Integracja europejska
Krótka historia integracji europejskiej - wybrane aspekty
Opiszesz motywy, które stały za pomysłem bliższego zintegrowania państw europejskich.
Przedstawisz początkowe etapy integracji europejskiej.
Scharakteryzujesz formy organizacyjne i dziedziny integracji europejskiej.
Unia Europejska to organizacja międzynarodowa oraz polityczno‑ekonomiczne międzynarodowe ugrupowanie integracyjne zrzeszające 27 państw. Dlaczego integracja europejska była w ogóle możliwa? Jej fundamentem stało się wspólne dziedzictwo cywilizacyjne, które po doświadczeniu II wojny światowej miało służyć jednemu nadrzędnemu celowi - trwałemu pokojowi. Drogą do jego osiągnięcia uczyniono współpracę gospodarczą, zakładając, że wzajemne powiązania ekonomiczne wzmocnią stabilność, a z czasem umożliwią także pogłębianie integracji politycznej opartej na wspólnych wartościach.
Powojenne koncepcje
Amerykański historyk Charles Tilly obliczył, że między rokiem 1500 a 1800 europejskie państwa prowadziły wojny praktycznie bez przerwy – od 80% do 90% czasu. We wcześniejszych okresach było jeszcze gorzej. W wiekach XIX i XX wojny stały się rzadsze, ale bardziej krwawe z powodu postępów w technologii zabijania – w dwóch wielkich konfliktach wojennych w XX w. śmierć poniosło w nich odpowiednio 14 mln i 60 mln osób.
Jeszcze w czasie trwania II wojny światowej, w 1943 r., francuski polityk Jean Monnet, napisał:
Pokój w Europie nie zostanie osiągnięty, jeżeli państwa odbuduje się na bazie suwerenności narodowej. (…) Państwa europejskie muszą stworzyć między sobą federację...
Cytat za: Cytat pochodzi z artkułu Moni Klimowskiej, Wspólny rynek, opublikowanego 26 marca 2018 roku w Portalu Promocji Eksportu, Redakcja MRaiT, dostęp: trade.gov.pl, [16.03.2022].
Rok po zakończeniu wojny, we wrześniu 1946 r., w podobnym duchu wypowiedział się też były premier brytyjski Winston Churchill. Rozwiązanie problemów kontynentu widział w utworzeniu Stanów Zjednoczonych Europy, ale bez udziału Wielkiej Brytanii, bo jego zdaniem to nacjonalizmy istniejące na kontynencie sprzyjają konfliktom militarnym. Z konkurencyjną koncepcją wystąpił Charles de Gaulle, który idee federacyjne uważał za nierealne. Nacjonalizm, dumę narodową i chęć dominowania nad innymi uważał za naturalne, a kontynent europejski widział jako „Europę ojczyzn” – konfederację pod przewodnictwem Francji jako trzeciej siły oprócz Związku Sowieckiego i Stanów Zjednoczonych.
Początki integracji europejskiej
Pierwszym krokiem ku integracji europejskiej było utworzenie w 1948 r. Organizacji Europejskiej Współpracy Gospodarczej (OEEC), której głównym zadaniem była koordynacja realizacji planu Marshalla. W tym samym roku weszło w życie porozumienie o unii celnej zawarte przez kraje Beneluksu: Belgię, Holandię i Luksemburg. W maju 1949 r. w Londynie rządy dziesięciu państw europejskich (kraje Beneluksu, Francja Dania, Irlandia, Norwegia, Szwecja, Wielka Brytania i Włochy) dały wyraz swojemu dążeniu do współpracy politycznej i utworzyły Radę Europy - organizację, która istnieje do dziś. Należy podkreślić, że Rada Europy nie jest instytucją UE, lecz odrębną organizacją międzynarodową o szerszym zasięgu członkostwa i odmiennych kompetencjach.
- Nazwa kategorii: Główne organy Rady Europy
- Nazwa kategorii: Komitet Ministrów
- Nazwa kategorii: Zgromadzenie Parlamentarne (PACE)
- Nazwa kategorii: Kongres Władz Lokalnych i Regionalnych Europy
- Nazwa kategorii: Sekretarz Generalny Rady Europy
- Nazwa kategorii: Komisarz Praw Człowieka Rady Europy Koniec elementów należących do kategorii Główne organy Rady Europy
- Elementy należące do kategorii Główne organy Rady Europy
Najbardziej doniosłym krokiem w procesie integracji europejskiej była współpraca sześciu państw: Belgii, Holandii, Luksemburga, Francji, Republiki Federalnej Niemiec (RFN) oraz Włoch, których przedstawiciele 18 kwietnia 1951 r. podpisali w Paryżu traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali (EWWiS). Do projektu zaproszono również Wielką Brytanię, która ostatecznie nie przystąpiła do umowy, kierując się względami zachowania suwerenności gospodarczej. Traktat paryski został zawarty na 50 lat i wygasł w 2002 r.
