Ćwiczenia
Shakespeare. Stwarzanie świataW relacji Sakso Gramatyka król Horwendil (odpowiednik Szekspirowskiego króla ojca) zostaje zamordowany przez swego zawistnego brata Fenga (odpowiednik Klaudiusza), nie potajemnie wszakże, lecz na oczach wszystkich. Feng przedstawia wątłe usprawiedliwienie – oskarża Horwendila o brutalne traktowanie swej łagodnej żony Geruthy – ale w rzeczywistości jest to człowiek bezwzględny i potężny, który uważa, że wolno mu bezkarnie zagarnąć koronę brata, jego królestwo i żonę. Jedyną przeszkodę w osiągnięciu celu stanowi syn Horwendila, Amleth, wszyscy bowiem w tym przedchrześcijańskim świecie zdrady i mściwości są przekonani, że syn powinien pomścić śmierć ojca. Co prawda Amleth to jeszcze dziecko i na razie nikomu nie zagraża, ale wiadomo, jaki będzie jego obowiązek, gdy dorośnie. […] Aby przeżyć i dokonać sprawiedliwej zemsty, Amleth pozoruje zatem obłęd, przekonując stryja, że nie jest w stanie mu zagrozić. Tarza się w piasku, obrzuca błotem, a czas spędza […] niemrawo strugając patyczki, które przerabia na haczyki. […] Amleth sprytnie unika zdemaskowania i potajemnie obmyśla zemstę. Wyśmiewany, pogardzany, lekceważony, dopina jednak swego i w finale wywołuje pożar, w którym ginie cała świta Fenga, samego zaś stryja przebija mieczem. Następnie zwołuje zgromadzenie szlachty, wyjaśnia, dlaczego tak zrobił, po czym zostaje entuzjastycznie ogłoszony królem. 'Widziano, że wielu zdumiewało się, jak zdołał tak długo ukrywać tak subtelny plan'.
Źródło: Stephen Greeblatt [czyt. stiwen griblat], Shakespeare. Stwarzanie świata, tłum. Bożena Kopeć-Umiastowska, Warszawa 2007, s. 303.
Porównaj streszczenie fragmentu kroniki Sakso Gramatyka z treścią dramatu Szekspira. Na czym polegają podstawowe różnice (oprócz brzmienia imion) między obiema wersjami historii Hamleta?
Przywołując cytaty z Hamleta, przedstaw najważniejsze fakty dotyczące wybranej postaci:
Klaudiusza,
Gertrudy,
Poloniusza,
Ofelii.
Cytaty powinny być tak dobrane, by odzwierciedlały pozytywną lub negatywną cechę kolejnych bohaterów.
Opisz kogo i dlaczego śledzi:
Hamlet,
Klaudiusz,
Poloniusz,
Gertruda,
Ofelia,
służący Poloniusza.
Przygotuj mapę myśli odzwierciedlającą relacje między bohaterami.
Opisz relację Hamleta z Klaudiuszem.
Określ, jaki obraz świata przedstawia Szekspir, każąc niemal wszystkim bohaterom swego dramatu nie wierzyć sobie nawzajem i nawzajem się podglądać? Wypowiedź poprzyj odpowiednimi argumentami.
Wyjaśnij, jaką funkcję odgrywa duch pojawiający się w Hamlecie Williama Szekspira.
Zapoznaj się z poniższymi wypowiedziami Hamleta. Wyjaśnij, co nadaje szaleństwu bohatera znamiona fantastyczne, a co powoduje, że widz postrzega je jako realistyczne. Odwołaj się także do znajomości całego utworu.
HamletAkt V, scena 1
[...] to obłęd;
Ten atak szału za chwilę przeminie.
Wkrótce okryje go bezwładnym skrzydłem
Spokój, podobny do synogarlicy,
Której wykluły się złote pisklęta.Źródło: William Szekspir, Hamlet, tłum. W. Tarnawski, Wrocław 1955, s. 64.
HamletAkt V, scena 2
Wszyscy tu wiedzą – sam pewnie słyszałeś –
O moim ciężkim rozstroju nerwowym.
