Ilustracja interaktywna przedstawia starożytną rycinę. Jest na niej ukazany Achilles, który stoi w namiocie. Lewą ręką wsparty jest na włóczni. Prawą ręką wskazuje na postument, gdzie pali się ogień. Opis punktów znajdujących się na ilustracji: 1. Agamemnon porywa Chryzeidę. Mozaika przedstawia wizytę Chryzesa u Agamemnona w celu złożenia okupu za swoją córkę Chryseis, IV wiek n.e. Na ilustracji znajduje się grupa dziewięciu osób. Jeden mężczyzna siedzi. U jego stóp klęczy drugi mężczyzna. Scenę obserwują: trzy kobiety z wielkimi amforami, dwóch mężczyzn i dwóch żołnierzy. Porwanie Chryzeidy przez Agamemnona, naczelnego wodza greckiego, dało początek wydarzeniom opisanym w Iliadzie. Apollo bowiem na prośbę ojca Chryzeidy zsyła na Greków zarazę, wskutek czego Agamemnon oddaje porwaną, w zamian odbierając Achillesowi jego brankę – Bryzeidę. To staje się zarzewiem konfliktu między Agamemnonem i Achillesem – gniewu, o którym mowa w utworze Homera. 2. Oddanie Chryzesowi jego córki. Spór między Achillesem a Agamemnonem, Giovanni Battista Gaulli [czytaj: dżiowani batista gauli], 1695. Obraz przedstawia antyczną scenę rodzajową. Ukazane są na niej dwie grupy ludzi stojące naprzeciw siebie. W tle widać pole bitewne. Przed grupą z młodym mężczyzną stoi druga grupa, a na jej czele starszy mężczyzna. Spierają się. Wokół nich widać żołnierzy. Nad postaciami, na niebie unoszą się postacie dwóch cherubinów i postać kobieca. Po zesłaniu zarazy przez Apolla powstaje dyskusja pomiędzy Achillesem i Agamemnonem. Ten pierwszy optuje za oddaniem Chryzesowi jego córki, drugi nie chce się na to zgodzić. Po kłótni Agamemnon przystaje na ultimatum, w zamian za Chryzeidę zabiera jednak brankę herosa - Bryzeidę. Achilles wycofuje się z walki przeciw Trojańczykom i prosi boginię Tetydę – swoją matkę – o wstawiennictwo u Zeusa, by ten pomógł Troi. 3. Pojedynek Parysa z Menelaosem. Pojedynek Menelaosa i Parysa, Johann Heinrich Tischbein [czytaj: johan hajrich tiszbain], 1757. Obraz przedstawia antyczną scenę rodzajową. Ukazana jest walka dwóch antycznych wojowników. Walczą oni na miecze, osłaniają się tarczami. Jednego z walczących unosi w powietrzu młoda kobieta spowita w białą materię. Dochodzi do bitwy między Achajami a Trojańczykami, która zostaje przerwana, by mógł odbyć się pojedynek sprawców wojny: Parysa i Menelaosa. Pojedynek ten miał przesądzić o losach wszystkich, wygrany bowiem otrzymałby Helenę za żonę oraz łupy wojenne. Gdy wydawało się, że potyczkę przegra Parys, interweniowała Afrodyta, która uniosła wojownika z pola bitwy do komnat Heleny. Oszukani Grecy domagali się wydania Heleny, co jednak nie nastąpiło. 