Nawiązania
Przeciwko władzy
Podtrzymywanie ducha wolności zniewolonych Polaków było zadaniem realizowanym nie tylko przez twórców pozytywizmu, takich jak Eliza Orzeszkowa czy Henryk Sienkiewicz, ale także przez artystów innych epok, w tym współczesnych tworzących w trudnych realiach PRLPRL-u.

Lata 70. i 80. minionego wieku to w Polsce czas wzmożonej walki z władzami komunistycznymi, w którą wspólnie zaangażowali się przedstawiciele inteligencji i środowisk robotniczych. W czerwcu 1976 roku, po ogłoszeniu przez rząd Piotra Jaroszewicza drastycznych, bo sięgających 70%, podwyżek na niektóre artykuły żywnościowe, całą Polskę objęła fala strajków i protestów. Władze zareagowały zdecydowanie, tłumiąc wystąpienia i osadzając protestujących w więzieniach.
W cieniu tych wydarzeń historycznych bujnie rozwijała się niezależna kultura studencka.
Jacek Kaczmarski. To moja drogaTo była kultura obca socjalizmowisocjalizmowi. Teraz się tego nie widzi, ale dla tamtych ludzi to był przełom [...]. W latach czterdziestych i pięćdziesiątych puszczano nam tylko pieśni kołchozowe. A tutaj coś naprawdę innego, nowego, estetyka innego świata, dostęp do innej kultury. [...] Tłem była potworna szarzyzna PRLPRL-u. Prasa, telewizja, radio – na poziomie troglodytów. Okropny partyjny język, dno myślowe, ciemne, bezmyślne powtarzanie formuł z przemówień komunistycznych.
Źródło: Krzysztof Gajda, Jacek Kaczmarski. To moja droga, Wrocław 2009, s. 87.

Organizowano kursy, odczyty, koncerty, inicjowano dyskusje dotyczące przyszłości Polski:
Jacek Kaczmarski. To moja drogaKluby studenckie, których w drugiej połowie lat siedemdziesiątych działało przeszło trzysta, stały się miejscem spotkań młodych, niepokornych ludzi. Dzięki furtkom zostawionym przez cenzurę koncerty dla ograniczonej liczby widzów, tzw. imprezy zamknięte, odbywały się bez kontroli urzędników sprawujących władzę nad myślami.
Źródło: Krzysztof Gajda, Jacek Kaczmarski. To moja droga, Wrocław 2009, s. 88.

Wielu działaczy opozycji zaangażowało się w tworzenie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”, którego działalność w 1980 roku została na krótko zalegalizowana przez władze komunistyczne, a w 1989 roku doprowadziła do upadku komunizmu w Polsce. W takiej właśnie atmosferze pojawił się na polskiej scenie artystycznej Jacek Kaczmarski - bardbard, którego twórczość – pełna metafor, odwołań historycznych i głębokich emocji – stała się ważnym głosem sprzeciwu wobec opresyjnego systemu oraz formą duchowego wsparcia dla społeczeństwa pragnącego wolności.

