Przyczyny i przejawy globalnego wzrostu znaczenia Chin

W ostatnich dekadach Chiny przeszły dynamiczną transformację z państwa rozwijającego się w jedno z kluczowych centrów gospodarczych i politycznych świata. Ich rosnące znaczenie wynika zarówno z imponującego wzrostu gospodarczego, jak i konsekwentnie realizowanej strategii ekspansji międzynarodowej - w tym inwestycji infrastrukturalnych, rozwoju technologii oraz wzmacniania wpływów politycznych. Przejawem tej zmiany jest coraz większa rola Chin w handlu światowym, organizacjach międzynarodowych oraz kształtowaniu globalnych procesów. Zjawisko to rodzi pytania o nowy układ sił na świecie oraz przyszłość dotychczasowej dominacji Zachodu.

Tabela. Podstawowe informacje o Chinach

Pełna nazwa państwa	Chińska Republika Ludowa
Powierzchnia*	9 388 210 kmIndeks górny 22
Liczba ludności*	1 392 730 000
Stolica	Pekin
Język urzędowy	mandaryński
Jednostka monetarna	yuan
PKB całkowite**	14,1 bln USD
PKB per capita*	9 771 USD
HDI*	0,758
Flaga	RFTrnjOmmZ1OZ Na ilustracji jest flaga. W górnym lewym rogu jest żółta duża gwiazda, a po jej prawej stronie są cztery mniejsze gwiazdy. Tło flagi jest czerwone.

Chiny jako globalne wyzwanie XXI wieku

Chiny stanowią obecnie jedno z najważniejszych wyzwań gospodarczych, geopolitycznych i ekologicznych dla współczesnego świata. W ciągu kilkudziesięciu najbliższych lat będą stanowiły również wyzwanie militarne. Dynamiczny i nieprzerwany rozwój gospodarczy Chin, trwający od lat 80. XX wieku, został zapoczątkowany przez unikalne w skali globalnej reformy polityczne i gospodarcze. 

Pod wieloma względami Chiny należą dziś do największych gospodarek świata. Państwo to wykazuje znaczną odporność na kryzysy i globalne zawirowania gospodarcze, choć - jak każda gospodarka - podlega także okresowym spowolnieniom. Jednym z widocznych przejawów rozwoju jest intensywna urbanizacja i rozbudowa infrastruktury - w Chinach znajduje się kilka tysięcy drapaczy chmur (tj. budynków o wysokości powyżej 150 metrów), co czyni je światowym liderem pod tym względem. 

Warto podkreślić, że znaczna część tych inwestycji powstała w ciągu ostatnich kilkunastu lat, co obrazuje tempo przemian zachodzących w tym państwie. Skala rozwoju Chin skłaniają do refleksji nad przyszłym układem sił na świecie.          Powstaje pytanie, w jaki sposób społeczność międzynarodowa odpowie na rosnąca potęgę Chin. Czy na naszych oczach spełniają się słowa przypisywane Napoleonowi: Zostawcie Chiny, niech śpią, bo kiedy się przebudzą, cały świat zadrży?

R1M4bLKTmu2Aj

Zdjęcie przedstawia cztery rolkowe, przesuwne linie transportowe, znajdujące się prawdopodobnie w magazynie. Na rolkach znajduje się duża ilość, identycznych papierowych kartonów, ustawionych w takiej samej odległości od siebie. Na kartonach w lewym górnym rogu znajduje się naklejka z kodem kreskowym. Po prawej na górze znajduje się flaga Chin. Poniżej napis MADE IN CHINA. W lewym dolnym rogu znajdują się cztery znaki informacyjne, określające sposób transportu przesyłki.

Status terytorialny Chin - Tajwanu, Hongkongu i Makau

W statystykach międzynarodowych mogą występować rozbieżności dotyczące terytorium Chin, co wynika ze specyficznego statusu Tajwanu, Hongkongu i Makau.

Tajwan (oficjalnie Republika Chińska, na arenie międzynarodowej często określany jako Chińskie Tajpej) to wyspa położona na wschód od Chińskiej Republiki Ludowej. Z punktu widzenia władz ChRL uznawany jest za część Chin, jednak w praktyce funkcjonuje jako odrębny podmiot polityczny, posiadający własne władze, system prawny i prowadzący niezależną politykę wewnętrzną i zagraniczną. 

Hongkong jest specjalnym regionem administracyjnym ChRL, położonym w delcie Rzeki Perłowej nad Morzem Południowochińskim. Stanowi jeden z najważniejszych portów morskich oraz globalnych ośrodków finansowych.        Do 1997 roku pozostawał pod administracją brytyjską. Po przekazaniu Chinom funkcjonuje w ramach zasady „jeden kraj, dwa systemy”, która gwarantuje mu wysoki stopień autonomii, choć w ostatnich latach obserwuje się napięcia związane z jej ograniczaniem. 

