaczenie i moc. Czytelnicy byli świadkami śmierci Supermana, czy dotkliwych obrażeń Batmana.


Inny charakter nadano komiksowym bohaterkom w XXI wieku. Ich kreacje były oparte na samotnym rodzicielstwie, orientacji seksualnej i pozycji władzy w miejscu pracy.
W komiksach znaczące stały się Batwoman [czytaj: batłomen] czy policjantka Renee Montoya [czytaj: rene montoja].




Komiks na świecie
Jak prezentował się komiks europejski?
Najlepiej rozwinął się komiks w Europie Zachodniej (Francja i Belgia). Dwie charakterystyczne cechy komiksów francusko‑belgijskich to różnorodność artystyczna i staranność przy tworzeniu samych książek. Są to zazwyczaj wydania w twardej oprawie zwane albumami (są większe niż amerykańskie komiksy), łączące opowiadania z różnych gatunków (na przykład dziecięce, science fiction, [czytaj: sajens fikszyn] fantasy, tematykę detektywistyczną) dla wszystkich grup wiekowych.
Do klasyki komiksów z tego okresu należą między innymi: Asterix - francuska seria komiksów autorstwa René Goscinnego (scenariusz pierwszych 24 tomów) i Alberta Uderzo [czytaj: alberto ęderzu] (rysunki pierwszych 34 tomów).


Blueberry [czytaj: blubery] – to seria francuskich komiksów utrzymana w gatunku westernu według scenariusza Jeana‑Michela Charliera,[czytaj: dżena mikela czariera] z rysunkami Jeana Girauda. [czytaj: dżina girarda]


Belgijski scenarzysta Jean Van Hamme [czytaj: dżin wan hamme] i polski rysownik Grzegorz Rosiński stworzyli francuskojęzyczny cykl komiksówThorgal [czytaj: torgal] O popularności tej opowieści świadczy m.inn. mural na ścianie budynku w Brukseli.



Komiks na świecie
Manga - czym wyróżnia się japoński komiks?
W latach 80. świat zdominował zupełnie inny styl komiksowy – Manga. Najbardziej znamienną cechą mangi jest czarno‑biała paleta i przesadne wyrażanie emocji. Postacie mają duże oczy i długie kończyny. Linie są dynamiczne, a w tekstach pojawiają się liczne wykrzyknienia. Mangę wyróżnia też specyficzny sposób czytania - od prawej do lewej strony (również kartki czyta się od końca), co przedstawia poniższy schemat.

Astro Boy [czytaj: astro boj] - japońska manga napisana i zilustrowana przez Osamu Tezuka, jedno z najsłynniejszych dzieł w tym gatunku, był publikowany w odcinkach przez 16 lat. Tezuka uważany za japoński odpowiednik Walta Disneya, [czytaj: łolta disneja] zdobył tytuły takie jak „ojciec mangi”, „ojciec chrzestny mangi” i „bóg mangi”.


Nausicaa [czytaj: Nausikaa] z Doliny Wiatru (Nausicaa of the Valley of the Wind) [czytaj: Nausikaa of de walij of de łind] - jest ciekawym komiksem narysowanym w większości ołówkiem bez użycia atramentu. Kompozycja paneli i stron oraz sposób opowiadania historii bardziej niż japońską mangę przypominają francuskie komiksy.


Ranma ½ – manga autorstwa Rumiko Takahashi, która łączy aspekty życia codziennego ze sztukami walki. Komiks był tworzony przy pomocy asystentów, którzy wykonywali tła, linie paneli, a Takahashi tworzyła fabułę i układ oraz ołówkiem i tuszem wykonywała rysunek postaci.


Akademia bohaterów (My Hero Academia) [czytaj: maj hiro akademia] - manga o superbohaterach napisana i zilustrowana przez Kōhei Horikoshi. Oprócz tradycyjnych cech w sposobie przedstawienia postaci charakterystycznych w mandze, styl Horikoshiego wyróżnia się wyrazistym rysunkiem o zdecydowanej kresce i ostrych krawędziach.


