Rysunek jest prawie tak stary jak ludzkość. Niezależnie od epoki, począwszy od prehistorii, aż do czasów współczesnych funkcjonował jako autonomiczne działanie twórcze.

Mimo że pozornie podobny do grafiki, różni się od niej, ponieważ jest produktem końcowym działania artysty. To też decyduje o jego wyjątkowości.

R6NN7MRL5D92X

Ilustracja przedstawia pracę Edwarda Dwurnika pod tytułem „Planty” z serii „Kraków”. Rysunek prezentuje widok na planty – miejskie tereny zielone. W centrum rysunku znajdują się dwie alejki drzew, pomiędzy którymi ustawione zostały ławki. Z lewej i prawej strony rysunku widoczne są kamienice oraz ulice.

Przykład 2

Rysunek walorowy

Podstawowym środkiem wyrazu w rysunku jest kreska - czyli ślad narzędzia, którym posługuje się rysownik. To ona, poprzez swoją formę i zagęszczenie tworzy kontury, płaszczyzny, struktury i głębię w obrazie. 

Czy zauważyłeś, że konturKonturkontur w rzeczywistości nie istnieje? Bywa jednak używany w rysunku, by pokazać kształt przedmiotów i postaci.

Kreska - może być cienka, gruba, ciągła, przerywana, dynamiczna lub jednorodna. Wyrażać może ruch, napięcie - ma bezpośredni wpływ na ekspresję.
Charakterystyczna kreska określa często styl artysty; dzięki temu rozpoznajemy np. autorów komiksów, ilustracji książkowych, czy karykatur.

Światłocień – to cecha rysunku, pozwalająca oddać trójwymiarowość przedmiotów, obiektów lub postaci poprzez kontrasty światła i cienia, a także określić przestrzeń, w której się znajdują.

Walor – obszar w rysunku o jednolitej tonacji (np. szarości). W rysunku walor jest jednym z najważniejszych środków wyrazu, używany w celu budowania bryły, głębi i nastroju.

Kompozycja – układ elementów na płaszczyźnie. Rozmieszczenie wszystkich części składowych rysunku decyduje o równowadze i ekspresji dzieła. 

Perspektywa – sposób przedstawienia przestrzeni. Może być geometryczna (zbieżna, żabia, z lotu ptaka), kulisowa, intuicyjna lub powietrzna.

Kolor (jeśli występuje) – choć rysunek często kojarzy się z czernią, bielą i szarością, może zawierać kolor, który wzmacnia ekspresję lub wprowadza symbolikę.

Szkic rysunkowy wyróżnia się przede wszystkim szybkością wykonania, swobodą formy i funkcją pomocniczą w procesie twórczym. To nie jest gotowe dzieło – to zapis pomysłu, obserwacji lub kompozycji, często wykonany spontanicznie i bez dbałości o detale.

Szkic wyróżnia:

• Swobodna forma rysunkowa – spontaniczność kreski, niedokładne, przerywane, wielokrotnie poprawiane,

• Brak szczegółów – szkic skupia się na ogólnym zarysie, bez uwzględniania proporcji czy kompozycji,

• Szybkość – wykonuje się go w krótkim czasie, często jako ćwiczenie lub notatkę pomysłu,

• Ekspresja – szkic może oddawać ruch, emocje, dynamikę przedstawienia,

• Funkcja przygotowawcza – może służyć jako baza do dalszej pracy: rysunku, obrazu, rzeźby.

Poniżej przedstawiono dwa studiaStudiumstudia rysunkowe poprzedzone szkicami. Przyjrzyj się, jak wygląda szkic, a jak ukończone studium.

Studium rysunkowe to forma ćwiczenia artystycznego, która polega na szczegółowym przedstawieniu obiektu, sceny lub postaci za pomocą rysunku. Jest to nie tylko techniczne odwzorowanie rzeczywistości, ale także sposób na zrozumienie formy, proporcji, światła, cienia i przestrzeni.

Studium wyróżnia się:

• Obserwacją i analizą wielkości, proporcji i perspektywy – artysta uważnie przygląda się obiektowi, by uchwycić jego charakterystyczne cechy,

• Dokładność – studium skupia się na realistycznym przedstawieniu, choć nie wyklucza to ekspresji,

• Wykorzystanie właściwości techniki: ołówka, węgla, tuszu, sangwiny, ściauka – studium pomaga zrozumieć, jak elementy układają się w przestrzeni.

Chociaż nie każde dzieło sztuki zostało poprzedzone rysunkiem w formie szkicuszkicszkicu, rysunek jest uważany za podstawę wszelkich sztuk plastycznych.

Wiele zachowanych prac rysunkowych potwierdza, że od wieków był podstawą malarstwa ściennego, panelowego i tablicowego, rzeźby, jak również architektury. Takie wstępne szkice mogą przedstawiać jedynie konturyKonturkontury, być pozornie niedbałym zapisem pomysłu, lub przeciwnie - być bardzo szczegółowe
i zawierać studia poszczególnych fragmentów zrealizowanego później dzieła.

Rysunek i malarstwo mają wiele wspólnego — obie dziedziny opierają się na linii, kształcie, kompozycji, perspektywie, światłocieniu i proporcjach. Rysunek często stanowi bazę dla malarstwa — wiele obrazów zaczyna się od szkicu lub wielu szkiców, zanim artysta przystąpi do malowania.

R1QKSHFPHDSVH

Rysunek uważany jest za jedno z najbardziej efektownych studiów portretowych Leonarda da Vinci [czyt. Leonarda da Winczi]. Renesansowy artysta już w szkicu do obrazu zastosował delikatną linię konturu oraz opracował rozłożenie cieni na twarzy i szyi, które wiernie zostały powtórzone w dziele malarskim. Miękki. subtelny światłocień podkreśla w rysunku bryłę twarzy Madonny.