4. Śmierć Patroklesa. Żałoba Achillesa po śmierci Patroklesa, Tetyda przynosi mu nową broń wykutą przez Hefajstosa, Francesco Ballanti Graziani [czytaj: franczesko balanti gracjani] i Giovan Battista Ballanti Graziani [czytaj: dżiowan batista balanti gracjani], 1805 r. Obraz przedstawia scenę rodzajową. Na łożu, w pościeli spoczywa mężczyzna. To Patrokles. Widoczny jest jego nagi tors. Mężczyzna leży z zamkniętymi oczami. Wokół łoża zgromadzona jest grupa osób. Są trzy rozpaczające kobiety i trzech żołnierzy. W nogach leżącego Patroklesa siedzi młody mężczyzna. To Achilles. Odwraca głowę od umierającego, żeby przyjrzeć się zstępującej z nieba, młodej kobiecie. To Tetyda. Bogini przynosi Achillesowi zbroję, tarczę i włócznię. Przyjaciel Achillesa, Patrokles, chce wziąć udział w bitwie, przywdziewa więc zbroję Achillesa i idzie walczyć. Ginie jednak z rąk Hektora, co sprawia, że Achilles wpada w gniew. Udaje mu się odzyskać ciało przyjaciela, zbroję jednak zabiera Hektor. 5. Pojedynek Achillesa z Hektorem. Tetyda otrzymuje broń dla Achillesa od Hefajstosa, Anthony van Dyck [czytaj: anton fon dejk], 1630‑1632. Obraz przedstawia scenę rodzajową. Jest na nim przedstawiona, w centralnej części obrazu, piękna młoda kobieta. Tetyda. Jest ona otoczona stojącymi i latającymi wokół cherubinami. W lewej części obrazu ukazany jest niemal nagi mężczyzna. Jest atletycznie zbudowany. Widać poszczególne partie mięśni mężczyzny. To Hefajstos. Bóg wyciąga w kierunku Tetydy prawą rękę. Trzyma w niej zbroję. W tle tej sceny, na drugim planie widoczny jest mężczyzna. Przygląda się przekazaniu zbroi. Achilles postanawia wziąć udział w walce, by pomścić śmierć swojego przyjaciela. W tym celu otrzymuje – za pośrednictwem matki, bogini Tetydy – zbroję wykutą specjalnie dla niego przez Hefajstosa. Tarcza składa się z pięciu warstw, poza nią heros otrzymuje także pancerz, hełm i nagolenice. Po wielu stoczonych walkach Achilles dociera pod mury Troi, a tam zabija w pojedynku Hektora – zadaje mu śmiertelną ranę w szyję. Gdy Hektor umiera, prosi Achillesa, by wydał jego ciało ojcu. Bohater jednak odmawia. Przytwierdza martwe ciało wroga do swojego rydwanu i kilkukrotnie okrąża nim Troję. 6. Pogrzeb Hektora. Priam u stóp Achillesa, Théobald Chartran [czytaj: tiobel szartrą], 1876. Obraz przedstawia scenę rodzajową. Na pierwszym planie obrazu przedstawione są dwie postacie. To młodszy i starszy mężczyzna. Młodszy mężczyzna siedzi, wspierając się lewym łokciem na stole. Podpiera brodę lewą dłonią. Prawą dłoń ma wyciągnięto w kierunku klęczącego starca. Starzec, na klęczkach, schyla się nad dłonią młodego mężczyzny. Zdaje się ją całować. Na drugim planie, w lewej części obrazu widoczni są dwaj młodzieńcy. Przyglądają się z zaciekawieniem scenie rozgrywającej się między mężczyznami. Wreszcie do Achillesa przybywa osobiście Priam, ojciec Hektora. Błaga herosa o wydanie mu ciała syna, oferując za nie złoto, wreszcie przemawia do wrażliwości Achillesa wspomnieniem jego własnego ojca. Achilles wydaje Priamowi ciało Hektora, dzięki czemu może odbyć się pogrzeb. To kończy gniew Achillesa.
