Ćwiczenia
Tekst do ćwiczeń 1–4
Artur GrottgerArtystyczna rzeczywistość cykli, przeobrażona w stosunku do historycznych realiów, skondensowana, nasycona emocjami i przeniesiona w uogólniający wymiar symbolu posiada swój własny, wewnętrzny porządek, podporządkowuje dokumentalny wymiar dzieł ich metaforycznej wykładni; struktura cykli daje wyraz dążeniu Grottgera do zharmonizowania epickiej opisowości z elegijną poetyką. Repertuar tematyczny malarstwa Grottgera, łączącego estetyczne normy akademizmu z romantyczną uczuciowością i realistycznym odtworzeniem szczegółów przedstawionych zdarzeń, obejmował kompozycje historyczne, sceny rodzajowe i portrety. Najwcześniejsze rysunki artysty powstające pod okiem jego ojca, stały się zaczynem dla wykreowania twórczej wizji naznaczonej stygmatem patriotyzmu; były to sceny batalistyczne związane głównie z powstaniem listopadowym (Egzekucja szpiega, 1847). Konie będą motywem często powracającym w akwarelach Grottgera pochodzących z 1850., malowanych pod wpływem sztuki Juliusza Kossaka (Szarża ułanów, 1850). Szereg obrazów i rysunków Grottgera, szczególnie przedstawień o tematyce rodzajowej i alegorycznej, cechowała sentymentalna poetyka i stylistyka wiedeńskiego biedermeierubiedermeieru. Z drugiej strony w kompozycjach historycznych ujawniła się z całą mocą romantyczna postawa artysty. Z fascynacją Orientem, znamienną dla romantyków, związany był heroizowany motyw Czerkiesa zbuntowanego przeciwko władzy caratu (Czerkies z koniem, 1856; Czerkies z dzidą, 1860). W grupie kompozycji spełniających wymogi akademickiej konwencji wyróżniają się obrazy o pogłębionej nastrojowości i dramatycznym napięciu pokrewne romantycznemu historyzmowi Delaroche'a (Ucieczka Henryka Walezego z Polski, 1860; Modlitwa konfederatów barskich, 1860). Patetyczny ton i romantyczna symbolika cechują także inspirowane malarstwem pejzażowym Caspara Davida Friedricha obrazy takie, jak Modlitwa wodza (1857) i Modlitwa wieczorna rolnika (1865).
[...]
Istotną część spuścizny artystycznej Grottgera zajmuje sztuka portretowa oparta na zróżnicowanych konwencjach obrazowania, od formuły wizerunku reprezentacyjnego (Portret gen. F.H. Schlicka; Portret panien Dzieduszyckich z psem) poprzez liryczno‑sentymentalne wizerunki kobiet (Portret hrabianki Thun, 1860) po werystycznie ujęte i pogłębione psychologicznie portrety członków rodziny i przyjaciół (Portret Marii Sawiczewskiej, siostry artysty, 1863; Portret Jana Tarnowskiego, Portret Jerzego Lubomirskiego, 1866) oraz dosadne w wyrazie studia portretowe wieśniaków (Chłop z Barszczowic, 1860). Seria autoportretów odzwierciedlała zarówno zmiany fizjonomicznych rysów i psychicznego stanu twórcy, jak ewolucję jego języka plastycznego, coraz oszczędniejszego i wyrazistszego, o coraz bardziej zawężonej skali barw i ostrzejszych kontrastach światła i cienia (Autoportret na palecie, 1865; Autoportret w konfederatce, 1865; Portret własny artysty, 1867).
Tematyka martyrologiczna, popowstaniowa stanowiła motyw przewodni całej twórczości Grottgera. Prócz rysunkowych cykli wpisują się w ten nurt obrazy ukazujące tragizm śmierci (Nokturn, 1864; antynomiczna para Walka i Pojednanie, 1864), ból rozstania (antytetyczna para Rok 1863 - Pożegnanie powstańca i Powitanie powstańca, 1865‑1866), dramat żałoby i kalectwa (W Saskim Ogrodzie, 1863; Po powstaniu, 1864) oraz cierpienia zesłańców (Pochód na Sybir, 1867; Zesłaniec w kopalni). Istotną rolę odegrał w sztuce Grottgera wizerunek kobiety‑Polki, żony i matki heroicznie wspierającej narodowowyzwoleńczą walkę (Przejście przez granicę, 1865; Pod murami więzienia, 1866). Formułę wizerunku z okresu żałoby narodowej stosował Grottger malując portrety bliskich sobie kobiet, szczególnie narzeczonej, Wandy (Portret W. Monné z sówką, 1866).
Źródło: Irena Kossowska, Artur Grottger, dostępny w internecie: Culture.pl.