R18G2Q76JDLZQ

Praca autorstwa Leonardo da Vinci pod tytułem „Madonna Litta”. Dzieło prezentuje Madonnę trzymającą na dłoniach małe dziecko. Madonna została sportretowana jako młoda kobieta o długich brązowych włosach, które zostały ukryte pod chustą. Ubrana jest w czerwoną suknię oraz niebieską pelerynę okrywającą jej ramiona. Na dłoniach trzyma małego nagiego Jezusa, którego karmi piersią.

R1VPVL7HJX1RV

Rysunek przygotowawczy do „Guerniki” autorstwa Pabla Picassa przedstawia szkic finalnej wersji dzieła. Szkic zawiera te same cechy i postacie co ostateczna wersja obrazu.

RPBM1CF2CBS74

Rysunek przygotowawczy do „Guerniki” autorstwa Pabla Picassa przedstawia przerażoną grupę ludzi i zwierząt ukrywającą się w pomieszczeniu. Na pierwszym planie rysunku obecny chaos. Rysunek różni się od końcowej wersji obrazu – brak w niej przerażonego konia, oraz ciała z oddzieloną od niego głową i dłoni z mieczem.

„Guernica” Pabla Picassa obraz olejny - realizacja końcowa

Rysunek i rzeźba — choć różnią się medium i wymiarem — mają zaskakująco wiele wspólnego. Obie dziedziny opierają się na rozumieniu kształtu, proporcji, operują światłocieniem. Rysunek może przedstawić trójwymiarową formę na płaszczyźnie z wielu ujęć, a rzeźba realizuje ją w przestrzeni. Szkice koncepcyjne lub studia anatomiczne często poprzedzają  pracę w materiale rzeźbiarskim.

R1KT18BXNA8LJ

Ilustracja przedstawia pracę Gianlorenzo Berniniego pod tytułem „Model posągu konnego króla Ludwika XIV”. Rysunek ukazuje wizualizację posągu konnego króla Ludwika XIV na papierze. Mężczyzna, tak jak na posągu, został sportretowany jako młody i umięśniony, oraz o długich lokowanych włosach. Król ma nagi tors, a jego dolne partie ciała są przykryte materiałem. Koń, na którym siedzi król jest także spłoszony. Rysunek różni się od posągu sceną – na rysunku Ludwik siedzi na koniu na zboczu skały.

R1c55ERc6XK3l

Praca Gianlorenzo Bernini pod tytułem „Posąg konny króla Ludwika XIV”. Rzeźba pokazuje króla jako młodego muskularnego mężczyznę o długich lokowanych włosach, ubranego w szatę okrywającą jego dolne partie ciała. Mężczyzna w jednej dłoni trzyma lejce, w drugiej zaś przedmiot kształtem przypominający kołek. Koń, na którym siedzi król Ludwik XIV jest spłoszony. Cała akcja odgrywa się na tle skalnej ściany.

R1PE7GVFER9TQ

Fotografia przedstawia dwie prace autorstwa Andrzeja Renesa pod tytułem „Wyjście”. Praca z lewej strony to rzeźba ukazująca postać wychodzącą z formy w kształcie sztabki. Praca z prawej strony tu rysunek do rzeźby – naszkicowana postać o bliżej nieokreślonej płci, ubrana w szaty sięgające do ziemi.

Rysunek jest podstawowym narzędziem do przedstawiania koncepcji architektonicznych — od szkiców wstępnych po szczegółowe plany techniczne. Rysunek pozwala architektowi eksperymentować z formą, badać różne rozwiązania i szybko rejestrować pomysły. Jest narzędziem twórczego myślenia, zanim projekt zostanie przeniesiony do programu CAD czy modelu 3D. Nawet w erze cyfrowej, umiejętność rysowania pozostaje cenioną kompetencją wśród architektów.

R1BZMOE54GP3K

Ilustracja przedstawia szkice autorstwa Franka O. Gehry’ego. Pierwszy ukazujący wczesną wizualizację Muzeum Guggenheima w Bilbao. Szkic został niedbale wykonany i trudno dostrzec poszczególne elementy budynku. Drugi przedstawia kolejną wizualizację budynku – ten szkic również został wykonany za pomocą jednego ruchu ręki. Szkic składa się z linii, kresek, które mają tworzyć wizualizację budynku.

Muzeum Guggenheima w Bilbao - realizacja końcowa

Rysunek ma wiele zastosowań. Może być również ilustracją książkową -  w klasycznym wydaniu, lub innym razem, w swobodnej, autorskiej formie nawiązującej do rysunku dziecka.

RDCZ31D1FK9K5

Ilustracja przedstawia . Obrazek namalowany w czarnym tuszu przedstawia scenę w sierocińcu, w której jeden z chłopców, trzymając puste naczynie prosi o dokładkę jedzenia. Po prawej stronie stoi mężczyzna z dużą chochlą. W tle przy ścianie stoi kobieta z chustą na głowie. Ma rozłożone ręce i obserwuje scenę. W tle znajdują się również pozostali chłopcy, którzy bacznie obserwują los wydarzeń, wyjadając resztki jedzenia ze swoich naczyń.

R2OJM97UG1C2F

Ilustracja przedstawia małe dziecko w wózku. Nad nim unosi się postać kobiety, która jedną ręką trzyma wózek. Rysunek wykonany jest cienką kreską, na żółtym tle. Wokół znajdują się nieregularne plamy w kolorze zielonym, beżowym i białym.

Cwiczenia