Ilustracja interaktywna przedstawia starożytną rycinę. Jest na niej ukazany Achilles, który stoi w namiocie. Lewą ręką wsparty jest na włóczni. Prawą ręką wskazuje na postument, gdzie pali się ogień. Opis punktów znajdujących się na ilustracji: 1. Agamemnon porywa Chryzeidę. Mozaika przedstawia wizytę Chryzesa u Agamemnona w celu złożenia okupu za swoją córkę Chryseis, IV wiek n.e. Na ilustracji znajduje się grupa dziewięciu osób. Jeden mężczyzna siedzi. U jego stóp klęczy drugi mężczyzna. Scenę obserwują: trzy kobiety z wielkimi amforami, dwóch mężczyzn i dwóch żołnierzy. Porwanie Chryzeidy przez Agamemnona, naczelnego wodza greckiego, dało początek wydarzeniom opisanym w Iliadzie. Apollo bowiem na prośbę ojca Chryzeidy zsyła na Greków zarazę, wskutek czego Agamemnon oddaje porwaną, w zamian odbierając Achillesowi jego brankę – Bryzeidę. To staje się zarzewiem konfliktu między Agamemnonem i Achillesem – gniewu, o którym mowa w utworze Homera. 2. Oddanie Chryzesowi jego córki. Spór między Achillesem a Agamemnonem, Giovanni Battista Gaulli [czytaj: dżiowani batista gauli], 1695. Obraz przedstawia antyczną scenę rodzajową. Ukazane są na niej dwie grupy ludzi stojące naprzeciw siebie. W tle widać pole bitewne. Przed grupą z młodym mężczyzną stoi druga grupa, a na jej czele starszy mężczyzna. Spierają się. Wokół nich widać żołnierzy. Nad postaciami, na niebie unoszą się postacie dwóch cherubinów i postać kobieca. Po zesłaniu zarazy przez Apolla powstaje dyskusja pomiędzy Achillesem i Agamemnonem. Ten pierwszy optuje za oddaniem Chryzesowi jego córki, drugi nie chce się na to zgodzić. Po kłótni Agamemnon przystaje na ultimatum, w zamian za Chryzeidę zabiera jednak brankę herosa - Bryzeidę. Achilles wycofuje się z walki przeciw Trojańczykom i prosi boginię Tetydę – swoją matkę – o wstawiennictwo u Zeusa, by ten pomógł Troi. 3. Pojedynek Parysa z Menelaosem. Pojedynek Menelaosa i Parysa, Johann Heinrich Tischbein [czytaj: johan hajrich tiszbain], 1757. Obraz przedstawia antyczną scenę rodzajową. Ukazana jest walka dwóch antycznych wojowników. Walczą oni na miecze, osłaniają się tarczami. Jednego z walczących unosi w powietrzu młoda kobieta spowita w białą materię. Dochodzi do bitwy między Achajami a Trojańczykami, która zostaje przerwana, by mógł odbyć się pojedynek sprawców wojny: Parysa i Menelaosa. Pojedynek ten miał przesądzić o losach wszystkich, wygrany bowiem otrzymałby Helenę za żonę oraz łupy wojenne. Gdy wydawało się, że potyczkę przegra Parys, interweniowała Afrodyta, która uniosła wojownika z pola bitwy do komnat Heleny. Oszukani Grecy domagali się wydania Heleny, co jednak nie nastąpiło. 4. Śmierć Patroklesa. Żałoba Achillesa po śmierci Patroklesa, Tetyda przynosi mu nową broń wykutą przez Hefajstosa, Francesco Ballanti Graziani [czytaj: franczesko balanti gracjani] i Giovan Battista Ballanti Graziani [czytaj: dżiowan batista balanti gracjani], 1805 r. Obraz przedstawia scenę rodzajową. Na łożu, w pościeli spoczywa mężczyzna. To Patrokles. Widoczny jest jego nagi tors. Mężczyzna leży z zamkniętymi oczami. Wokół łoża zgromadzona jest grupa osób. Są trzy rozpaczające kobiety i trzech żołnierzy. W nogach leżącego Patroklesa siedzi młody mężczyzna. To Achilles. Odwraca głowę od umierającego, żeby przyjrzeć się zstępującej z nieba, młodej kobiecie. To Tetyda. Bogini przynosi Achillesowi zbroję, tarczę i włócznię. Przyjaciel Achillesa, Patrokles, chce wziąć udział w bitwie, przywdziewa więc zbroję Achillesa i idzie walczyć. Ginie jednak z rąk Hektora, co sprawia, że Achilles wpada w gniew. Udaje mu się odzyskać ciało przyjaciela, zbroję jednak zabiera Hektor. 