Makau – podobnie jak Hongkong – jest specjalnym regionem administracyjnym Chin. Do 1999 roku był posiadłością portugalską. Obecnie funkcjonuje również w modelu :jeden kraj, dwa systemy”, zachowując znaczną autonomię w ramach Chińskiej Republiki Ludowej. 

Slajd 1 z 3

RkbUkPk6wRYTv

Na mapie świata zaznaczono położenie Tajwanu - to wyspa leżąca na wschód od Chin.

RIfEtieZRp9GH

Na mapie Azji zaznaczono położenie Hongkongu. Leży nad Morzem Południowochińskim, w południowo‑wschodniej części Chin.

R1Xeh6EW9UOoF

Na mapie południowo‑wschodniej Azji zaznaczono położenie Makau. Leży na wschodnim wybrzeżu Chin.

Kierunki rozwoju gospodarczego Chin

Po II wojnie światowej Chiny należały do bardzo biednych państw, występował tam bardzo wysoki przyrost naturalny i głód. Dopiero w latach 70. XX w. rozpoczęto reformację gospodarki, a pod koniec lat 70. wprowadzono pierwsze specjalne strefy rozwoju gospodarczego. Były to – i wciąż są – obszary, które odznaczają się ulgami dla zagranicznych przedsiębiorców, niższymi cenami gruntów i dzierżawy oraz tanią siłą roboczą. Ponadto kraj ten stanowi ogromny rynek zbytu. Te wszystkie czynniki doprowadziły do tego, że zaczęły tam inwestować kraje bogatsze, a Chiny stawały się coraz bardziej zamożne. Tempo rozwoju gospodarczego Chin jest wysokie, a żeby je utrzymać, Chińczycy w dalszym ciągu reformują swoją gospodarkę, zwiększając rolę nowoczesnych technologii, stopniowo rezygnując z tradycyjnych działów gospodarki, które wymagają dużej liczby rąk do pracy i energii. Niemniej jednak odgrywają one wciąż ogromną rolę.

Slajd 1 z 5

R1BQx2qrv3KBK

Zdjęcie przedstawia wzgórze, na którym widoczne są wcięte zbocza, wyglądające jak duże schody. Na ich powierzchni lustro wody. W lewym górnym rogu drzewa.

RIIojnQ88lk69

Zdjęcie przedstawia trzy stawy rybne w Hubei. Odgradzają je wąskie wały ziemne. W tle zniszczony budynek z czerwonej cegły, otaczają go drzewa.

R17uzBqI32xSc

Zdjęcie przedstawia zakorkowane ulice dzielnicy Xuhui w Szanghaju. Za nią drapacze chmur oraz inna zabudowa miejska. Nad miastem zachmurzone niebo.

R1aRHm6jC6oXd

Zdjęcie przedstawia kopalnię odkrywkową. W lewym dolnym rogu ciężki pojazd budowlany. Za nim po prawej częściowo zalana odkrywka. Na drugim planie duże fałdy piachu. W tle błękitne niebo.

Ry8z5D1Q2D4Ws

Zdjęcie przedstawia panoramę Hong Kongu wieczorową porą. Na pierwszym planie drapacze chmur. Za budynkami zbiornik wodny.

Skąd tak duża liczba ludności?

Przez niemal trzy dekady od powstania Chińskiej Republiki Ludowej (od 1949 r.) Mao Zedong prowadził politykę sprzyjającą wzrostowi liczby ludności, wiążąc ją z siłą państwa oraz jego rozwojem gospodarczym. Polityka wspierająca rodziny wielodzietne doprowadziła do znacznego wzrostu liczby urodzeń. Natomiast poprawa warunków życia oraz rozwój opieki zdrowotnej przyczyniły się do spadku śmiertelności. 

W efekcie wysokiego przyrostu naturalnego (sięgającego nawet około 30‰) nastąpił gwałtowny wzrost populacji. Jednocześnie pojawiły się poważne problemy społeczne i gospodarcze, w tym klęska głodu i kryzys ekonomiczny.  Szczególnie widoczne było to w okresie tzw. wielkiego skoku naprzód (1958‑1962), kiedy rozwój przemysłu odbywał się kosztem rolnictwa.

W latach 1966‑1976, w czasie rewolucji kulturalnej, doszło do destabilizacji życia społecznego i gospodarczego. Zamknięto wiele szkół i uczelni, a część ludności miejskiej została skierowana do pracy na wsi. Wprowadzono także politykę izolacji od reszty świata, co przyczyniło się do spowolnienia rozwoju kraju.

Pod koniec lat 70. XX w, gdy liczba ludności Chin zbliżała się do miliarda, władze państwowe wprowadziły program kontroli urodzeń, znany jako polityka jednego dziecka. Jego celem było ograniczenie tempa przyrostu naturalnego poprzez zmniejszenie liczby urodzeń. Oto niektóre założenia tego programu:

• ograniczenia dotyczące wieku zawierania małżeństw,

• promowanie modelu małej rodziny (zwłaszcza w miastach),

• system zachęt dla rodzin posiadających jedno dziecko (np. świadczenia socjalne, ułatwienia mieszkaniowe),

• różnego rodzaju sankcje wobec rodzin wielodzietnych,

• szeroko zakrojona kampania propagująca ograniczenie liczby dzieci.