Oceń prawdziwość zdań. Zaznacz Prawda, jeśli zgadzasz się ze stwierdzeniem, lub Fałsz, jeśli jest odwrotnie.
Zredaguj notatkę, w której wymienisz tematy poruszane w twórczości A. Grottgera.
● Czy wyrażana na obu obrazach ekspresja czymś się różni?
● Dlaczego malarz sięga w swojej twórczości do odwzorowania sceny walki?
● Jaki nastrój panuje na obrazach?
● Jakiego momentu walki dotyczy scena przedstawiona na obrazach?
● Które z cech charakterystycznych dla twórczości malarza widoczne są na obrazach?
Zapoznaj się z opisami dwóch obrazów z dwóch różnych cykli Artura Grottgera przedstawiającym podobną scenę. Zestaw je ze sobą i odpowiedz na zamieszczone poniżej pytania.
● Czy wyrażana na obu obrazach ekspresja czymś się różni? ● Dlaczego malarz sięga w swojej twórczości do odwzorowania sceny walki? ● Jaki nastrój panuje na obrazach? ● Jakiego momentu walki dotyczy scena przedstawiona na obrazach? ● Które z cech charakterystycznych dla twórczości malarza widoczne są na obrazach?
Artur Grottger, obraz Bój z cyklu Lituania, 1866: Ilustracja przedstawia scenę boju. Pośrodku stoi mężczyzna w sile wieku. Postać ukazuje lewy profil. Mężczyzna ma ciemne brwi, wyraziste oczy, prosty nos i krótkie wąsy. Lekko opuszcza głowę. Ma gęste, krótkie oczy. Unosi ręce. W lewej dłoni trzyma drzewiec chorągwi. Jest ubrany w koszulę z grubym, skórzanym pasem na wysokości talii oraz spodnie okręcone cienkimi skórzanymi pasami do mocowania onucy. Pod jego prawą stopą leży mężczyzna ubrany w płaszcz. Jest odwrócony do nas tyłem. Unosi ręce. Obok stojącego mężczyzny kuca inny mężczyzna. Ma głowę okrytą futrzanym kapturem. Ma owalną twarz. Jego brwi i oczy są wyraziste. Patrzy przed siebie. Ma prosty, dość duży nos. Ma wąsy i brodę. Wyciąga przed siebie prawą rękę, wskazując coś, co znajduje się poza kadrem. Obok niego siedzą dwa psy. Unoszą przednie łapy i otwierają pyski. Za ich plecami stoją inni uzbrojeni mężczyźni. Artur Grottger, obraz Bitwa z cyklu Polonia, 1866: Ilustracja przedstawia zwartą grupę siedmiu uzbrojonych mężczyzn. Środkowa postać zaciska prawą dłoń na drzewcu z chorągwią. Lewą kładzie na sercu. Jest to szczupły mężczyzna z włosami sięgającymi ramion. Patrzy w górę. Pozostali mężczyźni trzymają strzelby z bagnetami. Kierują je w różne strony. Jeden z nich, stojący po lewej stronie obrazu, rozgląda się. U ich stóp leżą lub siedzą ranni powstańcy. Wokół rosną krzewy. Wśród nich skrywają się dwaj mężczyźni. Jeden z nich jest ranny. Drugi jest uzbrojony i patrzy na coś, co znajduje się poza kadrem.
Wyjaśnij, kim jest i w jaki sposób wypowiada się podmiot liryczny w poemacie Konopnickiej. Sformułuj krótką odpowiedź.
Zapoznaj się z definicją korespondencji sztuk. Następnie uzasadnij swoje stanowisko, czy relacja twórcza między poematem Marii Konopnickiej a cyklem Artura Grottgera wpisuje się w tę koncepcję.
(ang. correspondence of the arts) – związki i odpowiedniość między poszczególnymi dziedzinami sztuki ujmowane w różnych perspektywach. Ideę korespondencji sztuk rozwinęli szeroko romantycy (a potem symboliści), zrodziiła się ona jednak po raz pierwszy w antyku. Wspólnota sztuk wyraża się nie tylko w analogicznych inspiracjach, ale także w tym, iż wrażenia uzyskiwane w obcowaniu z jedną sztuką mogą być niejako tłumaczone na wrażenia rodzące się w kontakcie z inną [...]. W badaniach nad korespondencją sztuk podejmuje się zwykle takie podstawowe problemy, jak:
a) współwystępowanie elementów różnych sztuk w jednym dziele (np. tekstu poetyckiego w pieśni);
b) przekładalności utworów należących do danej dziedziny sztuki na język innej sztuki (np. próby oddania dzieł plastycznych w poezji);
c) wzajemne oddziaływanie poszczególnych dziedzin sztuki na siebie.
Źródło: Słownik terminów literackich, red. J. Sławiński, Wrocław 2002, s. 262.