5. Pojedynek Achillesa z Hektorem. Tetyda otrzymuje broń dla Achillesa od Hefajstosa, Anthony van Dyck [czytaj: anton fon dejk], 1630‑1632. Obraz przedstawia scenę rodzajową. Jest na nim przedstawiona, w centralnej części obrazu, piękna młoda kobieta. Tetyda. Jest ona otoczona stojącymi i latającymi wokół cherubinami. W lewej części obrazu ukazany jest niemal nagi mężczyzna. Jest atletycznie zbudowany. Widać poszczególne partie mięśni mężczyzny. To Hefajstos. Bóg wyciąga w kierunku Tetydy prawą rękę. Trzyma w niej zbroję. W tle tej sceny, na drugim planie widoczny jest mężczyzna. Przygląda się przekazaniu zbroi. Achilles postanawia wziąć udział w walce, by pomścić śmierć swojego przyjaciela. W tym celu otrzymuje – za pośrednictwem matki, bogini Tetydy – zbroję wykutą specjalnie dla niego przez Hefajstosa. Tarcza składa się z pięciu warstw, poza nią heros otrzymuje także pancerz, hełm i nagolenice. Po wielu stoczonych walkach Achilles dociera pod mury Troi, a tam zabija w pojedynku Hektora – zadaje mu śmiertelną ranę w szyję. Gdy Hektor umiera, prosi Achillesa, by wydał jego ciało ojcu. Bohater jednak odmawia. Przytwierdza martwe ciało wroga do swojego rydwanu i kilkukrotnie okrąża nim Troję. 6. Pogrzeb Hektora. Priam u stóp Achillesa, Théobald Chartran [czytaj: tiobel szartrą], 1876. Obraz przedstawia scenę rodzajową. Na pierwszym planie obrazu przedstawione są dwie postacie. To młodszy i starszy mężczyzna. Młodszy mężczyzna siedzi, wspierając się lewym łokciem na stole. Podpiera brodę lewą dłonią. Prawą dłoń ma wyciągnięto w kierunku klęczącego starca. Starzec, na klęczkach, schyla się nad dłonią młodego mężczyzny. Zdaje się ją całować. Na drugim planie, w lewej części obrazu widoczni są dwaj młodzieńcy. Przyglądają się z zaciekawieniem scenie rozgrywającej się między mężczyznami. Wreszcie do Achillesa przybywa osobiście Priam, ojciec Hektora. Błaga herosa o wydanie mu ciała syna, oferując za nie złoto, wreszcie przemawia do wrażliwości Achillesa wspomnieniem jego własnego ojca. Achilles wydaje Priamowi ciało Hektora, dzięki czemu może odbyć się pogrzeb. To kończy gniew Achillesa.
Achilles poświęcający bezpieczny powrót Patroklesa Zeusowi, V/VI w. n.e.
Źródło: Wszystkie obrazy , dostępny w internecie: Wikimedia Commons., domena publiczna.
Polecenie 1
Zapoznaj się z grafiką interaktywną i na jej podstawie oceń postawę i postępowanie Achillesa.
Zapoznaj się z opisem grafiki interaktywnej i na jej podstawie oceń postawę i postępowanie Achillesa.
RSZHQf56gSqoS
(Uzupełnij).
Polecenie 2
Wybierz jedno z wydarzeń umieszczonych na ilustracji interaktywnej i metodą dramy odegraj je z kolegami i koleżankami. Zaproponujcie własne dialogi do odpowiedniej sceny.
R11RRGGLB7U29
Polecenie 3
Po zapoznaniu się z multimedium zbierz argumenty na potwierdzenie lub zaprzeczenie tezy, że Achillesa można nazwać wzorem rycerza.
Ru60pLQoEauL1
(Uzupełnij).
Rycerz w literaturze - prezentacja multimedialna1
RqEVRqbcQrUIj1
1. slajd.
Obraz przedstawia rycerza w zbroi. Mężczyzna siedzi na koniu. Przy pasie, po lewej stronie ma przytroczony długi miecz. Za rycerzem widoczna jest postać diabła. Z jego włosów i brody wyrastają węże. W tle obrazu ukazane są skały.
Albrecht Dürer, Rycerz, śmierć i diabeł, 1513
Samo słowo pochodzi od niem. Ritter, jeździec (do polszczyzny przeniknęło za pośrednictwem czeskiego rytirz), nazwa ta obowiązuje od XII/XIII w. Rycerz to członek stanu rycerskiego w społeczeństwie średniowiecznym, wywodzący się ze starszyzny plemiennej i drużynników księcia, obdarzony specjalnymi przywilejami (przede wszystkim ziemią wraz z feudalną władzą nad uprawiającymi ją chłopami), za co był winien swemu suwerenowi posługi wojenne. Rycerstwo, wyłącznie konne, stanowiło zbrojne ramię monarchy.