Komiks w Polsce
Jakie polskie komiksy warto wyróżnić?
Po wojnie, ze względu na obecność komunistycznej ideologii, komiks w Polsce nie został dobrze przyjęty. Wśród dzieci i młodzieży popularne były serie tworzone przez Henryka Jerzego Chmielewskiego.
Komiks pt.(Tytus, Romek i A´Tomek), publikowany w czasopiśmie Świat Młodych, a potem wydany w formie książkowej miał wielu fanów.


Zainteresowaniem cieszyły się również komiksy oparte na telewizyjnych serialach emitowanych w latach 70., między innymi: Kapitan Kloss, Czterej pancerni i pies oraz seria Kapitan Żbik. W latach 80. XX wieku, po okresie stanu wojennego na łamach czasopisma Fantastyka, a następnie wydawnictw Komiks i Fantastyka‑Komiks publikowane były Funky Koval [czytaj: fanki kowal] i Wiedźmin według powieści Andrzeja Sapkowskiego.


Wiedźmin to cykl sześciu albumów komiksów opartych na powieściach Andrzeja Sapkowskiego. Do scenariusza Macieja Parowskiego rysunki sporządził Bogusław Polch. Droga bez powrotu jest adaptacją opowiadania Droga, z której się nie wraca. Wydany w 1993 roku komiks zasługuje uwagę ze względu na szczegółowość detali w rysunku, wyrazistą kreskę oraz intensywny i realistyczny kolor.


Rysunki utrzymane w stylistyce realizmu wykonane są kreską w stylu cartoon [czytaj: kartuun] (postacie jak z kreskówek, z pominięciem detali.
Pod koniec lat 90. Michał Śledziński w Osiedlu Swobody zrealizował tematykę bliską polskiej młodzieży – przedstawił życie blokowisk. Seria zadebiutowała komiksem Matka boska extra mocna, wydanym na łamach magazynu Produkt.


Na początku 2000 roku pojawili się nowi artyści: Tomasz i Bartosz Minkiewiczowie – twórcy cyklu o superbohaterze Wilq [czytaj: wilk] Superbohater (2003) o prowokacyjnych dialogach przesyconych wulgaryzmami i kolokwializmami. Na uwagę zasługują przedstawiciele młodego pokolenia. Autorem Fugazi Music Club, [czytaj: fagazi mjuzuk klab] komiksu opartego na wspomnieniach Waldemara Czapskiego (założyciela warszawskiego klubu muzycznego Fugazi) jest Marcin Podolec czy Grzegorz Janusz, twórca komiksu Esencja.


Komiks rysowany jest za pomocą prostej, konturowej linii. Postacie pozbawione są szczegółów, przypominają dziecięce obrazki.




Komiks w innych mediach
Kogo inspirują komiksy?
Komiksy dość szybko zainspirowały twórców innych dziedzin. Dynamiczne sekwencje obrazów, tekstu, akcji wydarzeń i efektów naśladujących dźwięki przyczyniły się do powstania produkcji filmowych.
Przygody Supermana to emitowany w latach 50. pierwszy serial telewizyjny oparty na superbohaterach, w którym tytułową rolę zagrał George Reeves. [czytaj: dżordż ris]

Po wcześniejszych mniej nakładowych produkcjach filmowych, otworzyły się możliwości wysokobudżetowych filmów z efektami specjalnymi.
Tim Burton [czytaj: tom barton] wyreżyserował Batmana jako mroczną i dramatyczną opowieść z Michaelem Keatonem [czytaj: majkelem kitonem] w tytułowej roli, przyczyniając się do powstania całych serii filmów o superbohaterach.

Bohaterowie kultowego komiksu francuskojęzycznego Asterix [czytaj: asteriks] doczekali się również kilku adaptacji filmowych.
Pod koniec lat 90. powstała produkcja Asterix i Obelix [czytaj: asteriks i obeliks] kontra Cezar (1999) Claude'a Zidi [czytaj: klode zidi] z obsadą dobrze znanych francuskiej publiczności aktorów: Christiana Claviera [czytaj: kristiana klaviera] w roli Asterixa [czytaj: asteriksa] i Gérarda Depardieu [czytaj: gerarda depardu] jako Obélixa. [czytaj: obeliksa].

