Ilustracja interaktywna

RwfyTFi8zT0kz
Ilustracja interaktywna przedstawia „Teatr w starożytnej Grecji”. Rysunek jest w kolorze szarym na białym tle. Przedstawia półkole, w którym są dwa szare półkola podzielone na wąskie i szerokie paski oraz trzy białe, wąskie półkola. Otaczają one koło, pod którym znajduje się prostokąt z wysuniętymi do przodu dwoma kwadratami. Na ilustracji znajduje się czternaście nazw elementów w teatrze greckim wraz z liniami, które je wskazują. Okrąg na środku to „Orchestra”. W nim znajduje się mniejszy okrąg z napisem „Thymele”. Prostokąt na dole to „Scena”, a wysunięte kwadraty to „Paraskenia (scena boczna)”. Przed sceną jest „Proskenion”, a obok sceny bocznej jest „Parodos”. Na dole półkola jest „Przypora” oraz „Mur oporowy”. Białe, wąskie półkola to „Diazomata”, a dół drugiego szarego półkola to „Prohedria”. Obwódka dużego półkola, to „Theatron”. Wąskie paski, to „Schody”, a szerokie to „Cunei”, w którym zaznaczone są „Siedzenia”. Po prawej stronie ilustracji znajduje się panel interaktywny z wypisanymi dziesięcioma nazwami. Pierwszy napis to „Orchestra”. Po naciśnięciu na niego podświetla się na żółto koło na środku oraz pojawia następujący tekst. Orchestra. W języku greckim „tanecznia”. Pierwotnie w  Grecji starożytnej plac o  gładko ubitej powierzchni lub wybrukowany, na którym tańczył i  śpiewał chór podczas uroczystości ku czci Dionizosa. Na placu tym znajdował się ołtarz boga (thymele). Orchestra utrzymała się w teatrach jako miejsce przeznaczone dla chóru, otoczone z  trzech stron miejscami dla widzów, a z czwartej miejscem, na którym występowali aktorzy. Pod tekstem znajduje się fotografia. Na zboczu górskim wykute się szare siedziska, które otaczają półkolem okrągły placyk. Między siedziskami rośnie kilka kęp zielonej trawy. W tle są drzewa. Drugi napis to „Skene”. Po naciśnięciu na niego podświetla się na żółto prostokąt z napisem „Scena” oraz pojawia następujący tekst. Pierwotnie w teatrze ateńskim oznaczała barak umieszczony naprzeciw widowni, oddzielony od niej dwoma szerokimi przejściami (parodos), którymi wchodził na orchestrę chór, a także publiczność zajmująca miejsca w niższych rzędach. Frontowa ściana skene tworzyła tło dla akcji. Wewnątrz skene mieściła się garderoba dla aktorów, stamtąd poprzez troje drzwi - środkowe wielkie, monumentalne, i dwoje bocznych, mniejszych - wychodzili aktorzy. W teatrze Dionizosa skene miała kształt prostokąta o wymiarach 46,5 x 6,4 m, z dwoma bocznymi kwadratowymi budynkami wysuniętymi ku przodowi. Były to tak zwane paraskeniony. W głębi skene znajdowała się przybudówka, gdzie mieściły się maszyny teatralne. Dolna część frontowa skene, zwana proskenion, stanowiła właściwą scenę, to znaczy miejsce występowania aktorów. Pod tekstem jest fotografia. Przedstawia wykute szare siedziska, które otaczają półkolem okrągły placyk. Za placykiem jest beżowy budynek. W tle znajduje się gęsty las. Trzeci napis to „Proskenion”. Po naciśnięciu na niego podświetla się na żółto pole przed sceną oraz pojawia następujący tekst. Dolna część frontowa skene, miejsce występowania aktorów. Proskenion wznosiło się na wysokość 2 do 3 m. Początkowo ozdabiane było kolumnami, pomiędzy które wsuwano malowane drewniane tablice, pinakes, które stanowiły rodzaj prymitywnych dekoracji. W teatrach hellenistycznych budowano proskenia ze stałą kolumnadą. Z biegiem czasu proskenia stawały się coraz większe. Pod tekstem jest fotografia pod tytułem „Rzymski teatr w Meridzie". Przedstawia wykute szare siedziska, które otaczają półkolem półokrągły placyk. Za placykiem jest dwupoziomowy, beżowy budynek z kolumnami. W tle znajdują się pojedyncze drzewa i niebieskie niebo. Czwarty napis to „Paraskenia”. Po naciśnięciu na niego podświetlają się na żółto wysunięte do przodu