2. slajd
Obraz przedstawia pole bitewne. W lewej części obrazu rozgrywa się bitwa. Na koniach walczą rycerze. Po prawej stronie obrazu, na brzegu lasu leży stos rycerskich ciał. Nieopodal nich leży rycerz zakuty w zbroję. Obok niego klęczy, na lewym kolanie, inny rycerz. Trzyma ręce na sercu.
Jean Fouquet, Bitwa pod Roncevaux w 778 roku. Śmierć Rolanda, 1455 r.
Z rycerstwa z czasem wyrosła szlachta i ziemiaństwo. W dobie średniowiecza warstwa ta stanowiła elitę społeczną, która wytworzyła swoisty styl życia, etykę i ceremoniał. W kręgu kultury dworskiej, zwłaszcza francuskiej, ukształtował się szerzony przez literaturę wzorzec osobowy doskonałego chrześcijańskiego rycerza (np. w Pieśni o Rolandzie), w którym dzielność, honor, lojalność wobec suwerena współgrały z patriotyzmem i religijną żarliwością; idealny rycerz bronił wdów i sierot, był dworny wobec dam, zawsze postępował etycznie, przestrzegając kodeksu honorowego.
3. slajd
Obraz przedstawia wkroczenie wojsk krzyżowców do Konstantynopola. Rycerze w zbrojach i zdobnych szatach wjeżdżają do miasta. W rękach trzymają proporce. Przed nimi klęczą mieszkańcy Konstantynopola, ich gesty zdają się być błagalne. Po lewej stronie klęczy starzec z kobietą, ręką zdaje się odpychać nacierających żołnierzy na koniach. Po prawej stronie, półnaga dziewczyna o długich blond włosach, pochyla się nad trupem młodej kobiety. Dookoła leżą zabici mężczyźni i kobiety. W tle widać miasto i dymy pożarów.
Eugène Delacroix, Wjazd krzyżowców do Konstantynopola, 1840 r.
Niestety, wizerunek ten był daleki od rzeczywistości, co uwidoczniło się np. w czasie krucjat, na których rycerze zachowywali się niekiedy haniebnie, łącząc godną podziwu waleczność z bezmyślnym, zupełnie niechrześcijańskim okrucieństwem.
4. slajd
Obraz przedstawia portret średniowiecznego władcy. To mężczyzna w średnim wieku. Ma na głowie koronę. Nosi ozdobne szaty, zbroję i długą pelerynę. Na lewym ramieniu peleryny wyhaftowany ma biały herb z czerwonym krzyżem. Władca opiera się na prostokątnej, dużej tarczy. Są na niej namalowane różne herby. Nad głową mężczyzny widnieje łaciński napis zapisany pismem gotyckim
Edward zwany Czarnym Księciem, między 1430 a 1440 r.
Postaci słynnych rycerzy, które zapisały się w historii lub literaturze jest wiele. To między innymi Edward zwany Czarnym Księciem - z dynastii Plantagenetów książę Walii i Akwitanii, który wsławił się w walkach przeciw Francji w wojnie stuletniej (1337–1453).
5. slajd
Obraz przedstawia średniowiecznego, młodego rycerza. Jest on ubrany w zdobną szatę z wyhaftowanymi krzyżami. Rękawy zdobią czerwone i granatowe pióra. Na rękach ma rękawice. Lewą ręką podpiera się na włóczni. Rycerz ma przytroczony do pasa miecz. Na głowie mężczyzny widoczny jest wieniec z kolorowych piór i zielonych liści Gotfryd z Bouillon, Maestro del Castello della Manta
Kolejną postacią wpisującą się w archetyp rycerza jest Gotfryd z Bouillon - książę Dolnej Lotaryngii, który wspierał cesarza Henryka IV w walce z papieżem Grzegorzem VII, był jednym z wodzów I krucjaty i w 1099 został obwołany władcą Jerozolimy, odrzucił tytuł królewski i przybrał — Obrońcy Grobu Świętego (łac.advocatus Sancti Sepulchri).