[...]
Czy zatem Hamlet skrzywdził Laertesa?
Nie, to nie Hamlet. Hamlet nie był sobą:
Jeśli w tym stanie wyrządził ci krzywdę,
Winne jest jego inne „ja”, nie Hamlet.
A więc sam obłęd jest tu winowajcą.Źródło: William Szekspir, Hamlet, tłum. W. Tarnawski, Wrocław 1955, s. 66.
HamletAkt V, scena 1
...Kochałem
Ofelię. Niechaj czterdzieści tysięcy
Braci połączy serca – suma uczuć
Wciąż będzie mniejsza od mojej miłości.
Cóż ty chcesz dla niej zrobić?Chcesz płakać? bić się? Targać ciało w strzępy?
Pościć? pić ocet? łykać krokodyle?
Zrobię to samo. Przyszedłeś tu skomleć?
Skokiem do grobu, pokazać, żeś lepszy?
Daj się pogrzebać żywcem razem z nią –
Ja też to zrobię.Źródło: William Szekspir, Hamlet, tłum. W. Tarnawski, Wrocław 1955, s. 64.
Fantastyka
Realizm
Zapoznaj się ze słownikową definicją makiawelizmu. Oceń, czy króla Klaudiusza można określić mianem makiawelisty. Wyjaśnij, w jaki sposób ukazanie tej postaci wpływa na realizm Hamleta, biorąc pod uwagę epokę, w której rozgrywa się akcja utworu. Uzasadnij swoją odpowiedź, formułując dwa argumenty.
Makiawelizm
«koncepcja polityczna zalecająca stosowanie zasady „cel uświęca środki”»
«postawa charakteryzująca się cynizmem i brakiem skrupułów w dążeniu
do celu»
[Słownik terminów obcych, red. Władysław Kopaliński, Kraków 1996, s. 243]
HamletAkt pierwszy, scena II
KRÓL
Jakkolwiek świeżo tkwi w naszej pamięci
Zgon kochanego, drogiego naszego
Brata Hamleta, jakkolwiek by przeto
Sercu naszemu godziło się w ciężkim
Żalu pogrążyć, a całemu państwu
Zawrzeć się w jeden fałd kiru, o tyle
Jednak rozwaga czyni gwałt naturze,
Że pomnąc o nim nie zapominamy
O sobie samych. Dlatego – z zatrutą,
Że tak powiemy, od smutku radością,
Z pogodą w jednym, a łzą w drugim oku,
Z bukietem w ręku, a jękiem na ustach,
Na równi ważąc wesele i boleść –
Połączyliśmy się małżeńskim węzłem
Z tą niegdyś siostrą naszą, a następnie
Dziedziczką tego wojennego państwa.
Co wszakże czyniąc, nie postąpiliśmy
Wbrew światlejszemu waszemu uznaniu,
Które swobodnie objawione dało
Temu krokowi sankcje. Dzięki za to. –
A teraz wiedzcie, że młody Fortynbras,
Czyli to naszą lekceważąc wartość,
Czyli to sądząc, że z śmiercią drogiego
Brata naszego w królestwie tym znajdzie
Nieład i bezrząd, i na tym jedynie
Budując płonną nadzieję korzyści,
Nie zaniedbuje naglić nas przez posłów
O zwrot tych krain, które prawomocnie,
Za sprawą świętej pamięci Hamleta,
Brata naszego, z rąk jego rodzica
Przeszły na własność Danii. Tyle o nim.
Terazże o nas i o celu, w jakim
Tu się zeszliśmy. Wzywamy tym pismem
Stryja młodego Fortynbrasa, dzisiaj
Króla Norwegii, który, z sił opadły,
Obłożnie chory, może i nie słyszał
O tych zabiegach swojego synowca,
Aby powstrzymał go od dalszych kroków
W tej sprawie, aby mu wzbronił zbierania
Wojsk i zaciągów złożonych wszak z jego
Wiernych poddanych. Wam zaś, Korneliuszu
I Woltymandzie, poruczamy zanieść
To pismo, łącznie z pozdrowieniem naszym,
Władcy Norwegii, nie upoważniając
Was do wchodzenia z nim w nic więcej nad to,
Co treść powyższych słów naszych zakreśla.