dwa kwadraty oraz pojawia następujący tekst. Paraskenia. Boczne budynki skene w teatrze greckim, wysunięte ku przodowi i tworzące boczne tło dla sceny. Pod tekstem jest fotografia pod tytułem „Teatr w „Hierapolis”. Przedstawia wykute szare siedziska, które otaczają półkolem półokrągły placyk. Za placykiem są ruiny budynku w kolorze beżowym. W tle znajduje się niska zabudowa między polami oraz niebieskie niebo. Piąty napis to „Parodos”. Po naciśnięciu na niego podświetlają się na żółto pola obok sceny bocznej oraz pojawia następujący tekst. Parodos. Przejścia w teatrze greckim, biegnące po obu stronach pomiędzy orchestrą a skene; służyły dla chóru jako wejście na orchestrę, wchodziła nimi również publiczność do teatru, zwłaszcza do niższych rzędów, bliższych orchestry. Pod tekstem jest fotografia „Parodos w teatrze w „Albintimilium”. Przedstawia przejście między murami wykonanymi z beżowych cegieł. W tle znajduje się kilka osób odwróconych tyłem. Szósty napis to „Thymele”. Po naciśnięciu na niego podświetla się na żółto małe okrągłe pole na środku oraz pojawia następujący tekst. Thymele-. Ołtarz boga znajdujący się w centrum orchestry. Pod tekstem jest fotografia „Ruiny teatru greckiego na Delos”. Przedstawia półokrągły placyk. Dookoła niego są beżowe i szare kamienie. W tle są pola i akwen wodny. Siódmy napis to „Diazomata”. Po naciśnięciu na niego podświetlają się na żółto trzy białe, wąskie półkola oraz pojawia następujący tekst. Diazomata. W teatrze greckim dwa szerokie przejścia dzielące widownię na dwie części. Pod tekstem jest fotografia „Diazoma starożytnego teatru w Delfach”. Przedstawia wykute szare siedziska, pomiędzy którymi jest przejście z szarego kamienia. W tle są krzewy i fragmenty ruin budynku. Ósmy napis to „Prohedria”. Po naciśnięciu na niego podświetla się na żółto dół drugiego szarego półkola oraz pojawia następujący tekst. Prohedria. Dosłownie: “pierwsze miejsce” - prawo “pierwszego miejsca” w Atenach, upoważniające do zajmowania miejsca w pierwszych rzędach w teatrze. Przysługiwało kapłanom, przedstawicielom innych miast i zasłużonym obywatelom. Pod tekstem jest fotografia „Prohedria z teatru Likurga”. Przedstawia ozdobny fotel wykuty z szarego kamienia. W tle na skale wykute są szare siedziska. Dziewiąty napis to „Theatron”. Po naciśnięciu na niego podświetla się na żółto całe półkole oraz pojawia następujący tekst. Theatron. Widownia w teatrze greckim. Pod tekstem jest fotografia „Theatron starożytnego teatru w Delfach”. Przedstawia wykute szare siedziska, które otaczają półkolem okrągły placyk. Tło z prawej strony jest ciemne, niewyraźne. Dziesiąty napis to „Cunei”. Po naciśnięciu na niego podświetlają się na żółto dwa szerokie paski z szarego półkola oraz pojawia następujący tekst. Cunei. Sekcje siedzeń o kształcie klina oddzielone od pozostałych poziomymi przejściami oraz schodami. Pod tekstem jest fotografia „Teatr grecki w Syrakuzach”. Przedstawia wykute na zboczu górskim siedziska otaczające półkolem placyk. Za placykiem znajdują się ruiny budynków w kolorze szarym. W tle jest las oraz teren pokryty zieloną trawą.
Teatr w starożytnej Grecji, online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: online-skills, Teatr w starożytnej Grecji, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 1
RQEGCL52Q8EGG
Wybierz z listy odpowiedź na pytanie, komu przysługiwała prohedria? Możliwe odpowiedzi: 1. Kapłanom, 2. Przedstawicielom innych miast, 3. Zasłużonym obywatelom, 4. Biedocie, 5. Nikomu – miejsce pełniło funkcję tylko ozdobną
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 1
R39G85DM64TP1
Nazwij wskazane elementy teatru greckiego.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 2

Wyjaśnij, jak w starożytnej Grecji nazywało się miejsce występowania chóru.