6. slajd
Zdjęcie przedstawia pomnik mężczyzny na koniu. W prawej ręce trzyma tarczę, w włócznię z proporcem. Koń stoi na cokole na trzech kopytach. Prawe, przednie kopyto ma uniesione. Jego ogon jest także uniesiony Pomnik El Cyda w San Francisco {czytaj: san fransisko], 2007, CC BY‑SA 3.0
Ostatnim przykładem jest El Cyd rycerz kastylijski, najsłynniejszy chrześcijański bohater epoki rekonkwisty.
Późniejsze epoki (zwłaszcza romantyzm) stworzyły zakorzeniony do dziś w powszechnej świadomości, mocno wyidealizowany obraz, ukazując rycerza jako postać niemal bez skazy – przykładem legendarny król Artur i jego rycerze Okrągłego Stołu czy nasz całkiem historyczny Zawisza Czarny.
7. slajd
Obraz przedstawia fragment sceny Bitwy pod Grunwaldem Jana Matejki, na którym znajduje się popiersie rycerza trzymającego włócznię. To Zawisza Czarny. Rycerz ma czarne włosy, brodę i brwi. Twarz ma skupioną, gdyż zaraz wykona cios włócznią. Nosi złotą zbroję, na którą ma narzuconą złoto‑granatową pelerynę. Za jego plecami trwa bitwa, widać głowy dwóch rycerzy w połyskujących hełmach}{position#prawo}
Jan Matejko, Zawisza Czarny - fragment obrazu Bitwa pod Grunwaldem, 1878 r.
Źródło: domena publiczna.
Polecenie 4
Wypisz przykłady rycerzy znanych ci z literatury i sztuki, a następnie porównaj je z postacią Achillesa.
R1LobaNyPu55g
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 1
R1YNjHb9Adjjx
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Przypomnij sobie informacje zawarte w sekcji „Przeczytaj”, zwróć uwagę na postępowanie Achillesa w miarę rozwoju fabuły Iliady.
Przykładowa odpowiedź:
R6OQFiFIPrskm
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
1
Ćwiczenie 2
Zinterpretuj zachowanie Achillesa związane ze śmiercią Hektora, odnosząc je do cnót rycerskich.
R1LobaNyPu55g
(Uzupełnij).
Zwróć uwagę na różne zachowania Achillesa, dotyczące zarówno samego pojedynku i jego przyczyn, jak i tego, co dzieje się po śmierci Hektora.
Achilles powraca do walk po śmierci swojego przyjaciela, jaką ten poniósł z rąk Hektora. Postanawia pomścić Patroklesa, co jest zachowaniem rycerskim, jednak dalsze jego postępowanie łamie ten etos. Umierającemu wojownikowi zapowiada, że nie wyda jego ciała ojcu, a następnie bezcześci jego zwłoki, przywiązując do rydwanu i objeżdżając kilkukrotnie Troję. Jego gniew i osobista uraza przeważają zatem nad ogólnie przyjętymi zasadami. Ostatecznie jednak, po rozmowie z Priamem, zmienia zdanie i wydaje ojcu ciało jego syna, tym samym kończąc etap gniewu.
Słownik
archetyp
archetyp
(gr. arche – początek, typos – typ)
pierwowzór, prototyp jakiejś postaci, zdarzenia, motywu, symbolu lub schematu;
w psychoanalitycznej teorii C. G. Junga: wspólny wszystkim ludziom, dziedziczny wzorzec reagowania i postrzegania świata
krucjata
krucjata
wyprawa wojenna podejmowana w XI–XII w. przez chrześcijaństwo zachodnie w celu zdobycia Ziemi Świętej;
każda wyprawa wojenna inicjowana przez papiestwo przeciwko poganom lub przeciwnikom Kościoła;
kampania przeciwko komuś lub czemuś
suweren
suweren
w średniowieczu niezależny władca
rekonkwista
rekonkwista
zbrojna walka państw chrześcijańskich na Półwyspie Iberyjskim w VIII–XV w. w celu odebrania Arabom zajętych przez nich ziem