Na mocy traktatu powołano Trybunał Sprawiedliwości EWWiS z siedzibą w Luksemburgu, którego zadaniem było zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa wspólnotowego oraz rozstrzyganie sporów wynikających z postanowień traktatu. Po utworzeniu kolejnych wspólnot w 1957 roku instytucja funkcjonowała jako Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich, a od wejścia w życie traktatu z Lizbony (2009 r.) działa w ramach systemu sądowniczego Unii Europejskiej jako Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE).
EWWiS została utworzona w celu koordynacji produkcji węgla i stali - dwóch kluczowych sektorów przemysłu powojennej Europy - oraz stworzenia wspólnego rynku tych surowców. Jej znaczenie wykraczało jednak poza strefę gospodarczą. Współzależność ekonomiczna miała stać się mechanizmem zapobiegania konfliktom zbrojnym. Jean Monnet, jeden z głównych architektów integracji europejskiej, zakładał, że wspólna kontrola nad produkcją surowców strategicznych uczyni wojnę między Francją a Niemcami nie tylko politycznie, lecz także ekonomicznie nieopłacalną.
Koncepcję tę ogłosił 9 maja 1950 roku minister spraw zagranicznych Francji Robert Schuman w tzw. deklaracji Schumana. Ideę poparli m.in. kanclerz Konrad Adenauer oraz premier Włoch Alicide de Gasperi.
Rocznica ogłoszenia deklaracji Schumana - 9 maja - obchodzona jest dziś jako Dzień Europy. Jednym z bardziej rozpoznawalnych znaków wspólnoty stała się flaga z dwunastoma złotymi gwiazdami ułożonymi w krąg. Gwiazdy symbolizują jedność, solidarność i trwałość współpracy, a liczba dwanaście - pełnię i harmonię - nie odnosi się do liczby państw członkowskich. Symbol ten, przyjęty w 1955 roku przez Radę Europy, a od 1986 r. używany przez Wspólnoty Europejskie (obecnie Unię Europejską).
Kolejnym etapem integracji było podpisanie 25 marca 1957 r. traktatów rzymskich, na mocy których powołano Europejską Wspólnotę Gospodarczą (EWG) oraz Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (Euratom). EWG miała na celu utworzenie unii celnej, stopniowe budowanie wspólnego rynku oraz prowadzenie wspólnych polityk, m.in. rolnej i handlowej. Integracja przestawała dotyczyć wyłącznie wybranych sektorów (jak w EWWiS), a obejmowała coraz szersze obszary gospodarki. Euroatom koncentrował się na rozwoju współpracy w dziedzinie pokojowego wykorzystania energii jądrowej. Powstałe w latach 50. wspólnoty były pierwszymi organizacjami międzynarodowymi o ponadnarodowym charakterze - ich instytucje mogły stanowić prawo bezpośrednio obowiązujące w państwach członkowskich.
Proces ten wpisywał się w klasyczne etapy integracji gospodarczej opisane przez Bèlę Balassę. Wspólnoty europejskie konsekwentnie przechodziły kolejne fazy, pogłębiając zakres współpracy i wzmacniając wspólne instytucje. Z czasem korzyści ekonomiczne oraz stabilność polityczna przyciągnęły kolejne państwa, co doprowadziło do rozszerzeń w latach 70. i 80., a następnie -m po 1989 roku - do objęcia procesem integracji państw Europy Środkowo‑Wschodniej. Integracja europejska nie oznaczała jednorazowego aktu politycznego, lecz długofalowy projekt budowany na zasadzie stopniowej współzależności i instytucjonalnego kompromisu.
Etapy integracji gospodarczej według Béli Balassy:
Proces rozszerzania Wspólnot Europejskich
Wspólnoty europejskie (Europejska Wspólnota Węgla i Stali, Europejska Wspólnota Energii Atomowej i Europejska Wspólnota Gospodarcza) liczyły początkowo sześć krajów członkowskich. Tworzyły je: Francja, Republika Federalna Niemiec, Włochy, Belgia, Niderlandy i Luksemburg. Były to państwa założycielskie wspólnot – organizacji, na bazie których powstała. W 1973 r. doszło do ich pierwszego rozszerzenia – nowymi krajami członkowskimi zostały wówczas Wielka Brytania, Irlandia oraz Dania. W roku 1981 r. do organizacji przystąpiła Grecja, zaś w 1986 r. – Hiszpania i Portugalia. Od tego czasu do wspólnot europejskich należy 12 państw – to właśnie one przyjęły w 1992 r. Traktat z Maastricht, który ustanowił Unię Europejską.