RBI9SIeHrke2y
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 3

Sporządź krótką notatkę na temat znaczenia skene w teatrze starożytnym.

R13bb8lsTYn4h
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

Prezentacja interaktywna

ep2019.contentplus.io:RGlAiDZI6eoak
ep2019.contentplus.io:RoABkpGNwMSPF
Rv3HuJxe885Sf
Leo von Klenze, Rekonstrukcja Akropolu i Areopagu w Atenach, 1846
Źródło: domena publiczna.
1

Jednym ze wzgórz Aten jest Akropol, licząca kilkadziesiąt metrów wysokości skała charakteryzująca się płaskim szczytem. Fakt, że stosunkowo łatwo wejść na to położone w centrum miasta wzgórze, spowodował, że od najdawniejszych czasów było ono zagospodarowywane przez ludzi.

ep2019.contentplus.io:Rlzu8haI0Ioqd
R1ZaUR1EjCQxj
Partenon (gr. Παρθενών, Parthenṓn) – świątynia poświęcona Atenie Partenos
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
1

W VIII w. p.n.e. powstała tam świątynia poświęcona bogini Atenie, od której miasto wywodzi swoją nazwę. Świątynia nosi nazwę Partenon, co wskazuje na boginię Atenę Partenos, czyli Atenę Dziewicę. Znalazła się tam 12‑metrowa, zrobiona ze złota i kości słoniowej rzeźba przedstawiająca tę boginię, stworzona w latach 447‑438 p.n.e. przez Fidiasza – najwybitniejszego rzeźbiarza greckiego w okresie klasycznym.

ep2019.contentplus.io:R1FnW78FAqGWz
RuicEnnDtdIHf
Jean-Auguste Dominique Ingres, Głowa Pizystrata i lewa ręka Alcybiadesa, między 1824 a 1834
Źródło: Jean-Auguste Dominique Ingre, dostępny w internecie: commons.wikimedia.org, licencja: CC BY-SA 4.0.
1

W VI w. p.n.e. władzę w Atenach przejął tyran Pizystrat. To za jego czasów dotychczasowe ludowe obrzędy zostały przemianowane na państwowe, a na Akropolu zaczęto wznosić kolejne monumentalne budowle o charakterze sakralnym. Pizystrat chciał pozyskać dla swojej idei zreformowania Aten ludność wiejską, zamieszkującą pobliże miasta i skonfliktowaną z arystokracją. Jednym ze sposobów było prowadzenie odpowiedniej polityki kulturalnej. W jej ramach ludowy dramat został podniesiony do rangi sztuki oficjalnej, wykonywanej w specjalnie do tego przygotowanym miejscu, czyli w teatrze.

ep2019.contentplus.io:RIigSNuElqHy2
R1E4LegKmdFOt
Joseph Kürschner, Rekonstrukcja Teatru Dionizosa na wzgórzu Akropolu „Pierers Konversationslexikon, 1891
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
1

Na południowym wzgórzu Akropolu powstał m.in. teatr Dionizosa. Najpierw był on wykonany z drewna, a w IV stuleciu p.n.e. przerobiono go na budowlę kamienną. Jest to najstarszy tego typu obiekt w Grecji. Właśnie on stał się wzorcem dla innych teatrów greckich budowanych w czasach starożytnych.

ep2019.contentplus.io:R1aePYiGK9MoU
R1L8G2iOB2Xs5
Pozostałości Teatru Dionizosa, Grecja, Ateny
Źródło: Berthold Werner, dostępny w internecie: commons.wikimedia.org, licencja: CC BY-SA 3.0.
1

W dogodnym miejscu, w pobliżu wzgórza umieszczano orchestrę, zazwyczaj okrągły plac, na którego środku stał poświęcony Dionizosowi ołtarz zwany thymele. Ustawiony na placu w paru szeregach kilkunasto- lub kilkudziesięcioosobowy chór śpiewał i tańczył – stąd nazwa miejsca: orchestra, co w języku greckim oznacza tanecznię.