Oceń prawdziwość zdań.
Wyjaśnij, dlaczego Jacka Kaczmarskiego zaczęto określać mianem barda „Solidarności”.
Przeczytaj tekst Murów Jacka Kaczmarskiego. Określ problematykę tekstu.
Nie cytuj.
MuryOn natchniony i młody był,
ich nie policzyłby nikt;
On im dodawał pieśnią sił,
śpiewał, że blisko już świt.
Świec tysiące palili mu,
znad głów podnosił się dym;
Śpiewał, że czas, by runął mur…
Oni śpiewali wraz z nim:Wyrwij murom zęby krat!
Zerwij kajdany, połam bat!
A mury runą, runą, runą
I pogrzebią stary świat!Wkrótce na pamięć znali pieśń
i sama melodia bez słów
Niosła ze sobą starą treść,
dreszcze na wskroś serc i głów.
Śpiewali więc, klaskali w rytm,
jak wystrzał poklask ich brzmiał,
I ciążył łańcuch, zwlekał świt…
On wciąż śpiewał i grał:Wyrwij murom zęby krat!
Zerwij kajdany, połam bat!
A mury runą, runą, runą
I pogrzebią stary świat!Aż zobaczyli ilu ich,
poczuli siłę i czas,
I z pieśnią, że już blisko świt,
szli ulicami miast;
Zwalali pomniki i rwali bruk
– Ten z nami! Ten przeciw nam!
Kto sam, ten nasz najgorszy wróg!
A śpiewak także był sam.Patrzył na równy tłumów marsz,
Milczał wsłuchany w kroków huk,
A mury rosły, rosły, rosły,
Łańcuch kołysał się u nóg…Patrzy na równy tłumów marsz,
Milczy wsłuchany w kroków huk,
A mury rosną, rosną, rosną,
Łańcuch kołysze się u nóg…Źródło: Jacek Kaczmarski, Mury, [w:] Krzysztof Gajda, Jacek Kaczmarski w świecie tekstów, Poznań 2013, s. 192.
Zastanów się i zanotuj, co mogło zadecydować o tym, że Mury stały się niepisanym hymnem „Solidarności”.
Zapoznaj się z wypowiedziami dotyczącymi powszechnego sposobu interpretowania Murów Jacka Kaczmarskiego. Odnosząc się do treści utworu, wyjaśnij, na czym polega opisywana nieścisłość.
Zbigniew Łapiński:
Jacek Kaczmarski. To moja drogaZ tą piosenką to jest generalnie nieszczęście. [...] Pasowała niby do tych czasów, które nastały. Tyle, że nikt nie zadał sobie trudności, żeby posłuchać zwrotek.
Źródło: Krzysztof Gajda, Jacek Kaczmarski. To moja droga, Wrocław 2009, s. 117.
Ludwika Wujec:
Jacek Kaczmarski. To moja drogaZłościłam się na interpretację Murów przez ludzi z „Solidarności”. [...] To było takie niezrozumienie piosenki, z tym niezauważeniem dalszych zwrotek [...] W internieinternie, przy każdej okazji, jeśli trzeba było zaprotestować przeciwko czemukolwiek, komendantowi, jakiemuś zakazowi, to wszystkie baby śpiewały Mury [...].
Źródło: Krzysztof Gajda, Jacek Kaczmarski. To moja droga, Wrocław 2009, s. 118.
Zastanów się, czy tekst Murów Jacka Kaczmarskiego zdezaktualizował się, czy może posiada wymowę uniwersalną. Jak rozumie ten utwór młody człowiek w XXI wieku? W wypowiedzi pisemnej zajmij stanowisko wobec postawionego pytania.
Słownik
(łac. apologéomai – bronię się, usprawiedliwiam się) obrońca jakiejś idei, sprawy albo osoby
określenie oznaczające produkcję oraz społeczny obieg niecenzurowanych publikacji, materiałów ikonograficznych i audiowizualnych o charakterze społecznym, politycznym, literackim, historycznym itp., wydawanych w Polsce w latach 1976–1990
człowiek przeciwstawiający się panującej władzy, represjonowany z tego powodu
(fr. estime) poważanie, szacunek
(łac. inviligo – czuwam) tajna obserwacja kogoś lub tajny nadzór nad kimś
okres między podpisaniem porozumień sierpniowych w Gdańsku w 1980 r. a wprowadzeniem stanu wojennego 13 grudnia 1981 r.; władze komunistyczne złagodziły wtedy działanie cenzury, a obywatele mogli wyrażać swoje przekonania względnie swobodnie
(KOR) polska organizacja opozycyjna działająca od września 1976 do września 1977, sprzeciwiająca się polityce władz PRL
(łac. repressus – naciśnięty) surowy środek stosowany jako forma odwetu lub nacisku
radziecka służba bezpieczeństwa i główna instytucja policyjna w Związku Radzieckim w latach 1917–1946; odpowiedzialna za szeroki zakres zadań, od utrzymania porządku publicznego po represje polityczne, w tym za system łagrów i egzekucje
(SB) aparat powołany do ochrony bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego w PRL; zadaniem SB była ochrona ustroju i nadzorowanie dziedzin życia społecznego i gospodarczego uznanych za istotne dla państwa; brała udział w zwalczaniu opozycji, represjach wobec uczestników protestów i strajków, inwigilowaniu duchowieństwa, niezależnych środowisk intelektualnych, mniejszości narodowych itd.; szczególnie aktywna w latach 80. w zwalczaniu „Solidarności”; odpowiedzialna m.in. za przypadki uprowadzeń i mordów skrytobójczych; rozwiązana w 1990 r.
(1938–1980) rosyjski pieśniarz, bard, poeta, aktor, kompozytor, sam akompaniował sobie na gitarze, a swoje piosenki śpiewał niskim, ochrypłym głosem; mistrz i źródło inspiracji dla Jacka Kaczmarskiego