Pierwsze rozszerzenie Unii Europejskiej nastąpiło w 1995 r. Do organizacji przystąpiły wówczas Szwecja, Finlandia oraz Austria. Liczyła ona od tego czasu 15 członków – państwa te nazywane są niekiedy „krajami starej Unii” – dla odróżnienia od tych, które przyłączyły się do niej w XXI w. Łączyły je, po pierwsze – wysoki poziom rozwoju ekonomicznego oraz, po drugie – pozostawanie poza blokiem komunistycznym w czasie zimnej wojny.
Rok | Kraj |
|---|---|
1973 | Wielka Brytania, Irlandia, Dania |
1981 | Grecja |
1986 | Hiszpania, Portugalia |
1990 | zjednoczenie Niemiec – Niemiecka Republika Demokratyczna została włączona do Republiki Federalnej Niemiec |
1995 | Szwecja, Finlandia, Austria |
Od wspólnoty do Unii Europejskiej
Na podstawie traktatu z Maastricht utworzono Unię Europejską.Warto podkreślić, że Unia Europejska nie zastąpiła wówczas istniejących wspólnot: EWWiS, EWG, EWEA. Stanowiła niejako pogłębienie procesu integracji przez włączenie nowych zagadnień, takich jak wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwo czy współpraca sądowa i policyjna. Traktat z Maastricht zmienił także nazwę Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej na Wspólnota Europejska(1 listopada 1993 r.).
Na mocy traktatu z Maastricht ustanowiono obywatelstwo europejskie, które uzupełnia obywatelstwo krajowe. Każdy obywatel państwa członkowskiego jest jednocześnie obywatelem Unii Europejskiej.
Za założycieli Uni Europejskiej uważa się Możliwe odpowiedzi: 1. Niemcy, Włochy, Francja, Holandia, Belgia i Luksemburg., 2. Niemcy, Wielka Brytania, Francja, Holandia, Belgia i Luksemburg., 3. Niemcy, Włochy, Wielka Brytania, Holandia, Belgia i Hiszpania., 4. Hiszpania, Portugalia, Wielka Brytania, Francja, Holandia, Belgia i Luksemburg.
Geneza przywództwa integracyjnego w Europie
Trudno wyobrazić sobie powstanie wspólnot europejskich bez zaangażowania osób, które z determinacją i wytrwałością dążyły do budowy struktur integracyjnych. Osoby, które głównie przyczyniły się do budowy pokojowej, zjednoczonej Europy po II wojnie światowej, określa się mianem Ojców Założycieli Zjednoczonej Europy. Należeli do nich między innymi:
Robert Schuman
Francuski polityk, mąż stanu, dwukrotny premier Francji, reformatorski minister finansów oraz minister spraw zagranicznych, będący jedną z kluczowych postaci w kształtowaniu powojennej Europy i stosunków transatlantyckich.
Francuski doradca ds. gospodarczych i politycznych, poświęcił swoje życie sprawie integracji europejskiej. Jako jeden z najważniejszych doradców francuskiego rządu był głównym pomysłodawcą słynnej deklaracji Schumana z 9 maja 1950 r., która doprowadziła do utworzenia Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali uważanej za początek Unii Europejskiej; w latach 1952‑1955 stanął jako pierwszy na czele organu wykonawczego Wspólnoty.
Konrad Adenauer
Pierwszy kanclerz Republiki Federalnej Niemiec w latach 1949‑1963. Doprowadził do nawiązania stosunków dyplomatycznych z ZSRS, a także do odbudowy gospodarczej Niemiec oraz ich integracji z Europą Zachodnią od przyjęcia planu Marshalla, poprzez członkostwo w EWG i NATO.
Premier i minister spraw zagranicznych Włoch. Rzecznik zjednoczenia Europy pod względem gospodarczym i obronnym; współtwórca Rady Europy (1949) i Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali.
Zapoznaj się z ilustracją i odpowiedz na pytanie.