RMCVf5ARIH5tM

Zdjęcie przedstawia plakat. Na plakacie jest kobieta i mężczyzna, a pomiędzy nimi jest dziecko. Dziecko na kolanach trzyma pluszową zabawkę - pandę. Nad rysunkiem rodziny jest napis po chińsku.

Rozwój Chińskiej Republiki Ludowej po 1949 roku był procesem dynamicznych i często dramatycznych przemian politycznych, gospodarczych czy społecznych. Kalendarium przedstawia najważniejsze wydarzenia, które ukształtowały współczesne Chiny - od budowy państwa komunistycznego, przez okres radykalnych reform, aż po stopniowe otwarcie na świat.

Polecenie 2

Przeanalizuj poniższy wykres, a następnie opisz, jakie zmiany demograficzne nastąpiły wraz z wprowadzeniem polityki jednego dziecka.

Zapoznaj się z opisem wykresu, a następnie opisz, jakie zmiany demograficzne nastąpiły wraz z wprowadzeniem polityki jednego dziecka.

R1RxmNPkRWsxb

Wykres przedstawia liczbę ludności i współczynnik przyrostu naturalnego w Chinach w latach 1962–2018. Na wykresie są dwie krzywa. Krzywa liczby ludności wzrosła od wartości około 680 milionów osób w 1962 roku do 1400 milionów. Krzywa obrazująca współczynnik przyrostu naturalnego biegnie od wartości 23 promili w 1962 roku do maksimum wynoszącego 34 promile w 1964 roku do wartości około 4,5 promila w 2018 roku.

R1WxDyuUgSUtg

(Uzupełnij).

Można zaobserwować co najmniej dwie konsekwencje demograficzne: zachwianie równowagi płci oraz szybkie starzenie się społeczeństwa. Na obszarach wiejskich posiadanie potomstwa gwarantowało zapewnienie opieki na starość. Natomiast jeśli był to syn, wówczas – po jego ślubie – rodzina zyskiwała posag od rodziców panny młodej. Doprowadziło to do tego, że zabiegi aborcyjne i porzucanie pierworodnych córek były powszechne. W konsekwencji istnieje nierównowaga między liczbą kobiet i mężczyzn. Według danych Banku Światowego za 2018 rok, wśród populacji chińskiej jedynie 48,7% stanowią kobiety, a 51,3% – mężczyźni (wskaźnik feminizacji na poziomie 94,9 kobiet na 100 mężczyzn). Natomiast szybkie starzenie się społeczeństwa będzie skutkowało w przyszłości brakiem rąk do pracy i rosnącą liczbą osób pobierających emeryturę.

Już w latach 90. XX w., w związku z narastającymi problemami demograficznymi, władze Chin zaczęły łagodzić politykę jednego dziecka, m.in. poprzez ograniczanie sankcji oraz wprowadzanie wyjątków. W 2015 roku oficjalnie odstąpiono od polityki jednego dziecka, dopuszczając posiadanie dwojga dzieci, a w 2021 r. wprowadzono możliwość posiadania trojga dzieci.

Rozwój Chińskiej Republiki Ludowej po 1949 roku był procesem dynamicznych i często dramatycznych przemian politycznych, gospodarczych czy społecznych. Kalendarium przedstawia najważniejsze wydarzenia, które ukształtowały współczesne Chiny - od budowy państwa komunistycznego, przez okres radykalnych reform, aż po stopniowe otwarcie na świat.

Chiny - globalne mocarstwo XXI wieku

Chiny w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat przeszły dynamiczną transformację z państwa rozwijającego się do jednej z najważniejszych gospodarek świata. Ich rosnące znaczenie widoczne jest w gospodarce, polityce i technologii, choć towarzyszą mu także liczne wyzwania społeczne i środowiskowe.                        Zwróć uwagę, jakie czynniki przyczyniły się do tego rozwoju oraz jakie są jego konsekwencje dla świata.

Podsumowanie

Rozwój Chin stanowi jedno z kluczowych zjawisk współczesnego świata, ukazuje skuteczność modelu łączącego mechanizmy rynkowe z silną kontrolą państwa. Dynamiczny wzrost gospodarczy, ekspansja handlowa oraz rozwój technologiczny pozwoliły Chinom osiągnąć pozycję jednego z głównych centrów globalnej gospodarki i polityki.                                                                                      Współcześnie znaczenie Chin wykracza poza sferę ekonomiczną - państwo to odgrywa istotną rolę w najważniejszych konfliktach międzynarodowych, gdzie poprzez działania dyplomatyczne, gospodarcze i pośrednie wsparcie wpływa na przebieg wydarzeń. Jednocześnie Pekin prowadzi ostrożną politykę, starając się wzmacniać swoją pozycję bez bezpośredniego angażowania się w konflikty zbrojne.

Słownik