R1dIGgbHEtHVZ
Fotografia przedstawia antyczny teatr. Na zboczu górskim wykute są siedziska, które otaczają półkolem placyk. Między siedziskami rosną kępy zielonej trawy. Na środku placyku jest otwór w kształcie odwróconej litery „T”, który jest ogrodzony metalowym płotkiem. Za placykiem znajdują się ruiny budynków w kolorze czerwonej cegły. Z tyłu, po lewej stronie jest niski, szary budynek z białymi oknami i czerwonym dachem oraz zielone drzewa. W tle jest akwen wodny, góry, niebieskie niebo z białymi chmurami.

Ajschylos, Sofokles, Eurypides - przedstawiciele tragedii greckiej

Ruiny greckiego teatru w Taorminie, online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: online-skills, Ruiny greckiego teatru w Taorminie, fotografia, licencja: CC BY 3.0.

Ajschylos

R15GEADNNK5QR
„Herma przedstawiająca Ajschylosa”, rzymska kopia z 30 r. p.n.e., oryginał z 340‑320 r. p.n.e.
Źródło: marmur, Narodowe Muzeum Archeologiczne, Neapol, Włochy, dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Dionysos_Horti_Liciniani_Musei_Capitolini_MC1132_n2.jpg [dostęp 25.05.2022], licencja: CC BY-SA 4.0.

Ajschylos jest najstarszym tragikiem greckim, którego sztuki zachowały się do naszych czasów. Uczestniczył w walkach z Persami pod MaratonemMaratonMaratonem, SalaminąSalaminaSalaminąPlatejamiPlatejePlatejami. Z jego 70 tragedii i 20 dramatów satyrowych do naszych czasów zachowało się siedem tragedii: Persowie, Błagalnice, Prometeusz skowany, Siedmiu przeciw Tebom oraz trylogia Oresteja (Agamemnon, OfiarniceEumenidy).

Według tradycji starożytnej Ajschylos miał:

  1. Wprowadzić na scenę drugiego aktora.

  2. Ograniczyć rolę chóru i na planie pierwszym w tragediach umieścić dialog.

  3. Wprowadzić dekorację i za orchestrą umieścić budynek skene.

Postacie sztuk Ajschylosa porównywano często do monumentalnych, ale niewypracowanych w szczegółach rzeźb archaicznych. Przy głębszej analizie utworów tego dramaturga, widać jednak, że i on posiada zdolność indywidualizowania i budowania postaci scenicznych.

Tragedie Ajschylosa nie zamieniają się jednak w dramaty charakterologiczno - psychologiczne, zachowują zawsze swój charakter misteryjnymisteryjnymisteryjny.

misteryjny

Sofokles

R1VSAL8BH96MC
„Popiersie Sofoklesa”
Źródło: Shakko, marmur, Muzeum Sztuk Pięknych im. Puszkina, Moskwa, Rosja, dostępny w internecie: https://en.wikipedia.org/wiki/Sophocles#/media/File:Sophocles_pushkin.jpg [dostęp 25.05.2022], licencja: CC BY-SA 3.0.

Sofokles, za wielu uważany za największego tragika greckiego wprowadził w teatrze greckim wiele innowacji. Powiększył on bowiem w tragedii liczbę aktorów - z dwóch do trzech, zwiększył również liczbę osób w chórze. Wystawiał zgodnie z ustalonym zwyczajem po trzy tragedie, jednak nie musiały one być ze sobą tematycznie związane.

Sofokles brał udział w życiu publicznym Aten, piastował zaszczytne godności państwowe: był przewodniczącym kasy Ateńskiego Związku Morskiego i dwukrotnie strategiemstrategstrategiem. Jego życie przytaczano w starożytności jako przykład życia szczęśliwego. Ze 123 sztuk, które według tradycji miał napisać, niemal połowa została wyróżniona pierwszą nagrodą. Z twórczości Sofoklesa zachowało się około 70 tytułów, fragmenty dramatu satyrowego Tropiciele oraz siedem tragedii w całości. Są to: Ajas, Antygona, Król Edyp, Trachinki, Elektra, Filoktet, Edyp w Kolonos. Tematami utworów, tak jak u Ajschylosa, były mity. Sofokles większy nacisk położył na przeżycia postaci tragedii.

strateg

Eurypides

RU5MSF3HGUQNJ
„Popiersie Eurypidesa”, rzymska kopia greckiego oryginału z 330 r. p.n.e.
Źródło: Marie-Lan Nguyen, marmur, Muzea Watykańskie, Watykan, dostępny w internecie: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4a/Euripides_Pio-Clementino_Inv302.jpg [dostęp 25.05.2022], licencja: CC BY-SA 2.5.

Eurypides był synem zamożnego właściciela ziemskiego na Salaminie. W przeciwieństwie do Ajschylosa i Sofoklesa, nie brał udziału w życiu publicznym. Na przeszło 90 sztuk zdobył tylko pięć zwycięstw. Rozgoryczony na niedoceniających go Ateńczyków, na cztery lata przed śmiercią przeniósł się na dwór króla Macedonii. Zmarł na obczyźnie.

W swoich tragediach Eurypides sięgał do mniej znanych mitów, ograniczył też rolę chóru na rzecz akcji. Postacie przedstawiał z całym realizmem, był mistrzem w odmalowywaniu psychiki swoich bohaterów, szczególnie kobiet. Tragedia Eurypidesa obracała się w świecie mitów, jednak wyposażała bohaterów w ludzkie, zwykłe rysy charakteru. Mistrzostwo Eurypidesa polegało także na przedstawianiu skomplikowanych sytuacji. W niektórych sztukach intrygaintrygaintryga była tak zagmatwana, że rozwiązanie musiało odbywać się za sprawą boga, którego autor sprowadzał na scenę za pomocą specjalnej platformy - maszyny. Niespodziewane zakończenie sztuki następowało więc w wyniku boskiej interwencji (deus ex machina).

Charakterystyczne dla sztuk Eurypidesa były obszerne prologiprologprologi, w których podana była treść sztuki, by widz mógł bez problemu śledzić akcję i rozumieć sens intrygi. Sztuki Eurypidesa wyróżniały się znakomitym opracowaniem muzycznym.

Z twórczości Eurypidesa zachowało się 17 tragedii i jeden dramat satyrowy, Cyklop. Są to: Alkestis, Andromacha, Bachantki, Błagalnice, Dzieci Heraklesa, Elektra, Fenicjanki, Hekabe, Helena, Herakles, Hippolytos, Ifigenia w Aulidzie, Ifigenia w Taurydzie, Ion, Medea, Orestes i Trojanki.

Tytuły tragedii Eurypidesa pochodzą bądź od chórów, bądź od imion głównych bohaterów. Autor wykazuje swobodę w przedstawianiu i interpretacji mitów, co pozwala mu na pogłębienie psychologiczne bohaterów. Mity tracą w jego sztuce wymiar nieziemski, stają się pretekstem do przedstawienia losów ludzkiego życia. Z Eurypidesem kończy się rozkwit tragedii greckiej.

Maraton

Salamina
Plateje
prolog
intryga

Słownik

herma
herma

(gr. hermes) element architektoniczny w formie czworokątnego słupa, zwykle zwężającego się ku dołowi, zwieńczonego głową lub popiersiem