Obejrzyj dwa materiały, zwracając uwagę na ewolucję celów integracji, rozwój wspólnych instytucji oraz kolejne etapy pogłębiania współpracy gospodarczej i politycznej. To właśnie te rozwiązania stworzyły ramy, które po 1989 roku umożliwiły rozszerzenie integracji na państwa Europy Środkowo‑Wschodniej i nadanie jej nowej dynamiki.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RJQMAHOTVH61T
Film opowiadający o początkach integracji europejskiej.
Wyjaśnij, dlaczego twórcy integracji europejskiej uznali współpracę gospodarczą za skuteczniejszą drogę do utrzymania pokoju niż tradycyjne sojusze polityczne.
Scharakteryzuj znaczenie Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali dla dalszego procesu integracji europejskiej.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R19567LRGKUJU
Film opowiadający o początkach integracji europejskiej.
Wyjaśnij, na czym polega specyfika procesu decyzyjnego w Unii Europejskiej oraz oceń, jakie znaczenie ma w nim mechanizm negocjacji miedzy państwami członkowskimi.
Oceń, czy Unia Europejska jako projekt integracyjny została stworzona do zarządzania kryzysami.
Mapa ukazuje przestrzenny i chronologiczny rozwój wspólnot europejskich do połowy lat 80. XX wieku. Pozwala prześledzić, jak od sześciu państw założycielskich proces integracji stopniowo obejmował kolejne kraje Europy Zachodniej, przekształcając wspólnotę gospodarczą w coraz szerszy projekt polityczny.
Krystyna Kersten, Europa zjednoczona Europa podzielona (1944‑1989), Mówią Wieki 6/1995. Układ Powołujący Europejską Wspólnotę Węgla i Stali
Paryż, 18 kwietnia 1951 roku
Prezydent Niemieckiej Republiki Federalnej, Jego Królewska Wysokość Książę Regent Belgii, Prezydent Republiki Francuskiej, Prezydent Republiki Włoskiej, Jej Królewska Wysokość Wielka Księżna Luksemburga, Jej Królewska Mość Królowa Holandii
Zważywszy, że pokój świata można zapewnić jedynie przez twórcze wysiłki na miarę niebezpieczeństw, które mu zagrażają;
Przekonani, że dla zachowania stosunków pokojowych niezbędny jest wkład cywilizacyjny, jaki może wnieść Europa zorganizowana i żywotna;
Świadomi faktu, iż Europę taką można zbudować jedynie drogą konkretnych akcji stwarzających prawdziwą solidarność oraz zakładając wspólne podstawy pod rozwój ekonomiczny;
Pragnąc przyczynić się poprzez rozwijanie podstawowych gałęzi wytwórczości do podnoszenia poziomu życia i postępu dzieła pokoju;
Zdecydowani zastąpić historyczną rywalizację ludów połączeniem ich istotnych interesów, ustanowić - tworząc wspólnotę ekonomiczną - podstawę szerokiej i niezależnej jedności ludów od wieków rozdzielanych przez krwawe konflikty i założyć fundamenty instytucji zdolnych do kierowania odtąd ich wspólnym losem;
Podjęli decyzję utworzenia Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali i wyznaczyli w tym celu swoich pełnomocników (…).
Za: Historia stosunków międzynarodowych. Wybór dokumentów, tom II 1939‑1959, zebrali i opracowali: D. Bielenin, J. Bratkowski, T. Jaworski, S. Klimczak, Warszawa 1999, str. 195.
Podsumowanie
Europa po 1945 roku nie szukała kolejnego sojuszu - szukała sposobu, by wojna stała się niemożliwa - nie tylko moralnie, lecz także prawnie i gospodarczo. Dlatego integracja zaczęła się od surowców, instytucji i norm prawnych, które wiązały państwa bardziej niż jakikolwiek traktat politycznej przyjaźni. EWWiS i wspólnoty rzymskie tworzyły mechanizm ponadnarodowego stanowienia prawa, w którym współzależność ekonomiczna stała się gwarancją pokoju, a prawo - trwałym fundamentem wspólnoty państw.
Słownik
proces stopniowego integrowania się państw Europy pod względem gospodarczym, prawnym i politycznym
zacieśnianie współpracy pomiędzy państwami członkowskimi i obejmowanie współpracą kolejnych obszarów
przyjmowanie do ugrupowania integracyjnego kolejnych państw członkowskich
węgierski ekonomista; twórca klasyfikacji instytucjonalnych form integracji gospodarczej państw; wskazał pięć etapów integracji: strefę wolnego handlu, unię celną, wspólny rynek, unię gospodarczą oraz integrację całkowitą