W stronę natury

RJ1OR7SKLB45L

Obraz przedstawia scenę rodzajową, która rozgrywa się na świeżym powietrzu, na polanie, pośród drzew. Grupa ludzi, dwie kobiety, czterech mężczyzn i dziecko, bawią się na łonie przyrody. Na pierwszym planie, tańczy para młodych ludzi, a siedząca z prawej strony kobieta wybija takt na tamburynie. Za nią, nieco w cieniu trzech mężczyzn gra na fujarkach. Tańcząca para stoi naprzeciw siebie i trzyma się prawymi rękami. Mężczyzna lekko unosi lewą nogę ku górze. Obok tańczącej kobiety stoi dziewczynka w długiej sukni i wyciąga w stronę kobiety rękę, naśladując jej taniec. W tle widać dach budynku, w prześwicie między drzewami, majaczą postacie dwóch, podglądających scenę, osób.

Sentymentalizm to jeden z głównych – obok klasycyzmuklasycyzmklasycyzmu – prądów umysłowych i literackich epoki oświecenia. Został zapoczątkowany przez Jana Jakuba Rousseau – autora powieści w listach pt. Julia, czyli Nowa Heloiza (1760), w której po raz pierwszy z przekonaniem podkreślono rolę natury w życiu człowieka, nie tylko jako tła rozgrywających się wydarzeń, ale również elementu odzwierciedlającego uczucia bohaterów. Rousseau przeciwstawił pierwotną naturę złu cywilizacji, a tym samym – uczucia rozumowi. Stworzył ideał człowieka wrażliwego (fr. sensible). Sentymentalizm wywarł również wpływ na sztukę. 

R1CQnSbSX6B3q

Obraz przedstawia barokowy pałac. Widoczny jest jego front. Składa się ona z piętrowej części, przed którą znajduje się główne pałacowe wejście oraz dwóch budynków na jego skrzydłach. Przed pałacem widać duży plac i prowadzącą do niego szeroką aleję. Po placu i alei przechadzają się grupkami ludzie. W pobliżu pałacu rosną liczne drzewa.

Wiele elementów typowych dla tego nurtu można odnaleźć w malarstwie rokokowymrokokorokokowym, zwłaszcza przedstawiającym sceny pasterskie, oraz w sentymentalnej architekturze ogrodowej, dzięki której w ogrodach zaczęto budować między innymi sztuczne ruiny, kaskadykaskadakaskady, świątynie dumania.

RA5xxMufhAkVO

Ilustracja przedstawia ścieżki otoczone drzewami, po których spacerują ludzie. W tle budynek z kolumnami.

Warto pamiętać, że sentymentalizm wywarł ogromny wpływ na preromantyzmpreromantyzmpreromantyzm niemiecki, szczególnie Johanna Wolfganga Goethego jako autora słynnej powieści w listach Cierpienia młodego Wertera (1774).

Poeta tkliwego serca Franciszek Karpiński

Rirho3qPB7TFK

Obraz przedstawia portret mężczyzny w średnim wieku. Ma on lekko falujące, zaczesane na twarz włosy. Jego twarz jest owalna. Ma wyraziste brwi i duże oczy. Jego nos jest prosty. Mężczyzna ma koszulę ze stójką. Pod szyją ma zawiązany fontaź. Nosi surdut.

Jednym z przedstawicieli sentymentalizmu w polskiej literaturze oświeceniowej był Franciszek Karpiński (1741‒1825). Poeta urodził się w Hołoskowie na Pokuciu, krainie sąsiadującej z Huculszczyzną. Pochodził ze zubożałej rodziny szlacheckiej. Po ukończeniu kolegium jezuickiego w Stanisławowie rozpoczął studia w Akademii we Lwowie, które ukończył, uzyskując stopień doktora nauk wyzwolonych i filozofii, a także bakałarza teologii. Po studiach pracował jednak jako nauczyciel na dworach magnackich. W 1782 roku ukazał się traktat Franciszka Karpińskiego O wymowie w prozie albo wierszu, w którym po raz pierwszy zdefiniował nowy typ sentymentalnej wrażliwości: 

W 1791 roku poeta przeniósł się do wsi dzierżawionej na skraju Puszczy Białowieskiej. W 1818 roku spełniło się jego marzenie – został właścicielem Chorowszczyzny, wioski w powiecie wołkowyskim. Tu blisko natury przebywał aż do śmierci.  

To autor sielankisielankasielanki pt. Laura i Filon, a także Pieśni o narodzeniu pańskim, czyli znanej kolędy rozpoczynającej się od słów [Bóg się rodzi, moc truchleje…]. Karpiński jako pierwszy w literaturze polskiej uznał emocje za najważniejsze kryterium estetyczne oceny twórczości literackiej. Poeta często używał określenia „czułe serce”. Emocjonalność była bowiem dla niego naturalnym walorem osobowości człowieka, który pozwala budować trwałe relacje międzyludzkie.

R1WNo9ZVUxtQ4

Obraz przedstawia dziewczynę i chłopaka, siedzą w otoczeniu drzew i krzewów. Chłopiec wplata we włosy dziewczyny kwiaty. Sam rownież ma kwiaty we włosach. Obok młodych stoi koza.

Poezja tkliwego serca

RsJKczw6uvkeR1

Obraz przedstawiający zamek na wzgórzu. Po prawej stronie pod drzewem siedzi na dużym kamieniu kobieta. Obok niej stoi mężczyzna, prawą ręką wskazuje na zamek.

Twórcy polskiej literatury sentymentalnej, Franciszek Karpiński i Franciszek Dionizy Kniaźnin, chętnie sięgali po gatunek literacki znany już w starożytności, wywodzący się od Teokryta i Wergiliusza – sielankę, zwaną także bukoliką, eklogą lub idylląidyllaidyllą. Sielanki pisano również w epoce renesansu. W tej konwencji utrzymana była Pieśń świętojańska o sobótce Jana Kochanowskiego oraz tytułowe Sielanki Szymona Szymonowica. Oświeceniowe sielanki, związane z piosenkami pasterskimi, były czasem wzbogacane o elementy dramatyczne lub epickie. Przedstawiano w nich wyidealizowane życie mieszkańców wsi blisko związanych z naturą. Podkreślano przeżycia wewnętrzne człowieka.

Sentymentalne tematy

RNdOGxjCdK6A5

Obraz przedstawia kobiety i mężczyzn na łonie natury. Jedna para stoi. Pozostałe osoby leżą lub siedzą na trawie. Rozmawiają, przytulają się. W tle są wzniesienia.

Słownik