ep2019.contentplus.io:RDXngVVgoBXZR
Rzupt7qO6R91g
Teatr w Apolloni
Źródło: David Holt, dostępny w internecie: commons.wikimedia.org, licencja: CC BY-SA 3.0.
1

W święcie Dionizosa uczestniczy nie tylko chór. Jego poczynaniom przyglądały się setki, a nawet tysiące ludzi zasiadających najpierw na gołej ziemi na wzgórzu otaczającym orchestrę, a później na przygotowanych siedziskach. Tę część nazwano theatron, czyli widownia.

ep2019.contentplus.io:RfPSkS61ABVTl
RzKAmO6HaPbK2
Teatr w Epidauros, Grecja
Skene – kamienny budynek naprzeciw theatronu
Źródło: User: (WT-shared) Digr at wts wikivoyage, dostępny w internecie: commons.wikimedia.org, licencja: CC BY-SA 3.0.
1

Ponieważ obrzędy oglądało wielu ludzi, trzeba było umożliwić im łatwe odróżnienie aktorów od chóru. Robiono to na różne sposoby, na przykład nakładając aktorom bardzo wysokie koturny na nogi i bardzo wysokie peruki na głowy. Ponieważ jeden aktor miewał do odegrania kilka czy nawet kilkanaście ról, trzeba było znaleźć dla niego miejsce, w którym przebierze się w nowy kostium. Tak powstała skene – poprzedniczka współczesnej garderoby dla aktorów. W czasach antycznych był nią najpierw namiot, a później drewniany barak.

ep2019.contentplus.io:RL3WUCXU5jamF
RJSnYdmZ2XvQb
Proskenion
Bułgaria – rzymski teatr Philippopolis
Źródło: Dennis Jarvis, Flickr, licencja: CC BY-SA 2.0.
1

Na początku aktorzy i chór znajdowali się w tej samej przestrzeni, tzn. na orchestrze. Jednak konieczność odróżnienia aktorów od śpiewaków i baletu przyczyniła się do tego, że przeznaczono dla nich osobną przestrzeń. Był nią proskenion, czyli przedscena – podwyższenie, na którym aktorzy odgrywali swoje epizody.

ep2019.contentplus.io:RYyT1q7VFwydz
R4X3plpIz6Llh
Scena rzymskiego teatru w Jerash, Jordania
Źródło: Jordan Klein, dostępny w internecie: flickr.com, licencja: CC BY-SA 2.0.
1

Na cokole skene zaczęto stawiać tzw. episkenion, czyli nadscenę. Wykonywana zazwyczaj z drewna budowla otaczała przestrzeń przeznaczoną dla grających na proskenionie aktorów i stawała się tłem, które wykorzystywano w akcji. Episkenion składał się m.in. z trzech bram, przez które przed widownię wchodziły główne postacie.

ep2019.contentplus.io:R7fVNp48R7lci
Rc759NJFai41Y
Parodos, teatr rzymski, Ventimiglia, Włochy
Źródło: Stefano Costa, dostępny w internecie: commons.wikimedia.org, licencja: CC BY-SA 3.0.
1

Parodos to nazwa jednej części dramatu – tak określa się pieśń, którą wykonuje chór wchodząc na orchestrę. Tak samo jednak nazwano przejście umieszczone między widownią a orchestrą – siedzący na skraju theatronu widzowie mogli niemal dotknąć przechodzące obok nich grupy chórzystów.

Głośność lektora
Głośność muzyki
1

*Muzyka wykorzystana w prezentacji: Patric Ussher, Song of the butterfies – Harp Version, licencja: Artlist.io

Polecenie 4
Zapoznaj się z prezentacją przedstawiającą dzieje teatru Dionizosa w Atenach. Wykonaj notatkę poświęconą budowie amfiteatru.
Zapoznaj się z prezentacją przedstawiającą dzieje teatru Dionizosa w Atenach. Wykonaj notatkę poświęconą budowie amfiteatru.
RwbsZQGECSlAc
(Uzupełnij).
Polecenie 5

Wyjaśnij, w jaki sposób twórcy teatru dbali o to, by widzowie nie mieli problemów z odbiorem sztuki.

RySyMXxR5BBKU
(Uzupełnij).