Japońska manga Astro Boy [czytaj: astro boj] wpłynęła na japońską kulturę i stała się światowym fenomenem. Autor komiksu Osamu Tezuka spopularyzował ten rodzaj sztuki rysunkowej, zwanej anime.
Astro Boy pojawił się w wielu mediach, również w charakterze sztuki użytkowej, np. na znaczkach pocztowych.

Niektóre firmy wykorzystały nawet technologię inspirowaną Astro Boyem. [czytaj: astro bojem]. W 2000 roku koncern samochodowy Honda opublikował jedną z wersji robota Asimo.

Komiks jako gatunek był także źródłem inspiracji przemysłu muzycznego.
Najbardziej znanym teledyskiem utrzymanym w całości w stylu komiksu jest filmowa realizacja utworu zespołu The Alan Parsons Project Don't answer me. [czytaj: de alan persons prodżekt dont ansfer mi] Jego pomysłodawcą został Michael Kaluta, wspomagany przez malarza i ilustratora Lee Moyera.[czytaj: mojera]
W Polsce w różnych formach popularnością cieszył się komiks Henryka Jerzego Chmielewskiego Tytus, Romek i A´Tomek.
Postacie z komiksu Tytus, Romek i A´Tomek promowały między innymi narzędzia warsztatowe. W dymkach pojawiły się reklamowe hasła zachęcające do zakupów w supermarketach.

Komiks a edukacja
Czy komiksy to tylko rozrywka?
Komiksy są również doskonałą formą przekazywania wiedzy. Łącząc obraz z tekstem wiedza okazuje się nie tylko bardziej przystępna, ale dostosowana dla różnych grup wiekowych.
Komiksy edukacyjne stwarzają wiele możliwości przekazania różnorodnej tematyki o charakterze edukacyjnym.

Komiks historyczny może zawierać np. informacje o bitwach lub innych wydarzeniach historycznych, wpisujących się w karty historii, przenieść czytelnika w daną epokę.


TWÓRCY KOMIKSÓW - prezentacja
Czy rozpoznasz styl rysownika?
Zapoznaj się z prezentacją. Po kliknięciu w ilustracje przedstawiające fragmenty komiksów, dowiesz się więcej o cechach stylu rysunkowego i zastosowanych środkach wyrazu. Prezentowani autorzy:
Sol Brodsky,
Mike Sekowsky,
Gene Colan, [czytaj: dżin kolen]
Frank Miller,
Jim Lee. [czytaj: dżin lii]
Odpowiedz na pytanie: W jaki sposób eksponowana jest dramatyczność w komiksie Grobowiec Draculi? Swoją odpowiedź zapisz poniżej.
Odpowiedz na pytanie: Który etap rozwoju komiksu reprezentuje Frank Miller? Swoją odpowiedź zapisz poniżej.
Odpowiedz na pytanie: Jakie zastosowane w komiksach elementy charakterystyczne, wyróżniają Jima Lee na tle innych autorów komiksów? Swoją odpowiedź zapisz poniżej.
Przypatrz się poniższej ilustracji i odpowiedz na pytania.

Połącz okładki komiksów z właściwymi kartami. Odpowiedz, jakim terminem określa się postać głównego bohatera, która słynie z wielkich czynów.
Odpowiedz, jak nazywa się komiks, którego sposób czytania ukazuje schemat. Wskaż także, który z komiksów reprezentuje ten typ.

Przyjrzyj się ilustracji i uzupełnij tekst.

Napisz scenariusz krótkiego komiksu, na który złożą się od 2 do 4 scen o dowolnej tematyce. Narysuj je na kartce, wykorzystując jak najwięcej cech komiksu. Gotową pracę prześlij do nauczyciela. Pracę wykonać możesz przy pomocy technologii komputerowej.
Stwórz postać swojego superbohatera. Zastanów się, jakie powinien posiadać umiejętności, wymyśl charakterystyczne dla niego atrybuty i opisz jak będzie wyglądał. Następnie wykonaj kilka szkiców zgodnych z Twoim opisem. Pracę wykonać możesz przy pomocy technologii komputerowej.





