Ballady i romanse to tom o przełomowym znaczeniu dla literatury polskiej. O nowatorstwie zbioru zadecydowały przede wszystkim zgromadzone w nim ballady. Romanse nawiązywały do konwencji sentymentalnej, skupiając się wokół wątku miłosnego nieszczęścia. W balladach natomiast wszystko było świeże i nieznane polskiej literaturze wysokiej. Mickiewicz przełamał dotychczasowe wzorce poetyckie zarówno w odniesieniu do tematyki, jak i stylu.

Poetycki eksperyment Mickiewicza okazał się rewolucją estetyczną i ideologiczną. Ballady i romanse ujawniały niespotykane wcześniej walory poetyckie, a przy tym wyrażały rodzący się światopogląd nowej epoki. Utwory w warstwie tematycznej przedstawiają uczucie, wiarę i intuicję jako nowe metody poznawania świata, a miłość jako najwyższą, nieśmiertelną wartość. Ukazują fascynację ludowością i dziką naturą, przenika je irracjonalizm i mistycyzm. Ujawniają także romantyczne obszary inspiracji, m.in. poprzez odwołania do twórczości Szekspira.

Rqd2y4nivCgUu1

Zdjęcie przedstawia mężczyznę w średnim wieku. Mężczyzna ma poważny wyraz twarzy. Jego włosy są gęste, zaczesane do góry. Mężczyzna jest ubrany w surdut.

Ballady i romanse opublikowano w Wilnie w 1822 roku, w pierwszym tomie Poezyj. Mickiewicz wykorzystał gatunek ballady, w którym zamknął kilkanaście udramatyzowanych fabuł. Cały tom można uznać za literacki manifest założeń nowej epoki. Znamienny jest fakt, że ballady poprzedził poeta wystąpieniem zatytułowanym O poezji romantycznej. Tekst ten wyraźnie ukazuje świadomość Mickiewicza, że przedstawia czytelnikom utwory znacznie różniące się od klasycystycznych wzorców sztuki oświeceniowej.

W zbiorze znalazło się 14 utworów:

• Pierwiosnek,

• Romantyczność,

• Świteź,

• Świtezianka,

• Rybka,

• Powrót taty,

• Kurhanek Maryli,

• Do przyjaciół,

• To lubię,

• Rękawiczka,

• Pani Twardowska,

• Tukaj albo próby przyjaźni,

• Lilije,

• Dudarz.

Nowatorstwo ballad opiera się głównie na wprowadzeniu – i to w roli pierwszoplanowej – wyobrażeń oraz pojęć ze świata wierzeń ludowych. Folklor z niespotykaną dotąd siłą wtargnął dzięki balladzie na karty literatury. Mickiewicz, chcąc nawiązać do stylu ludowej poezji, dążył do uproszczenia języka i składni przez zbliżenie ich do mowy potocznej. Śmiało wprowadził do swoich utworów proste, gminne wyrazy, których na próżno szukać w wierszach innych ówczesnych poetów. W balladach zwracają uwagę prowincjonalizmy, takie jak: „chróśniak”, „zarostek”, „bies” i całe wyrażenia w rodzaju: „roztwiera gębę i wytrzeszcza oczy”. Dla autorów tworzących w nurcie klasycystycznym był to język poetycki wprost niewyobrażalny. Poza nowatorskim sposobem wyrażenia w tomie zaskakiwała także niespotykana technika dramatycznego przedstawiania wydarzeń połączona z nastrojową liryzacją fabuły. Mickiewicz sięgał do ballad obcojęzycznych oraz poetyckich poprzedniczek ballady na gruncie polskim (sielanek i dum), jednak przetwarzał ich materię i zmieniał styl, aż osiągnął jakość całkowicie odmienną.

Część ballad koncentruje się wokół tajemniczych, nadprzyrodzonych zdarzeń, pozostałe zaś mają na celu wywołanie u odbiorcy wzruszenia, zadumy lub refleksji. Każdy z utworów wykorzystuje ludowe wyobrażenia i odwołuje się do związanej z nimi wizji świata. Ludowa stylizacjastylizacja ludowaLudowa stylizacja jest ściśle związana z koncepcją poezji romantycznej, która ma za zadanie rozbić schematy i ograniczenia klasycyzmu, prowadząc do wyzwolenia wyobraźni.
Każda z 14 ballad Mickiewicza buduje i ukazuje romantyczny światopogląd, jednak w sposób najpełniejszy czyni to utwór Romantyczność. Już sam tytuł wskazuje, że poeta przedstawi w tym tekście definicję istoty romantyzmu.

Słownik