Bywajcie nam więc zdrowi i niech pośpiech
Chwali gorliwość waszą.Źródło: William Szekspir, Hamlet, tłum. W. Tarnawski, Wrocław 1955, s. 16.
Zapoznaj się z fragmentem rozprawy Stanisława Helsztyńskiego dotyczącej realiów epoki Szekspira utrwalonych w Hamlecie, a następnie przeczytaj fragment wypowiedzi Gertrudy, która opowiada o śmierci Ofelii. Wyjaśnij, w jaki sposób fantastyka i realizm korespondują ze sobą w tej scenie.
Wstęp[...] przy kreśleniu losów Ofelii spontanicznie weszło makabryczne wspomnienie z chłopięcych lat poety z okresu jeszcze stratfordzkiego, z roku 1579, kiedy razem z mieszkańcami swego rodzinnego miasteczka Szekspir przeżywał sensację spowodowaną samobójstwem swojej towarzyszki młodości, Katarzyny Hamnet, która po opuszczeniu jej przez narzeczonego utopiła się w rzece Avon w miejscu, gdzie rosła stara wierzba. Nawet rozmowa grabarzy to jakby wyciąg z protokołu, w którym świadkowie ostatnich chwil dziewczyny wypowiadali swoje zdanie o samobójcach i o prawie do kościelnego pogrzebu, którego rodzina Hamnetów domagała się, tłumacząc śmierć Katarzyny nieszczęśliwym wypadkiem.
Źródło: Stanisław Helsztyński, Wstęp, [w:] William Szekspir, Hamlet, tłum. W. Tarnawski, Wrocław 1955, s. 29.
HamletAkt IV, scena 7
GERTRUDA
Jedna jest wierzba na brzegu strumienia
Jej siwe liście drżą w zwierciadle wody
Tam się to stało. Ofelia splatała
Dziwne girlandy z pokrzyw i stokrotek
[...]
Kiedy się wspięła na poziomy konar
Aby zawiesić na nim taki wieniec
Z chwastów – zdradliwa gałąź nagle pęka,
A ona, razem z naręczami kwiecia,
Spada w płaczący nurt. Jej rozpostarta
Na wodzie suknia, jak ogon syreny,
Utrzymywała się jeszcze przez jakiś
Czas na powierzchni, a ona nuciła
Urywki starych piosenek, jak gdyby
Nie czuła grozy swego położenia,
Lub jakby woda była jej żywiołem.
Lecz wreszcie suknia, nasiąkła wilgocią,
Ucina słodki śpiew, ciągnąc nieszczęsną
Na dno, w mulistą śmierć.Źródło: William Szekspir, Hamlet, tłum. W. Tarnawski, Wrocław 1955, s. 39.
W scenie II aktu trzeciego Hamlet zwraca się do Pierwszego Aktora w następujący sposób:
HamletA nade wszystko bacz, abyś nie pogwałcił proporcji życiowych. Bo takie zniekształcenie sprzeczne jest z celem teatru, którego zadaniem, jak pierwej, tak i teraz, było i jest: stale przyświecać stosownym wzorem, upostaciować trafnie cnotę i hańbę oraz aktualizować epokę i ducha czasu w konkretnym obrazie.
Źródło: William Szekspir, Hamlet, tłum. W. Tarnawski, Wrocław 1955, s. 36.
Wyjaśnij, w jaki sposób słowa te korespondują z zakończeniem oraz wymową całego dramatu Williama Szekspira.
Postać Hamleta fascynuje czytelników od wieków – jedni widzą w nim renesansowego idealistę, inni tchórza bojącego się wziąć na siebie odpowiedzialność. W jaki sposób oceniasz psychologiczny realizm Szekspirowskiego bohatera? Formułując pisemną odpowiedź, weź pod uwagę ideały renesansowe.